hak, hukuk ve adalet en gelişmiş kavramlardır. türkiye'de haksızlıkların, hukuksuzluğun ve adaletsizliğin geçerli kılınması, bu kavramların bilinmediğindendir demek yanlıştır. siyasi gücün ve siyasi güçlerin bu kavramların uygulanmasında, iktidarlarının zorda olmasının sonucudur hak, hukuk ve adalet yoksunlukları.
türkiye'de iktidarların, demokraside, gelişlerinden çok, gitmeye direnişleriyle ortaya çıkar adaleti zorlayan uygulamalar, haksızlıklar ve hukuksuzluk.
adalet duygusunu zorlayan her türlü yasadışılıkların, iktidarların bir süre daha sürmesine yarar görünse de, süreklilik kazandığı söylenemez. türkiye'de, özellikle, 1960'larla kökleşen ve 1990'larla güçlenen büyük bir yanılgı egemendir: türkiye cumhuriyeti tarihi, haksızlıklar, hukuksuzluklar ve sonuçta adaletsiz bir uygulamadır. nasıl ki, cumhuriyet dönemini tümden yadsıyacı düşünmeler geçersizse, cumhuriyet öncesini de, tikel olaylara, kişilere, olgulara dayandıran tümden yadsımalar hepten yanıltıcıdır.
adaletin, siyasetin gücünden belirlenmesinin getirdiği korkuları aşmak zamanla oluşur. öyle görünüyor ki, hakları kısıtlamayla yasadışılık yasallaştırılmak isteniyor. yasallık, adaletin olmazsa olmazıdır. adalet, toplumlardaki eşitsizliğin azaltıcısıdır. yasalar karşısında eşitlik, adaletin varoluşudur. yasaları karşıtlarına karşı kullanmak hukuksuzluğun yaygınlığını getirirken, yurttaşlarda adalet duygusunu yokedici işler. hak, hukuk ve adalet yoksa; hak, hukuk ve adalet istemi sıradanlaşır. 2002'den bu yana, akp yönetimleriyle varılan günümüzde, türkiye'de, hak, hukuk ve adalet dünden çok istenir olmuştur. siyasi iktidarlar, adalet duygusunu yandaşlığa göre uygulanmasını isteyemezler. yarın birgün adalet herkes içindir yalın gerçekliğini unutmuş siyasilerin sonlarının acıları toplumca yaşanır.
pakistan'da navaz şerif, yeniden, "hukuk" duvarını aşamadı ve anayasal yargı gücüyle görevden alındı. yarının seçimlerine nasıl yansır bu uygulama bilinmez ama, seçimle iktidar gücünü kazanmışların da yasalarla kısıtlı olduklarını anlamaları geçerli yaşanmışlık oluncaya bu çatışma pakistan'da ve heryerde sürecektir.
venezüela'da 30 temmuz'da "kurucu meclis" seçimleri yaşanacak. chavez iktidarıyla başlayan iktidarı süreklileştirecek nice değişiklikler de yetersiz kaldı. geçerli anayasa, iktidarı sürekli kılmayacağı öngörüsüyle yeniden anayasa yazımı için "kurucu meclis" seçimi toplumu kapsayıcı olmayacağı gerekçesiyle toplumun bir yarısının seçim dışı kalışı, kurucu meclis'in geçerliliğini yokedici olacaktır. 30 temmuz seçimi sonrası, venezüela'da dinmeyen kargaşa ve yokedilmiş demokrasiden nasıl bir siyaset gelişeceğini kestirmek zordur ama, toplumun bir yarısının hak, hukuk ve adalet istemi durmayacaktır.
abd'nin, iran'ın 1979 gerçekliğini geçerli sayması, obama yönetiminin, dış siyasette, neredeyse, tek başarılı eylemiydi. abd toplumunda iran'la uzlaşımı olumsuzlamak istemini temel amaçlardan sayan başkan donald trump'ın meclislerden iran'la uzlaşımı geriye döndürme gücünü bulması hergün zorlaşmaktadır. abd'nin, tek yanlı, iran'ı karşısına almasının kolay olmayacağı açıktır. bu arada, iran, askeri ve sivil amaçlı uzay denemelerinden geri durmayacağını, yeni deneme ve başarılarıyla göstermiştir. kuzey kore ise, artık, gizliden açığa çıkan nükleer silâh taşıyıcı güç denemelerini artan hızda sürdürüyor.
israil de, küreselde çok odaklı gelişmenin getirdiği belirsizliklerde, 1967 işgaliyle kazanılmış gücü pekiştirmek yönünde, kudüs'te, mescid-i aksa'da müslümanlara haksızlık, hukuksuzluk ve adaletsizlikte zulmedici güç denemelerinden uzak durmayacağını yeniden açığa çıkarmıştır.
abd için, rusya ve çin yanında olmadan, tek yanlı, iran'ı ve kuzey kore'yi birlikte karşıt görmesinin ötesinde eylemlilik olabilir mi? abd'de başkan trump'ın çevresinde toplanan askerler, abd'de askerlerin bağımsızlığını arttırıcı yönde gelişimi mi getirir bilinmez. bilinen, askerlerin, yeniden ya da uzunca süredir olmamış, sivillerden bağımsızlıklarının artmasına aracı olacak başkanlık gücü desteğinin açığa çıkmasıdır. abd'de, henüz altı aylık trump yönetiminin geleneksel kurumlara saldırı ve yıkım istemlerini yükseltici, sözden öteye eylemlilik korkusu gelişmektedir.
abd'de, görünürdeki iki parçalı siyasilik, uzunca süredir, demokrat parti içinde de, cumhuriyetçi parti içinde de çok parçalılığı önleyemez durumdadır. sonunda, abd demokrasisi'nde, iki partlili siyasilik ve uzlaşım geleneği sürdürülemez yönde gelişmektedir.
28 temmuz 2017, college station, texas.
