bosna, kosova ve nice utançlara yenileri eklenmez çok büyük dilekti. 1989'dan bu yana, miloseviç'in utanç verici saldırganlığı dışında, isyancıların sürekli yenildiğini izliyoruz. çin'de, tiananmen'de, yaşanan yoketmeyle çin komünistleri zafer mi kazandı? "jönçin"lerin abd demokrasisine özlem duymaları ezilmeleri için hak sayılır mı? 2009'da, seçim sonuçlarına direnenlerin, iran sokaklarında yokedilmesi, abd'ye karşı zafer mi sayılır? bugün de: rusya'yla, iran'ın desteğinde sonlanan halep'te abd'ye karşı zafer mi kazanıldı?
utancı zafer gören akılların değişeceğini bekleyemeyiz. suriye halkı, sonunda, bir süre daha, esad'la yaşanmış acılarını sürdürecektir. abd'yle, rusya'yla olmanın getirileri siyasilere yolgösterici olur mu? olsaydı bunları mı yaşıyor olurduk? abd'yle rusya'yla, çin'le kurtuluşçuluk mu olur?
halep'te bir sona gelindi sonunda. şam yerinde. açıktır ki, yarın da musul sonlanacak ve bağdat yerinde duracaktır. sorun sonrasındadır. haritalar bozduklarını, haritalar yapacaklarını sananlar, şam'ı ve bağdat'ı yoksaymanın getirdiği acılardan utanacaklarına zafer gösterisindeler. halep'te yaşananlar da, musul'da sona gidilen saldırılar da utançtır.
çoktandır açıktı: abd, yerelde, yerelin yerele karşı devletçikler umuduyla birbirine karşı savaşmalarından özlediğine varamayacaktı. abd'nin yenilgisi rusya'nın kazancı değildir. görünürde, ençok kazanmış olan iran'dır. türkiye de sınırları ötesinde güç olmadığını gösterdi ve gördü.
şimdi ne olur? zamanla şam'da ve bağdat'ta nasıl uzlaşılır? bağdat'taki el abadi yönetimi, ırak'ın tümünü temsil edemez. önce saddam'la olanlar, sonrasında, aşiretlere dayanarak abd'yle olanlar ve abd'nin çekip gitmesinden ışid'e teslim olanlar, bağdat'ta uzlaşımda yer almadıkça, savaş sonlanmamıştır diyebiliriz.
benzeri şam için de öngörülmelidir: esad suriye'de egemen olduğu sürece uzlaşım yoktur. halep'te yenilenler, halep'ten kaçanlar, şam'la esad olduğu sürece uzlaşımda olmayacaktır. şam'a da barış gelmemiştir diye bilmeliyiz.
öyle görünüyor ki: rusya kırım'da yerleşiktir ve ukrayna'da yarısı rusya olmuşluğun tamamı rusya olurmuyu zaman ve abd'nin zayıflığı belirleyecektir. abd'nin rusya'yla savaşmaktan uzak durmasıyla güç görünen rusya'nın, güç olmayacağını gelen o yıllarda yaşayanlar bilecektir. rusya'la, abd'yle nasıl olunuru bulamayan suudi arabistan, iran, türkiye ve mısır için zorlu günler azalmayacaktır.
cenevre ile cenevre-2 yürürlüğe zorlanacaktır. önce, musul'un da sonlanması gerekecektir. yeniden cenevre olmasa da, viyana olabilir, helsinki olabilir.
1989 bağdat'tan değil ama, şam'dan döndü diyebiliriz. küreseli, siyaseti emperyalizm/faşizm diye, ulusallık, demokrasi olarak gözleyenler, izleyenler kendi evrenlerinde utançları zafer diye algıyabilirler. gelen on yılda, iran, türkiye, suudi arabistan ve mısır abd ile rusya gelgitinde yaşayacaklardır. rusya da, abd de emperyalist ve faşist devletler olarak değil, güçlü-güçsüz devletler olarak bilinmelidir. abd'yle rusya'ya karşı ya da rusya'yla abd'ye karşı olduğunu, olabileceğini sanan siyasiliklerin boşunalığı hergün yaşanacaktır. abd de, rusya da istediklerini dayatamazlar. abd de, rusya da karşıtlarınının oyunlarına teslim olmamakta kullanacakları güçsüzler, yereller bulacaktır. abd'nin de, rusya'nın da "bağımsızlıkçılara" birlikte karşı olacaklarını bilmeliyiz.
abd'den trump'la başlayacak olan nedir? abd'nin kurumsallıkları yıkılmaya çalışılacaktır ve bunun adının da abd'nin yenilenmesi, güçlenmesi olarak sunulması dinmeden yinelenecektir. abd yayılmacılığında gelinen sonda, abd'nin içselde tüketilecek kaynaklarla bolluk ve paylaşımda iyileşme tasarlanmaktadır. olmaz demek kolaydır. olursaya göre düşünme ancak zamanla ortaya çıkacaktır.
türkiye'de yargı dağılmıştır ve siyasetin baskısındadır. türkiye'de yasama durmuştur. yasama diye anayasa yapmaya dönüşmüş tbmm'de anayasa yapılabilir mi? akp ve mhp içinden kopanlar olmazsa, tbmm, anayasa diye bir metine varabilir. ortaya getirilen metinin ileriye dönük olmadığı ve güçler dengesinin ilk altüst oluşunda yeniden yazılacağı açıktır. 1876'ta "padişah"tan kopartılan kısıtlı yetkilerle güçler, zamanla, "tek kişinin" gücünün meclis gücüyle ve meclisin de ulusun temsilcileri gücü olmasının geçirdiği evrim durdurulmak isteniyor. yeniden, meclis'in ikincil konumda yoksaylmasının başlangıcı, tbmm ötesinde, halkoyuna erişir mi? 2007'den bu yana değişen akp'de uyumlu birliktelik, 2002-2007 dönemi düzeyinde güçlü müdür?
anayasa metni, "cumhurbaşkanlık" dedikleri anayasallığı tbmm'den öteye halkoyundan da geçirebilir mi? geçirmez diyenlerin geçirilmemesi uğrunda geçici birliktelikleri nasıl sağlanabilir? şam'da ve bağdat'ta olanlarla rusya ve abd'nin seçmelerini akıllıca değerlendirme gücüne varacak siyasilik oluşabilir mi? akp karşıtlarının, 2002'den bu yana sürekli yenigilerden, yokolmuş güven duyguları ve birlikte davranabilmek gelenekleri yoktur. bitmişliğin kıyısından uzlaşım gerçeklenebilir mi? iyimser olmak için yeterli verimiz yoktur. umutsuzluk ise teslim olmaktır.
7 haziran 2015'te özlenene değil de istenmeyene varıldığı gerçeğini görmek ilk adım olmalıdır. oysa, 7 haziran'da kazandım sananların, 1 kasım'da yenilgiyi anlamamakta süregiden dirençleri hergün yıkımdadır.
türkiye'de, akp'ye akp içinden karşı duranlar mı belirleyici olacaktır? türkiye'de, akp karşıtlarının dağınıklığı ve türkiye'yi anlamaktaki kararlı yanlış duruşları değişmedikçe; tek beklenti, bugün de, akp'nin içinden açığa çıkacak olmazlanmadır. uzun süredir, siyasete, akp özlemleri dışında katılmaktan uzak kitle, anayasa oluşumunda da sessizliğini sürdürecek midir?
16 aralık 2016, college station, texas.
