görünürde, abd ile ab uzlaşık değildir. sözkonusu ışid olunca, ortadoğu'da yerleşiklik ve kalıcılık olunca: abd ile ab arasındaki uzlaşmazlıkların geçerliliği ötelenir. benzer biçimde, abd için, sözkonusu türkiye olduğunda, iran olduğunda, abd ile ab arasında uzlaşmazlıklar çoktur ama, belirleyici değildir. ab iran'a yaklaşmakta abd'den daha korkusuzca yaklaşırken, türkiye konusunda ise, abd ile ab arasında uzlaşmazlık önemsizdir.
rusya konusu da hem çok açık, hem de de karmakarışıktır. rusya abd'yle olabildiği günde, yanında türkiye de, iran da olmasa eksikliğini duymaz. rusya, türkiye ya da iran'la olarak ya da birisiyle olarak abd'yi uzlaşıma zorlayamaz.
sonunda, abd ile rusya uzlaşımında belirleyici olacak nedir? abd ile rusya'nın birlikte olabilmeleri abd'nin ve rusya'nın seçimleridir. şöyle de diyebiliriz: abd de, rusya da türkiye ya da iran ötekinle oluyora göre birlikte olmazlar. bu açık gerçekliği türkiye'nin de, iran'ın da bildiğini varsaymalıyız. türkiye de, iran da, abd ile rusya uzlaşık değiller gerçeğinden çok, abd ile rusya, gün gelir, an gelir birlikte de olabilirleri bilmek zorundadır. bunun da, türkiye ve iran için bilinenler olduğundan kuşkulu olamayız. iran'daki yönetime ya da türkiye'deki yönetime karşıtlıktan, bilinenleri, bilinmesi gerekenleri bilmiyorlar varsayımı yanıltıcı olur.
abd ile rusya, suriye konusunda cenevre'de iki kez birliktelik ve uzlaşım aradılar. ayrıca, viyana'da da birlikte oldular. cenevre ve viyana toplantılarının barışçıl sonuçlarının olmamasını, abd ile rusya'nın birlikte olamayacaşğna kanıt göremeyiz. tam karşıtı daha geçerlidir: iki kez cenevre'de ve ayrıca viyana'da birlikte olanlar yeniden birlikte olabilirler. daha da ötesi, cenevre ve viyana'dan bu yana abd de, rusya da kendi birlikteliklerini türkiye ve iran'a zorlayamadılar ama, gün gelir iran ve türkiye de o uzlaşımın parçası olabilir.
şunun olmayacağını açıkça bilmeliyiz: türkiye, nasıl ki, abd ile ırak'ta, suriye'de olmadıysa; iran'a karşı da abd adına olmaz. bu düşünme ya da abd adına önde "fedailik" ya da "jandarmalık" beklentisi abd'de olabilir ama, türkiye'den olur ummak yanlıştır. olmaz. rusya'nın iran ile abd'ye karşıtlık ya da türkiye ile birliktelikle abd'den kopmayı zorlayıcılıkta başarılı olacağını düşünmek de, beklemek de yanlıştır. olmaz.
bir gün ortadoğu'da uzlaşım olacaksa: abd ile rusya uzlaşıktır ve türkiye ile iran da bu uzlaşımda kendi adlarına vardır diye görmemiz gerekir. rusya'dan umarı olarak abd'ye karşıtlık düşleyenler de, abd'nin yanında olarak rusya'nın geriletileceğini bekleyiş de anlamsız, geçersiz yanlış beklentilerdir.
sorunun bir de: rusya ile abd uzlaşık, iran ve türkiye'nin direnci o uzlaşıma göre yumuşatılıyor ya da geriletiliyor düşüncesi çekici olsa da, geçerli değildir. türkiye'de, neredeyse, 16. yılını tamamlayacak olan akp yönetiminin, akp iktidarının abd adına, rusya adına olduğunu varsaymak yanlışların özüdür ve siyaset yapmanın önünü tıkayıcıdır.
türkiye için durum açıktır: 1989 öncesine göre abd ile birliktelik daha sorunludur. iran için ise, abd ile karşıtlık bir türlü 1979 öncesine dönmeyecektir.
abd'de trump ya da rusya'da putin olması karşılıklı ilişkilerde önemli etkenlerdir ama, belirleyici olan güvenlik gereksinimlerini onların varlığına göre ilkeleştiremeyiz. bildiğimiz, bileceğimiz şudur: rusya'da putin ve abd'de trump abd'ye, rusya'ya bakışımızda atlayamayacağımız etmenlerdir.
putin ne istiyor diye sorduğumuzda yanıtı açıktır: putin, yalta/potsdam abd-rusya uzlaşımının sonlandığı 1989'u aşmak ve yeniden abd ile o birlikteliği egemen değilse de, geçerli kılma yanlısıdır. abd'de trump da, 1989 sonrası, abd'nin rusya'yı küçültücü siyasetlerinin, abd'yi büyütücü olmadığını kabullenmişlerin önderidir. abd ile rusya neden birleşik ve uzlaşık değildir? abd yanında, rusya'nın 1989 sonrası küçülen varlığının küçülme yönünde sürdürülmesi yanlıları direnmektedir. abd'de, rusya'yla eş düzeyde değil, aşağı düzeydeki rusya ile birlikte olma yanlıları, rusya'yla eş düzeyde olma yanlılarını durdurma gücüyle direnmektedir.
abd'ye, rusya'ya karşı birliktelik ve karşıtlık geliştirirken, yarın putin olmadan, bugünkü putin'li rusya siyasetinin olabileceğini de; yarın, trump olmadan da, rusya'yla olabilecek abd yönetimleri olabileceğine göre düşünmek ve güvenlik anlayışı geliştirmek belirleyici olmalıdır. öteki türlüsü; rusya, putin, abd, trump diye gülünç, yetersiz, geçersiz ve de zararlı seçmelerde, çocuk oyunlarını, geçerli devlet ilişkileri saymak olur ve yanlıştır.
9 mart 2018, college station, texas.
