suriye'de yerel çatışma ya da içsavaş yaşanmadı ki diyenler çoktur. doğruluk payı düşüktür bu önyargının. suriye'de, 2011'de, dışarıdan sızmalarla başlamadı bugünleri bulan savaş durumu. 2011 baharında, suriye'de iç siyasetin, gündelik yaşamın barış görüntüsü yanılgıydı. 2011 sessizliğini dışarıdan gelenler bozmadı. suriye'deki barış yanılsamaydı; gerçek değil.
2011'den bu yana suriye'de yaşananları: "dışarıdan geldiler de" diye açıklamak yanıltıcıdır. bugün suriye'deki savaşın öncesindeki barış, "zoryönetim"in olağanlığıydı. barışı izleyen günlerdeki dışarıdan suriye'deki yığılmalar doğal değildir ve yaşanmış gerçekliktir. suriye'de barışın halk temelleri güçlü olsa, dışarıdan gelenlerin yerleşikliği ve içeridekilerle kaynaşıklığı yaşanmazdı.
suriye'de isyan etmeye temel olacak, dayanılacak bir tepki vardı. doğal ki, suriye'de demokrasi 1970'teki darbeyle sonlandırılmış olduğundan tepkinin örgütlülüğü de, dayanaıklılığı da yetersizdi. dışarıdan suriye'ye yığılmalarla esad iktidarı "ulusal direniş"te suriye'nin içinden yanında çoğalmalar oldu. suriye'nin içinden ayaklanmaya yatkın olanların çoğunluğu suriye'yi bırakmayı, esad'a karşı direnmeye yeğledi.
suriye'de, esad'a tepkisel olanların ülkelerinden uzaklaşmasıyle suriye'de isyancıların önemli dayanakları hem nitelik, hem de nicelik olarak azaldı. abd, türkiye ve suudiler'in katkısıyla suriye'de isyancıları abd ve ab desteğinde askeri olarak güçlendirmede başarılı olamadılar. sonuçta, türkiye'de, akp yönetimiyle abd'de obama yönetimi birbirlerini yanlış değerlendirmede karşılıklı güven yitirdiler.
suriye'de yeniden ve esad'sız yönetim oluşumu nasıl gerçekleşir? soru budur. suriye'de, şam'da, suriye adına esad'ın yerine geçecek siyasi güç ortaya çıkar mı? o güç, suriye'yi temsil etme gücünde olur mu? abd'nin, rusya'nın, türkiye'nin, iran'ın, suudiler'in, ab'nin suriye'de esad'ın yerine çıkacak gücü tanımaları gerçeklenir mi? bilinmez olan budur ve biliyorum diyene uzak durmak, bugün için en akıllı yaklaşım olur.
cenevre'de uzlaşamayan abd ile rusya yeniden cenevre'ye dönerler mi? abd için de, rusya için de belirleyici olacak bu gelişim olur. cenevre-2 ya da viyana toplantılarının yeterince temsil gücü yoktu. benzeri biçimde astana toplantıları da eksik gerçeklendi. cenevre'de türkiye yoktu; astana'da abd yoktu. cenevre'de, yeniden toplanıldığında, türkiye olacak mı, iran olacak mı? olacaktır; olmalıdır.
abd neden şam'ın, bağdat'ın geleceğinde varolacaktır sorusu gerçekçi ve geçerli değildir. abd, 1991'den bu yana, ırak ve suriye özelinde, ortadaoğu'da, abd çıkarları ve güvenliği adına neden vardıysa ve onca kaynak ve insan yaşamına neden olduysa, o gerekçeler ve gerçekler değişmemiştir. abd ortadoğu'da yenilmiştir ve rusya yeniden ortadoğu'da varolmaya adım atmıştır. bu değişmez durum değildir.
suriye ve ırak'taki abd yenilgilerinin fırsatını değerlendirmeye yönelik rusya kazanımlarının sürdürülebilirliği yoktur. görünürdeki, rusya'nın kazanımları kalıcı değildir; belirleyici de olmayacaktır.
abd ile rusya gelgitinde türkiye'nin yanlış adım atmasını zorlayacak iç baskılar ve dış baskılar eksilmeden sürecektir.
13 nisan 2018, college station, texas.
