suudi arabistan güvenliğini ve çıkarlarını, neden iran'a saldırmakta görüyor? suudi arabistan'ın iran'la savaş karşıtlığından suudiler nasıl güvenlik duyabilir? suudi arabistan yönetiminin iran'la savaşmaktan kazanacağı yoktur; yitireceği ise çoktur. trump'ın riyad ziyareti sonrası, suudilerin iran'la karşıtlaşmayı sürdürmekten öteye, karşılıklı kışkırtmaları yükseltici söz ve eylemler durdurulabilir mi? trump'ın riyad gezisinde açıkladığı 100 milyarlarca dolarlık askeri silâh satışından öteye, abd'nin askeri desteği nereye değin gerçeklenir?
obama'nın yönetimi süresince gelişen abd-iran ilişkilerine abd içinden uyumsuz ve karşıt sözler eksilmedi. trump'ın seçilme yolunda en büyük, hatta, temel hedeflerinden biri iran'la yakınlaşmayı tümden durdurup, iran'la savaş durumunu yükseltmek olmuştu. obama, yönetimi süresince, israil'in iran'a saldırıda öncülük etme uğraşlarını engelleyen ve karşı duran bir abd görünümüme önderlik etmişti. rakka ve musul ışid'ten arındırılmadan iran'a saldıran suudiler durumu, anlık parıldayan alev midir; yoksa, suudilerin iran'a saldırısı, açıkça, kaçınılmaz mıdır?
suudiler'in iran'a saldırısının tek getirisi iran'ın geriletilmesi ve iran'ın nükleer güç olma isteğinin durdurulması olabilir mi? kaldı ki, iran'ın nükleer güç olması, geriye döndürülemez noktadadır.
sekiz yıl durdurulamayan ırak-iran savaşından, ırak'ın saldırganlığıyla kazanmadığı açık gerçekliktir. ırak'ın paramparça olması o savaşın ilk ve tek kalıcı sonucudur. iran'ın devrimi dondurulamadığından öteye, iran'ın son yüzyıl'da, ortadoğu'da, en yaygın noktaya varması da tamamlayıcı sonucudur o savaşın.
suudilerin saldırganlığı sonrasında ne olur bilinmez ama, iran'ın savunma direncini kırmak "hayâl"dir.
abd açısından, suudilerin iran'la savaşması istenen durumdur derken, abd'nin obama seçmenlerini yoksaymak olur. iran'ın nükleer olmasının, suudilerin saldırganlığına, abd ve israil ile mısır desteğinin sürekliliği de düşünülmemelidir. sisi mısır'ın tümünü temsil etmiyor; ayrıca, mısır'da, önemli bir azınlık adına, çoğunluğa zulüm ve baskı olduğunu unutmamamız gerekir.
bunlar bilinmeyenler değildir. yeni olan "katar"ı çevreden yalıtım ve kuşatma dayatmasının zamanlamasıdır. suudiler için katar her zaman kabullenemedikleri çıban başıydı. küreselde şiddet yanlılarının, enazından, pekçoğunun, suudiler yönlendirmesi olması da bilinenlerdendi. nasıl oldu da: suudiler, katar'ı yalnızlaştırma ve yalıtma eylemine geçtiler? abd istedi de açıklayıcı değildir. abd, işid'e ve iran'a karşı katar olmadanı kabullenmezdi ki.
1989'dan bu yana, düşünenlerin ve küreselde öngörüde bulunanların, anlamakta ve açıklamakta zorlandıkları şudur: abd istiyor da oluyor yaklaşımı, kolaycı değerlendirmelerdir. öncelikle, suudiler'in de, katar'ın da, mısır'da abd'yle olmalarında, kendi adlarına seçmeleri, dayatmaları ve dirençleri vardır. bu gerçekliği temel alan öngörülerin açıklama gücü vardır; temel varsayımı küçüklü büyüklü bağımsız davranma yetisi yokturculara uzak durmak geçerli olanıdır. bu durumda, suudiler, abd'den aldıkları güçle, yolüstünde(iran) katar'ı aradan çıkarmak istediler. abd de, büyük hedef iran uğruna katar'ı "fedâ" edebilir mi?
bu olanların doğrultusunda, türkiye, yine yol ayrımında ve seçme yapmak zorundadır. türkiye ne riyad'la birlikte kalabilir; ne de tahran'ı karşısına alabilir. türkiye'nin katar'la birlikte görünmekte ileri çıkmasının bir sonrası yoktur; olmayacaktır da. türkiye, gereksiz ve güçler dengesine aykırı olarak, katar'la olmakta direndikçe suriye ve ırak'ta yitirdiklerindek çok yitirir. akp ve destekçileriyle ulusal devlet karşıtları yerlerinden gerilerler mi? ulusal devlet karşıtlarının sözde gerilemeyeceklerini düşünmeliyiz ama, neredeyse, 1990'larla kabaran özlemleri bundan sonra, uzun süreli, ağrı dağının sisli tepelerinden de uzaklaşmıştır.
suudilerin, yemen'den sonra, iran ve katar saldırganlığı karşısında rusya nerededir? tek sözcükle biraz suriye'dedir ve sonrasında da, ötesinde de, abd'nin zarar görmesini beklemenin dışında, rusya aramak yersizdir; yokturlarlar ve olamazlar.
"brexit"i hızlandırmak adına erken seçim isteyen theresa may parlamento çoğunluğunu yitirmiştir. birleşik krallık'ta birlik ve gelecek için yeniden işçi partisi'nin oylarını ve parlamentoda gücünü artırması nedir? hollanda'dan başlayan, fransa'da yükselen dalga, birleşik krallık'ı bulmuştur. avrupa içinde, ulusallığını korumacı canlanma, avrupa birliği karşıtlığı ulusalcılığına karşı ayaklanmadadır. avrupa birliği türdeşliğe varmaktan uzak, çoklu ve tikel ulusallıkların yaşayabileceği yönde gelişmeyi bir süre daha koruyacaktır.
ya abd? trump'ın beklenmeyen ve önlenemeyen yükselişini, meclis soruşturmalarıyla durdurmak kolay değildir. cumhuriyetçilerin içinden trump'a hırslı ve öfkeliler çoktur ama, trump'ı görevden alacak güçlü bir örgütlülük yoktur. ayrıca, 2018 ara seçimlerinden yenik çıkmış cumhuriyetçiler de demokratlarla trump'ı görevden almada gönüllülük etmeyecektir.
9 haziran 2017, izmir.
