suriye'de ateşkese daha çok var. genelde ülke sınırlarını aşan tüm askercil yöneylemlerde üste çıkmak isteyenler ateşkes ister ya da ateşkesi zorlar. türkiye'nin suriye yönünde sınırları ötesine askercil eylemliliğine ateşkes çağrısı gecikti. doğal olarak türkiye'nin kararlı ve yenilmekten uzak görüntüsüyle rusya ve ardından abd ateşkes yönünde çağrıda bulundular.
önce abd yetkilileri ankara'ya gelerek türkiye'nin askercil eylemliliğine ara verdirme yönünde uzlaşım aradı. türkiye'nin suriye'de beklenenden çok daha hızlı güvenli duruma geçmesiyle ortadoğu'daki karmaşada yerini yeniden değerlendirmeler ve yer değiştirmeler yaşandı. suriye'de yön değiştirmeler bitti diyemeyiz.
türkiye'nin karşısına, yıllardır istenmeyen, abd'nin askercil karşılık vermeyeceği gerçeği ilk yaşanan oldu. abd türkiye'ye karşı durmadığından öteye türkiye'nin ve rusya'nın güvenceleriyle askeri alandan tümden çekildi. abd'nin çekilmesiyle suriye'nin kuzeyinde ve kuzey doğusunda bir süredir kökleşir sanılan "sdg (suriye demokratik güçleri diye bilinen abd'nin paralı askerleri)" direnmedi ve neredeyse tümden dağıldılar.
önce şunu akılda tutmamız gerekir: abd-sdg birlikteliği tümden bitirildi mi; yoksa, geçici olarak mı yaşandı? yeniden toparlanmayla abd-sdg birlikteliği olmaz. abd'nin çekilmesi geçici ya da geriye dönülür sayılamaz. abd toplumunun ve yönetiminin çekilme kararlılığını geriye döndürecek siyasilik abd'de yoktur. abd'nin, ortadoğu'da türkiye'yle olmanın dışında birlikteliği sonlanmıştır. abd için son dayanak ve sığınma gücü türkiye kalmıştır. yine açıktır ki: abd'nin türkiye'ye güvensizliğinden öteye türkiye'de abd'ye duyulan güvensizlik daha güçlüdür. abd için ırak'ta ve suriye'de varolması türkiye'yle uzlaşma dışında sonlanma eğilimindedir.
abd, türkiye'yi yanına almadan rusya'yla birliktelik kurabilir mi? abd'de bunu isteyenler 2020 seçimleri sonrasında olabilir. bugünkü trump yönetiminin enson sağlayabileceği rusya'yla birlikteliktir. oysa rusya'nın en büyük beklentisi ve istediği rusya-abd birlikteliğidir. rusya abd'den birlikte olma güvencesinde olsa suriye yönetiminden de, iran yönetiminden de, türkiye yönetiminden de uzaklığını anında gerçekleştirir. abd içi ilişkileri, abd'nin çin'le karşıtlaşma hedefi, abd'nin rusya'yla uzlaşık birlikteliğine elverişli görünse de, abd içi rusya'yla birlikteliğe 2020'den önce olanak vermez; olursa, 2020 sonrasındadır.
ankara'da türkiye ile ateşkes arayışındaki abd'nin geçici duraklama kazandığı ortadadır. bu duruklamada, abd'nin suriye'deki askeri varlığını türkiye'nin ve rusya'nın güvenceleriyle dışarıya aktarması hızlanacaktır. bu da abd'nin türkiye'nin suriye'deki varlığını, istemeyerek de olsa kabullenmesidir. ayrıca, abd'nin içinden, türkiye'den de tümden çekilmesi dayatmasının ötelenmesi sağlanmıştır. uzun dönemde türkiye'nin abd'den değil de, abd'nin türkiye'den kopma süreci de dondurulmuştur. karşılıklı kopmuşluğun onarılması kolay olmasa da kopuş yaşanmamıştır; kopuşta son tutanak pamuk ipliğinden de olsa tutuludur.
suriye'de ateşkes olacaksa erdoğan-putin görüşmesi sonrasında gerçeklenebilir. bu durum da, abd'den kopmadan yürüyen türkiye gücünü, rusya'nın kabullenmesini getirir.
türkiye'nin suriye yönünde askercil konumu, suriye'de abd zoruyla oldubittiye getirilmiş devletçik yapılanmasını sonlandırmıştır. o yapılanma ve benzeri yeniden güç kazanır mı? rusya ve ülkesine sahiplenmekte zayıf kalmış, suriye'de yıkımı önleyememiş suriye yönetimi de, sonrasındaki yönetimler de yaşanmış o gerçek dışı yapıya elverişli ortam sağlamayacaktır.
kısacası, suriye'de ne olmadığını gördük. olmayacakları oldurma yönünde abd'nin güçsüzlüğü sonrası ortaya çıkan abd ve iran güçlenmesinin, türkiye'ye aykırı yapılara aracı olması da boşuna beklenti olur. türkiye'nin abd'den tümden kopmadan rusya ve iran'la birlikteliğinin suriye'de ve ırak'ta neleri olduracağını ateşkes olduğunda değerlendirebiliriz. bugünden söylenecekler boşuna sözler olur.
suriye'de türkiye için zorlu günler süregidecektir. türkiye'nin sınırları dışında barışı gerçeklemesinin bir sonrası olan türkiye'nin iç barışına da epeyi zaman var demeliyiz.
18 ekim 2019, new york, new york.
