17 Ağustos 2018 Cuma

abd'yle türkiye uzlaşmazsa / cumaları -- 697.

türkiye abd ilişkilerinde gelinen noktada uzlaşım olur mu? olabilir. o duruma türkiye de, abd hazırdır. soru ya da sorun şudur: ya uzlaşılmazsa?

abd ile türkiye uzlaşmaz ya da uzlaşsa ne olur, uzlaşmasa ne olur diyen, kendi evreninde yaşayanları, yoksaymasak da, kıyıda tutabiliriz.

abd ile türkiye uzlaşmazlığı nedir, nedendir?  abd ile türkiye uzlaşmazlığı gereğinden uzun sürmüş ve ikili ilişkilerin albaştan yeniden düzenlenmesi gereği çoktan gelip geçmiştir. 1964'ten bu yana uzlaşmazlık vardır dediğimizde, konuyu uzatmış oluruz. 1990'dan beri, uzlaşmazlık ne uzlaştıralabilmiştir, ne de kopuş olmuştur deyince konuya yaklaşırız. 2002'den bu yana boşuna yaşanmışlığı da izliyoruz.

2013'le yükselen gerilimi akp ve önder kadrolarıyla açıklayabiliriz. oysa, bu da yeterince açıklayıcı olur mu? 2018'de yaşananların kökenleri, 1964'lere gidebildiğince, 1990'la, 2002'yle, 2007'yle ve 2012'den bu yana 2013 sonrası olarak da alınabilir. 2012'den bu yana yaşanan türkiye abd ilişkilerini, akp'nin abd'yle ilişkileri olarak düşünmeliyiz. 2012'yle başlayan, 2013'ten bu yana dinmeksizin süregiden, abd türkiye ilişkilerindeki gerilimin, akp'den öteye geleceği olur mu? olacaktır.

1990'larda yaşanabilecek abd ile türkiye ilişkilerindeki kopuşa, akp önderleri uzlaştırma güvenceleriyle hem türkiye'yi, hem de abd'yi oyaladılar. bugün gelinen noktada, akp benzeri abd'yle ilişkileri iyileştirecek siyasi güçler var mıdır, olur mu? bilmiyoruz. şunu güvenle söyleyebiliriz: akp'den sonra, o denizin sonuna geldik; sel gitti kumu da çekiliyor.

türkiye abd'yle ilişkilerini, albaştan, yeniden kurmalıdır.

günümüzü sorunu şudur: akp'yle abd ilişkileri ne yanilenebilir, ne de yeniden kurulabilir. türkiye'nin akp sonrası siyasetinin kurucularının, ilk ve temel adımı, abd ile türkiye ilişkilerini yeniden başlatmak olacaktır. yeni başlayan dönemde, 1950'lerin bilinmeyenleri de, 1940'ların ikinci yarısının oldubittileri de yaşanmamalıdır.

2003'te abd'nin akp'den ve türkiye'den beklediği çok açıktı: abd geriden ve türkiye önden saddam'ı, sonrasında esad'ı ve sonunda da iran'daki düzeni sonlandıracaktı. abd olmayacak duaya inanmıştı. akp de olmayacak duayı bilerek, abd'nin beklentilerinden yararlanacağından umutlandı ve güven verdi.

ırak'ta, suriye'de ve şimdi de iran'da, değişen üç abd yönetiminine karşın, abd'nin türkiye'den beklentileri değişmedi. akp değişir gibi oldukça da, abd'nin açık yüzü sıradanlaştı. akp'nin yönettiği türkiye'nin, abd'nin beklentilerinin olmazlığını bilmediğini düşünmek yanlış olur. akp'nin beklentisi şuydu: abd, gerçekliği görecek ve akp de bu oluşumda, abd'yle ilişkileri yenileyen düzenleyici güç olacak. doğal ki, akp de olmayacak duayı içinden seslendiriyordu.

bugün gelinen noktada, akp'nin de, abd ile türkiye ilişkilerinde türkiye gerçekliğini abd'ye dayatsa da benimsetemediğini yaşıyoruz.

türkiye abd'yle olmakla koptuğu bağdat'tan, uzaklaştığı şam'dan ve hiç kopmayacağı tahran'dan yana olmak gereğini yaşamaktadır. türkiye, bağdat'la düzelmeye dönüşen ilişkilerini, tahran'la süregiden gerilimsiz ilişkilerini, şam'la da yeniden kuracaktır. eylül'ün ilk haftasında, ankara'da buluşmaları beklenen rusya, iran ve türkiye siyasetinin doruklarının yanında, bağdat'tan ve şam'da da üst düzey etkin siyasiler katılacağını görmek abd'den kopuşu hızlandırır.

abd'yle kopacak ilişkilerin yenında, ab'yle ilişkilerde yakınlaşmak ise eşzamanlı gelişir.

17 ağustos 2018, college station, texas.