abd'de yaşananları trump'la ilişkilendirmek anlaşılırdır ama, doğrusu mudur, geçerli midir? abd'nin trump'la ne olduğunu, ancak trump sonrasında ne olduğuyla ilişkilendirebiliriz. trump, abd'de, reagan'la başlayan bir evrenin son aşamasıdır, son halkasıdır.
günümüzü açıklama uğraşında olanların anlamlandırmalarında şunu görüyoruz: günümüzü ulus devletler düzeyinde açıklamalarda zorlanma bir yanda; ulus devletler sonrası kaçınılmaz rahatlığı öte yandadır. her zaman olduğu gibi bu ikili karşıtlaşmaktan uzak durmak gerekir. ulus devlet küreselin belirleyici öğesidir. ulus devletlerde sorun gözlemlerinda yanılmaca da şudur: kimi ulus devletlerin dağılma ve gerileme süreci, ulus devletlerin çağının sonlanacağının göstergesi değildir. ancak, kimi ulus devletlerin bu yüzyılın sonunu getiremeyeceğini güvenle öngörebiliriz.
bu yüzyılda kalıcılığını korumaktan öteye güçlenir görünen ulusal devletleri biliyoruz. onları birleşmiş milletler'in "veto hakkı" gücüyle tanıyoruz: abd, rusya, çin, birleşik krallık ve fransa. onları g7 olarak biliyoruz: abd, kanada, almanya, fransa, italya, birleşik krallık ve japonya. onları g20 olarak yılda bir görüyoruz: abd, birleşik krallık, japonya, almanya, fransa, italya, çin, rusya, hindistan, güney afrika, arjantin, brezilya, meksika, kanada, avusturalya, güney kore, suudi arabistan, endonezya, türkiye ve avrupa birliği.
bu ülkelerin dışında israil var, pakistan var ve bir de kuzey kore var. bu birbirine benzemez üç ülkenin üçü de "nükleer" güç. israil abd korumasında, pakistan abd baskısında ve kuzey kore de çin gölgesinde varolabiliyorlar. büyük güç kıyıya çekilse sürdürülebilir olabilirler mi?
suriye ve ırak'ın derlenmesi ve devlet olarak yaşayabilmeleri de zorlu ve uzun süreli içsavaşın nasıl sonuçlanacağına göre belirlenecek. en bilinmezler iran ve mısır'dır. ikisi de gelgitlerde güçlü destekler aramaları ya da nükleer olmalarını gerçeklemeleri gerekir.
en büyük sorun ise yemen, somali, sudan, afganistan ve libya coğrafyalarında sürüyor; içine girdikleri girdaptan kurtulabilmeleri, içsavaşlarını sonlandırmanın ötesinde, güçlü bir devlete dayanmalarıyla gerçeklenebilir. görünürde, öyle bir güç bu aşamada görünmüyor. venezüella, kolombiya, orta amerika'nin yoksulluk bataklığındaki çırpınmalarını ancak kendi içlerindeki içsavaşlarını sonlandırmakla durdurabilecekleri açıktır.
abd kendi içine kapanık ve kendi içinde, kıt kaynaklarının paylaşımı kavgasını, toplum düzeyinde yaşatmadan meclislerde tıkanmış yaşıyor. abd, güçlü devlet olarak, abd'nin güvenliğini zorlayacak oluşumları, abd'nin uzağında tutmak temelinde, her ülkenin içişlerinden uzakta duramamak siyasetini değiştirmekte zorlanıyor. abd'de cumhuriyetçi siyasi etkinlikle abd'nin küreselliğini sürdürme yanlısı olan demokratlar tepkiselliğinin uzlaşımı hergün zorlaşıyor.
abd güçlü ikili ilişkilerle, çok katmanlı birliktelikler kurarak ve bu birliklerle birlikteliklerdeki katkı payını azaltma yönünde başarılı olabilir mi? cumhuriyetçi trump'ın abd içinde güvenli olma göstericiliği dışarıya güvensizlik olarak yansıyor. abd birlikte olamadıklarının, kendi aralarında, abd karşıtı birliktelikler kurmasını önleme gücünü koruyabilir mi?
abd'nin küreseldeki bu konumuna göre türkiye'de gelen seçimlerde abd'nin tek seçmesi yoktur diye düşünmeliyiz. abd, seçimlerle oluşacak her yönetimle çalışabileceği gibi, seçimlerle oluşacak her türlü yönetimi kendi yanında görmediğinde zorlayacaktır.
türkiye'de 24 haziran seçimleri yolunda abd'nin sessizliği de, türkiye'de akp ve karşıtlarının abd karşısında suskunlukları da kimseyi yanıltmamalıdır. türkiye'de yönetim gücünü kazanmadan ne abd'ye karşıtlığın getirisi olacaktır; ne de, geçmişte olduğu gibi, abd'yle olmayı, türkiye'de güç olma yolunda, yanında görmek yanılsamasının getirisi olur.
8 haziran 2018, college station, texas.
