abd, fransa ve ingiltere'yi de yanına alarak, suriye'ye bombalar yağdırdı. bu, bir atımlık saldırı öncesi ve sonrasına bakarsak ne görüyoruz?
önce abd başkanı trump: abd artık suriye'de olmayacak; yereller sürdürsün anlaşmazlıklarını diye duyurmuştu. abd içselinde abd'nin suriye'de işi olmadığı, ilk günden çoğunluğun özlemidir. abd'de, suriye konusunda, sorun şudur: seçimi kazanan yasama ve yürütme temsilcileri suriye'de, ırak'ta, afganistan'da işimiz yok diye oy alıyorlar; sonrasında, afganistan'dan, ırak'tan ve suriye'den bir türlü askeri olarak uzak duramıyorlar. abd'nin, seçmen desteği olmayan/olmadan askeri eylemlerden uzak duramayışını açıklamada, "fesad" ötesi söylenebilen yok.
abd'de de, küreselde de suriye'ye bombalar yağdırılmasının ne gerekçeleri ne de etkileri konusunda inandırıcılık yok. ayrıca, "fesad" düşünmenin ısısını artırmadan öteye ne olduğu konusunda açıklayıcı ve güven verici bilgi de az.
suriye'ye son saldırıdan bildiklerimiz de var: abd, fransa ve ingiltere "kimyasal silah" kullanımını sonlandırmakta kararlılığından caymayacağını ve sonrasında da, ışid'i bombasız bırakmayacağını söylüyor. türkiye'deki incirlik, neredeyse, 1991'den bu yana, ilk kez, abd'nin başını çektiği bombalamada kullanılmadı. "fesad"tan öteye düşüncesi olmayanlarda, "incirlik"in kullanılmadığı da kuşkulu! saldırıya uğrayan esad ve rusya saldırıya askeri tepki göstermedi. doğal ki, yine "fesad"la yerini belirleyenlere göre: rusya, abd'ye geçit vermedi ve esad da gündelik yaşamını saldırı öncesinden daha güçlü sürdürüyor ya da suriye emperyalizme onurla direndi.
çok açık ki; abd, fransa ve ingiltere'yle birlikte, çok pahalıya malolan, sonuç alındığı kesin olmayan sınırlı saldırı yaptı ve gerisini getirmeyeceğini gösterdi. abd'nin gösterdiği nedir? gelin cenevre'yi canlandıralım abd'nin gösterdiğidir; rusya'nın da direnmeyeceğidir. cenevre geciktikçe, suriye'de savaş durumu süregidecektir ve rusya ile esad iktidarı yerinde kalacaktır.
bu arada türkiye'yi ilgilendiren şudur: türkiye, abd ve nato'dan kendi isteğiyle uzaklaşmamaya özen göstermeyi sürdürürken, abd ve nato da, türkiye'yle uzlaşmadan birlikte görünmeyi bir süre daha sürdürecektir.
abd'nin suriye saldırısının ardından, türkiye ile abd/ab ilişkilerindeki gerginlik değişmemiştir; türkiye'nin rusya ile ilişkisinin de kolayca kopmayacağı anlaşılmıştır.
suriye saldırısı, türkiye kamuoyunda, "fesad" ötesi tartışılmadan, "erken seçim" oldubittisi yerini almıştır. erken seçimin nedenleri konusunda: "iktisadi duraklama" önyargısı ya da "ohal"le de yönetilemeyen ve adaletsizlikte dur durak bilmeyen türkiye açıklaması yeterli midir? suriye'deki gelişme ve olası sonuçları(cenevre olasılığı ya da savaşın sürmesi) ortamında suriye ve ırak yönündeki askeri eylemliliğin tbmm denetimi olmadan ve toplumsal tepkiye dönüşmeden sonuçlandırılması erken seçimin hızlandırıcısı olmuştur.
akp-mhp, gelen seçimlerin gününde olmasına değin daha güçleneceklerini öngörselerdi erken seçim bunca hızlı kabullenilmezdi.
akp-mhp, baskın basanındır kavrayışıyla erken seçimde tartışma yaşamamışlardır. tbmm'den erken seçim kararı çıkmasında, akp-mhp oylama tıkanıklığı yaşar mı? öyle bir durum, suriye-ırak yönünde sınırlar ötesine taşmaktan, erken seçimden büyük sarsıntı yaşatır türkiye'de. erken seçimin olması doğal görünüyor. akp de, mhp de kendi içlerindeki kuşkulu ve direnişte olacakları bastırmayı siyasi yaşama biçimine dönüştürmüş siyasiliklerdir. tbmm'de, erken seçimi durduracak bir olağanüstülük beklemek gerçekçi görünmüyor.
erken seçimin hızla yasallığının ve "takvimi"nin kısa sürede açıklığa ulaşacağını beklemek geçerli olanıdır.
erken seçimde ne olur, seçim gününe değin, türkiye'nin suriye-ırak gündeminin arasında yaşayacaktır. türkiye, bir anlamda, suriye, seçim, suriye ve yine albaştan süregidecektir. akp-mhp birlikteliği seçimden kazançlı çıksalar da, olmayacak ve beklenmedik yenilgilerinde de gündem değişmeyecektir: suriye, seçim ve suriye...
akp-mhp'nin erken seçim kararırıyla ilk düşünmeler nelerdir?
"onlar olmasın da"cılar birden çoktur. akp olmasıncılar çoktur ve benzeri biçimde, o çoklukta olmasa da, chp olmasıncılar da az değildir. bir de hdp olmasıncılar vardır.
akp-mhp, karşısındakileri bölmek için her türlü küçüklüklerin olurluğunu zorlayacaktır. akp-mhp için: chp odağında birleşilmesin birincil hedef olurken; sp, iyi parti ve hdp tek başına olsun yönünde çalışmalar eksik olmayacaktır.
chp için: karşısında yeraldığı akp-mhp'den oy almadığı sürece en önde olması zordur. chp, kesinlikle, akp'den kopanların az olabilirliği nedeniyle tek başına katılacakları yanına çekmek için, söyleyebileceği tek hedefi vardır: bölünmeyelim; önce onları durduralım; birlikte, seçim sonrasında uzlaşımı gerçekleriz temel olacaktır.
akp-mhp ve chp dışında olanlardan, seçimi, akp-mhp ya da chp dışında belirleyici olacak siyasilik ya da: "o da değil, bu da olmasın" gelişir mi? zordur.
20 nisan 2018, college station, texas.
