günümüzde neredeyiz? "soğuk savaş" günlerinde, 19. yüzyıl'ın sonlarıyla 20. yüzyıl'ın ilk yarısına göre yaşayanlar 1989'u anlamaktan uzaktırlar. günümüzü, gecikmeli "soğuk savaş" kavramlarıyla değerlendirmekten yarına varılamaz. günümüzde geçerli olanları faşizm, emperyalizm, kapitalizm, komünizm algılarıyla tanımlamak açıklayıcı olmaktan uzaktır.
küreselleşmenin abdlileşmekle özdeş olmadığını anlamakta, abd yurttaşları da, abd karşıtları da yeni kuşkulardadır. küreselleşmenin, abd yayılmacılığıyla abdlileşme olduğu varsayımıyla abd dışındaki küreselleşme karşıtları obama'nın başkanlığından umutlanmamışlardı; abd'nin bir oyunu sayılmıştı çokluk. abd küreselleşmeye güleryüz katma olanağını obama'yla kullanamadı. obama, 2008'de seçiminden önce sıradışı bir etkinlik olarak avrupa'da kalabalıklarla alanlarda toplaştı.
obama seçilmesiyle ilk dış hedeflerini ortadoğu'da gerçekledi: kahire ve ankara gezileri. obama, ilk dört yılında, israil'in netanyahu'sunu "beyaz saray"dan uzak tuttu. ortadoğu'yla birlikte rusya ve asya da obama'nın hedeflediklerindendi. asya'ya yönelik abd dış siyasetinde "eksen kayması" amaçlandı ve olabilirliği zorlandı. obama bunları gerçekleyecek güçte olsaydı; abd'nin içselinin özlemleri ve istemleri bunlar olsaydı; obama son gezilerini moskova, bejing ve bağdat'a gerçeklemiş olurdu. bildiğimiz şudur: obama son büyük gezisini, avrupa'ya gerçekledi.
obama'nın başkanlığı süresince iran'la, küba'yla ilişkilerde olağana dönüş arandı. obama havana'ya gitti ama, tahran'a gidemedi. obama'yı, moskova'dan da, bejing'den de arayan olmadı. suudi arabistan'a obama gezilerinin suudiler üzerinde de, abd yanında da yansıması olmadı. sonuçta, obama, önceki bush'un bozduğu afganistan ve irak'ta abd'yi küçültmekten öteye, libya'da, suriye'de, tunus'ta, mısır'da ve türkiye'de istanmeyen konumunda 20 ocak'ı bekliyor. kırım'ın ukrayna'nın rusya olduğunu obama'yla açıklamak yanlış olur. obama'nın abd'yi zayıflatmasının fırsatçılığını rusya kullandı diyebiliriz.
trump'ın yükselişini trump'la açıklamak önceliklidir ama, obama'nın yetersizliğine tepkinin etmen olduğunu hep akılda tutmak gerekir.
abd için küba onca önemli değildir. abd için meksika önemlidir ve latin amerika önemlidir. obama'nın unuttuğu latin amerika, obama'nın giderayak anımsadığı yer oldu ve avrupa dönüşü ayaküstü peru'da göründü. unutmadan kıyıda dursun: obama, son avrupa gezisi almanya öncesinde "demokrasinin batı beşiği" yunanistan'a da uğradı. yunanistan'da demokrasiden öteye sokakların olduğunu yaşadı ve önemsemedi. obama, benzeri çipras'la olmayı yeterli saydı. obama, ilk günden karşısına aldığı israil'le songününde de sarmaş dolaş değildi ama, 2008 öncesi günlerine dönüldü.
obama, bir iki yıla anılarını yazdığında, neleri özlemişti de neler buldu, neler yaptıyı büyük başarılar olarak yazıya geçirecektir. suriye'den sözederken "karmaşık"tı demekten ötesini söylemeyecektir. obama'yla halep'te başlayan ayaklanma, bugün halep'in yıkımından sonra, halep'te esad'ın varoluşuyla ve rusya'nın sovyetler döneminde erişemediği ortadoğu'da silâhlı güç olarak varlığı obama'nın tarihten silemeyeceği utanç olarak bilinecektir. ayrıca, sovyetler döneminde de, çok kısa süreli, sscb çin birlikteliği dışında hep karşıtlaşmış rusya ve çin'in birlikteymiş, birlikte olurlarmış görüntüsü abd için uzun süre ağırlığını yaşıyacağı yük olacaktır.
çok açıktır ki, şangay işbirliği örgütlenmesi diye "soğuk savaş"ın "üçüncü dünya"cılığının kıyısına varamayacak birlikteliğin geleceği yoktur. trump'la abd'nin, obama'yla yapamadığı denenecektir: hindistan ve japonya ile çin ve rusya'yı geriletmek olur mu bilinmez. çin, adı ve söylemi komünizm olan "tek parti" işleyisiyle hindistan'la da, japonya'yla da, rusya'yla da ve doğal ki, sonunda, abd'yle de karşıtlaşmadan birlikmiş görüntüsünü sürdürecektir.
bunlar olurken türkiye neredeydi ya da yarınlarda türkiye'nin konumu nerede olabilir? türkiye, olmayan şangay işbirliği'nden kazanacak değildir. rusya ile çin'in "dolar" egemenliğini değiştirme tasarımlarında yer almak düş ve eyleminde akp'yle varılacak yer olmadığı uzakta olmayan gelecekte yaşanacaktır. abd/ab ilişkilerinden kopmayı güç gösterisine dönüştürmekte geriye dönüşü olmayan yoldaki akp'nin, sonunda, ortada yalnız kalacağını söylemek önemli bir öngörü değildir. o gün geldiğinde akp nerededirden çok, türkiye nerede oluru bilmiyoruz. türkiye'de, 1970'lerde, 1990'larda yaşanan kargaşaların eşiğine hızlanan gidişte akp'nin etkisini biliyoruz ama, durdurulmasında nasıl bir oluşum yaşanacaktır bilmiyoruz.
akp'nin cumhuriyet'in kurumlarını ve kurumlaşmalarını yıkmaktan öteye bir gücü ve işlevi olmadığını biliyoruz. yapımın önceliği yıkımdır ama, her yıkıntıdan yapı yükseltmek de akp'nin gerçekleyebileceği olmadığı akpli seçmenlerce de yaşanacaktır. akp yıktıklarıyla sonlanacak, yapamadıklarının nedenlerini araştırırken çoktan tarihten silinmiş olacaktır.
akp'nin mhp'yle anayasa değişimi istemi tbmm'den geçse de, halkoylamasından güç alsa da uygulanması zordur. bugünden yapılacak olan, tbmm'de, akp'nin, anayasa değişikliğine dur diyecek gücü bulmasını beklemektir. ola ki, tbmm'den geçecek anayasa değişimi, halkoylamasından geçmemelidir. halkoyu gücünün yetmeyeceğini yaşamamalıdır türkiye.
obama türkiye'den ne beklediyse ve alamadıysa trump da onları isteyecektir: abd'nin türkiye'den istediği: abd adına rusya'ya karşı olmaktır; ab isteklerine uyulması istenmektedir. bunların olmasında, ırak ve suriye'nin devletçikler düzenine geçmesinde türkiye'nin direncinin kalkmasını beklemektedir abd. türkiye'de akp'nin bu istemlerde aracı olacağı beklentisi sonlanmak üzeredir. abd ve ab'nin anlamamakta direndiği ise: türkiye'nin zorlu geleceğidir. akp'yle alamadıklarını, türkiye'den vermekte aracı olacak siyasilik yüzde sekizi bulmaz.
9 aralık 2016, college station, texas.
