türkiye suriye yönünde sınırları ötesindedir. bir sonrası ya da türkiye içine dönüş ne zaman diye bekleyen çoktur.
uzun süre türkiye'nin suriye sorunu yoktur, türkiye gitsin esat'la uzlaşsın diye direndiler; direttiler. olmadı. sonrasında: gideceğiniz varsa göreceğiniz çokolurcular çıktı. giderek "senin savaşına katılmamacılar" sahada yeraldı. bir ara, abd ile neden olunmuyor, ışid belası korkanlarıyla korkutmacılar ortalıktaydı.
türkiye suriye yönünde sınırötesine kararlı yürüyünce de durulmadı o kim oldukları, kimlerle oldukları bilinmeyenler. orada insanlık dramı yaşatmaktan sözedenler, büyük direnişle karşılaşılırdan, bitmiş tükenmiş ışid'i canlandıracaklar bağırışması da durdurmadı türkiye'nin suriye yönünde sınırötesine yöneylemini.
bunların tümü geride kaldı. suriye'de yeni bir durum var. türkiye askercil güç olarak suriye'de yaptırımlarını süreklileştirebilir mi? yaptırmak zorundadır ve yaptıracaktır.
suriye'de türkiye'nin askercil güç olarak varolmasını değiştirecek güç oluşur mu?
türkiye'nin içinden dışından ve kimi durumlarda ortaklaşa türkiye'nin suriye'de olmasını önleyemeyenler geriye, kıyıya çekilmişlerdir. geriye kıyıya çekilenlerin yenildik deyip çekip gitmeyecekleri açıktır. türkiye'nin içindeki dışındaki türkiye karşıtları yeni durumda da, yeni durumu değiştirmek yönünde uğraşacaklardır. kısacası, bir önceki durum bitmişse de, değişmişse de yeni duruma göre yeni bileşimlerle karşıtlaşma ve gerilim uzunca süre dinmeyecektir.
türkiye için istenen ve olması gereken nedir? çok yalındır istenen ve olması gereken. birincisi: şam'da ve bağdat'ta tahran ve ankara'yla uyumlu yönetimlerin suriye'de ve ırakta egemenliklerini kurmaları gerekir. ikincisi: başta abd ve ab ile rusya ve çin'in ırak ve suriye'den uzak olmaları gerekir.
türkiye'nin istedeği ve olması gerekeni gösterdiği, suriye yönünde yürüyüp yerleşmesi gereklidir ama, yeterli olmayacaktır. gelen günlerde ve yıllar içinde istenen ve olması gerekenin gerçeklenmesi zorlu yaşanacaktır. suriye'de son diye bir durum uzaktadır. suriye'de çözüm diye geçicilikler boşunadır.
türkiye'nin suriye'deki varlığını abd ve rusya'nın ayrı ayrı denetlemesi ya da kısıtlaması değişir mi? değişecektir; değişmediği sürece suriye'de barış çözümü uzar gider. suriye'nin tek parça oluşu değişmeyen gerçekliktir. suriye varlığını sürdürmede üçlü kısıtlamayı nasıl geriletir? bugün için rusya suriye'nin ardındaki güvencedir ama, suriye'nin egemenliği rusya'nın gölgesindedir. rusya, suriye'de türkiye'yi içeriye çağıran güç değildir. benzeri biçimde rusya, suriye'deki abd varlığını yoketmiş güç de değildir. ayrıca, suriye topraklarında dışarıdan gelmiş dağınık, başıbozuk suriye'deki isyancılarla olmuş görünen kalıntı öğeler vardır.
suriye için sorun açıktır: suriye'de konuşlu türkiye'in dışında abd, rusya ve isyancılarla birlikte görünen yabancı öğelerin suriye'den çıkarılması sorunu vardır. abd, kendince, kendine suriye'de ışid'le yoketme savaşını sürdürmekten uzak durmayacağını açıktan gösteriyor. rusya içinse, birincil sorun, şam'ın etkisinin yeniden suriye'nin tümünde geçerli kılmak. türkiye de sınırlarının içerisinin güvenliğini korumaktır. suriye'deki yönetim abd, rusya dışında, suriye'deki iran etkisiyle türkiye'nin askercil varlığını nasıl yokedebilir?
suriye'de türkiye'nin varlığıyla oluşan yeni durumu değerlendirenler şu noktada birleşiyorlar: suriye'de kazananlar, yitirenler. suriye'deki duruma kazananlar yitirenler karşıtlığ olarak yaklaşmak tümüyle yanlıştır. türkiye'nin suriye içinde konuşlanmasından doğan yeni durumun kazananı yitireni değerlendirmeleri erkendir ve yanıltıcıdır. 2011'den bu yana suriye'de yaşananların kazananı yoktur. yarın birgün suriye'de karşılıklı uzlaşmazlıkları kalıcı barışta uzlaştırmak kolay değildir.
abd'nin ırak yönünde çekilmesine suriye de, ırak da, önünde sonunda, seslerini yükselteceklerdir. ukrayna ve kırım sorunları değişmeden sürdüğü sürece, abd ile rusya birlikteliğinin uzlaşık olması zordur. devletçik düşüyle abd'ye yanaşanların birazının rusya'nın yanında oluşu ne getirir? rusya'nın da, abd benzeri, birbirleriyle uzlaşmakta zorluklar yaşayanları biraraya getirmeleri de, aradaki ayrımları uzlaştırmaları zordur.
türkiye'nin, suriye'de istediklerini dayatmak yönünde, suriye içlerinde olmasının getirdiği yeni durumda işi kolaylaşan yoktur. ortadoğu'da salt bugün değil, hep olduğunca, istediğini yaptırmaktan çok karşıtlarına isteklerinin önünü kapamak ve yaptırmamak kuralı olduğu yerdedir.
25 ekim 2019, college station, texas.
