"zeytindağı," falih rıfkı atay'ın, yüzyıl önce, anılarını derlediği, gözlemlerini belgelediği, önemli bir yapıttır. osmanlı'nın cumhuriyet sınırları ötesinde bitiş günlerinin acılı kaydıdır. kudüs'ten önce şam'a ve sonunda da anadolu'ya döner cemal paşa. 1917'de, mustafa kemal paşa'nın, cemal paşa'ya dikte ettirip enver paşa'ya ilettirdiği raporda benimsenen sınırlarımızı, yüzyıldır içeriye doğru tartıştırmadan bugünleri bulduk.
türkiye'nin içerisinde, lozan'dan bu yana, halep, musul ve batum'u almadılardan da ötesi, verdiler diyenler çok oldu. oysa 1917'de, mustafa kemal'in öngörüsü açıktı: sınırlarımız ötesinde, artık tarihsel haklarımız da yoktur. gün gelir de: bağımsız şam, bağımsız bağdat olduğunda sınırlarımız tüm devletlere açıktır.
yüzyıla yakındır, türkiye cumhuriyeti geliştikçe, verdiler söyleminden ötesine, alırız anlayışında siyasetle kitleleri ardına toplayan siyasetçiler de halkın oyunu kazandı. önce özal'lı anap ve sonrasında erdoğan'lı akp. türkiye, sınırları içinde ne denli güçlüyse, sınırları ötesine taşmamalı siyasetinin tanımı açıktı: "yurtta barış, cihanda barış" özdeyişidir.
ahmet davutoğlu, türkiye'nin sınırları içindeki gücünü, abd'yle birlikte ırak'ta olmadı suriye'de olur anlayışında yayılmacı/genişlemeci yönde kullandırmakta, akp'nin halkoyunun değişmez ve gerilemezliği varsayımında, kullandırılmasını zorladı.
oysa hep biliyoruz ki: günümüz ne kurtuluşçuluğun, ne de yayılmacılığın günü değildir. abd'nin, rusya'nın zorlandığı ve gerilediği yayılmacılıkta türkiye'nin gücü yetmez. nasıl ki, türkiye'nin sınırları içinde ve çevresinde olası ayaklanmaların, ayrılıkçıların türkiye'de kazanma güçleri yoksa; türkiye'nin de sınırları dışında kazanacağı yoktur.
o zaman suriye'de ne işimiz var deyip, suriye'den uzakta barışçılık mı yapacaktır türkiye? ya da, ırak'ın ve suriye'nin, dış güçlerce bunca yıkımını, bize değmeyen yılan, gözden ırakta dursun mu diyecektir türkiye?
sınırlarımız ötesine türk bayrağıyla taşmamızın sonucu ne fetihtir; ne de genişleme olur. olsa olsa, şam'da ve bağdat'ta ulusal güçler kendi ülkelerinde bağımsız olma gücüne varır. türkiye'nin sınırlar ötesi askeri gücünün tek hedefi aöıktır. şam'da ve bağdat'ta, yüzyıldır türkiye'de yaşananın uluslaşma ve demokratlaşma uğraşından uzak kalmıştır bağdat ve şam merkezli devletler. bağdat'ta, şam'da zoryönetimlerin, bağımlı zayıf yönetimlerin sonlanmasında, türkiye cumhuriyeti, ab'den, abd'den ve rusya'dan önce ve çok söz sahibi ve yönlendirici olmaktır.
enson, 1 ekim 1918'de, şam'da türkiye'nin denetiminde yönetim vardı. o gün bugündür, türkiye'nin içinden, şam'ı belirleyen ve etkileyecek gücü olmamıştır türkiye cumhuriyeti'nin. bugün nasıl olur ana sorudur ve tek sorudur. yanıtı 20 ocak'tan bu yana süregiden "zeytin dalı harekâtı" mıdır? sınırlar taşıldıktan sonra, geriye gidip, yüzyılı tartışmanın günü değildir. biran önce, askeri gücün, türkiye cumhuriyeti'nin siyasi gücünü zayıflatmayacak başarıya ulaşmasını desteklemek yurttaşlık görevidir.
ya barışçılık ya barış diyemeyiz. o geride kalmıştır. askerî eylemlerin sonunda siyasi gücü olmasını getirecek barışçılık gücü yoktur türkiye'de. 1960'lardan bu yana bitmek bilmeyen, daha da ötesi 1950'de dp'nin seçim başarısından bu yana yaşanan barışçılık tarihinin zayıflığını günümüzde de yaşıyoruz. türkiye'de barışçılık diye güç oluşması düşüncesinde olanların sokaklara taşmasını istemeleri anında sonlandırılır.
"pasifist" barışçılar, neredeyse, yoktur; "aktivist" olacak barışçıların da gücü olmadığını yaşayayacaktır türkiye.
türkiye, abd ve rusya siyasetleriyle uyumlu değildir ama onların beklentilerine göre adım atmamış varsaymalıyız. türkiye'nin çıkarları ve güvenliği ne tek başına rusya'yayla olmak ne de abd'yle olmayı gerektirmez. hele ki, rusya'yla abd'ye ya da abd'yle rusya'ya karşıtlık türkiye'de yüzyıllık barışı yüzyıllık zora sokar.
türkiye'nin suriye sınırları içinde olmasının türkiye'nin içerisinde siyasete etkileri olacaktır. türkiye, sınırları dışana akp yönetimince taşırılmıştır. türkiye, suriye içlerinde akp'nin gücü olarak varolamaz.
bunca yıl sonra, bunca yanılmaca yanıltmacadan sonra, bu noktada, yanılmak ve yanıltmak zordur. sonunda, abd türkiye'den uzaklaşır mı? bu noktada, suriye'de esat'ın olması olmaması da geride kalmıştır ve türkiye için önemsizdir. türkiye'nin esat'ı görevden uzaklaştırması yürürmemiştir; türkiye'nin esat'ı görevde tutması da düşünülemez.
türkiye suriye'yle, ırak'la olacaktır ama, bağdat'ta da, şam'da da değişik yönetimler olacaktır. türkiye'nin abd'yle olması abd'nin seçmesi ve kararı olacaktır. türkiye'nin, tarihsel olarak varsayılan, şam'da ve halep'te egemen olmayacağı açıktır.
öyle görünüyor ki: bu noktada, israil'in suriye'ye ilerlemesi düşünülemez. iran'ın da ırak'taki, suriye'deki ilerlemesi savaşla geriletilemez ama, barış görüşmelerinde, iran'ın gücü ve katkısı önemli olacaktır. yoksa, olanlara savaş ve barış diye değil savaşır gibi yapmaca olarak bakmak gerekir.
26 ocak 2018, college station, texas.
