türkiye hem rusya'yla, hem de abd'yle nasıl olabilir? dışarıdan bakanlarin ve türkiye'yi akp'yle özdeşleyenlerin yanıtı açıktır: türkiye ne abd ile ne de rusya iledir ve olamaz da. türkiye, büyük bir yenilgiyle geri dönecektir ve kötüsü de türkiye yanlış siyasetiyle parçalanacaktır. bu yazının yazarının bu karamsarlıklara uzak olduğu tartışılamaz.
türkiye, bu noktadan sonra, suriye'den de, ırak'tan da yenik dönemez. türkiye, ırak'ta ve suriye'de yenik olsa da parçalanmaz. olanlara, olacaklara karamsar bakmak için koşullar da, veriler de ortadadır. türkiye'de, suriye ve ırak'ta işimiz nedir diyenler çoğunluktur ama çoğunlukta değildirler.
karamsarlardan öteye\ kötümserlerden öteye kötü olanlar da vardır: türkiye yenilecektir; yenilmelidir ve bu sonuç da yarının ortadoğu'sunda küçük bir türkiye sonucuyla olması gerekendir. bu açıklıkta ortada söyleyemezler ama, türkiye'deki siyasi seçmeleri ve konumları budur. türkiye için bu zayıflık ortadoğu'da zayıflığa neden olur mu?
türkiye'nin rusya'yla askeri ilişkiler ve belki de birliktelikler arayışına türkiye'nin içinden destek var mıdır; olur mu? türkiye'nin ikinci zayıflığı da budur; bugün gelinen noktada. türkiye'de akp, abd'yle türkiye ilişkilerini koparmak gücünü türkiye'nin içinden almakta destek bulamaz. abd, türkiye'yi bırakamaz; rusya türkiye'yle olmak ister. ayrıca, türkiye, ırak'ta ve suriye'de abd ile rusya'nın birlikteliğine de karşıdır; herhangi birinin, yerellerle türkiye'den bağımsız başarılarına da karşıdır. seçmeler ne açıktır; ne de uygulamada olabilirliği türkiye'nin özlediği olacaktır.
son olarak, türkiye, abd ya da rusya ile karşıtlaşmadan, isteklerini dayatacak ve kazanacak gücü yaşar mı? sorun, güç göstermenin sonrasındadır. türkiye'yi seçen değil, türkiye'nin seçtiği abd ya da rusya konumu olmadığı sürece yüzyıllık gerilim yaşanır.
türkiye'de diyarbakır'la musul'u ilişkilendirme ya da halep'le hatay ilişkileri yanıltıcıdır. türkiye'de, halep'te olmak için türkiye'nin içinden istek ve destek yoktur; benzeri biçimde, türkiye'nin içinden musul'da olmak için de istek ve destek yoktur. tüm bunlara karşı, musul'da, halep'te olamamış türkiye'nin diyarbakır ve hatay'ı korumasında zayıflık yaşanmaz. yaşanan bugünkü sürekli gerilimdir.
türkiye'nin tüm bu zayıflıklardan öteye birincil düzeyde ve önemde zayıflığı şudur: diyarbakır gitti gider; hatay'ı tutamayız korkularıyla abd ve rusya'yayla olmaya yatkın ve işbirlikçi olacak abd ve rusya yanlısı olanların varolduğudur. en kötüsü de o konumda olmalarının bilincinden uzaklıklarıdır.
türkiye'nin, ırak'ın ve suriye'nin içlerindeki gücü olağandır; türkiye'nin sınırları ötesinde zayıflık yaşamasının türkiye içindeki yansımalarının üstesinden gelinmesi çok uzun süreli uğraşı gerektirir.
türkiye'nin çevresinde savaşın bilinmezlikleri yaşanırken, türkiye'nin siyasi yaşamının 1924 anayasası'ndan 1961 anayasası'na evrilişini yoketmeye kararlı ve "başkanlık" diye belirsizliklerin tartışma ve gündemde yeralması şaşırtıcıdır. akp, 1 mart 2003'te istemi dışında tbmm'de yaşadığı yenilgiden sonra, bir daha, başkanlık oylamasında yitirirse ne oluru düşünmek için erkendir ama, güçlü bir olasılık olarak vardır. akp, 1 mart 2003'te sunduğu yasa önerisindeki yenilgisinden dağılmadı, çünkü sonuç türkiye'nin çoğunluğunun isteğiydi. tbmm'de akp'nin kazanamadığı başkanlık oylaması akp için bitirici olur. akp, o oylamadan beklediğini alamadığında, tbmm'nin gücünü kabullenecek demokrasi geleneğinde ve anlayışında değildir.
akp için, tbmm'de başkanlık oylamasına gitmek ateşle oynamak olur. özellikle, savaş günlerinde, akp içeride ve dışarıda yüksekten uçtuğu varsayımıyla kendince büyüklük taslayabilir. sonucu belirleyecek olan, sonunda, tbmm olur.
akp, tbmm'yi yoksayan arayışlarda zulüm ve baskıdan öteye yol ve yöntem bulamamaktadır. akp'nin kurumlara saldırıları durmaksızın sürüyor. son olarak da: cumhuriyet gazetesi ve hdp yöneticileri yasallığı inandırıcı olmayan saldırıların odağındadır. akp, içinde, bunları sorgulamadığı sürece, akp geçici kazanımlarla iktidarını sürdürmekten durdurulamıyor. akp'nin dışından olduğundan da etkili biçimde içinden de sorgulanacağı günler yaşanacaktır. o günlerin yakınlaşmadan uzaklaşır görünmesi yanılsamadır. ortalıkta karamsarlık, kötümserlik egemen olsa da direnmekten çözülmeyenler yerindedir. yitirecekleri çok olan akpliler yenilgiyi ötelemekte birlikteliklerinden çözülmüyor görünürken; akp karşıtlarının kendi içlerindeki ayrılıklardan, karşıtlaşmalardan birliktelik kuramadıkları günümüzde birliktelikler yıkılıp, birliktelikler oluşacaktır; nedeni açıktır; nasılını ise öngörenlerin yetersizliği değişecektir.
gitmemek için birlikteliklerini zorla yürütenler türkiye'de akpliler ise, benzerleri, rusya'da, venezüela'da ve nikaragua'da da yaşanmaktadır. venezüela ve nikaragua'da değişimler önlenemeyecektir. seçimli, oyçokluğu temelindeki demokrasi çoğunluğunu, sürdürmek için, anayasal kurgulara dayandırmanın da sonu gelecektir.
abd'de 8 kasım'a sayılı günler kaldı. abd'de, genellikle, başkanlık ve meclisler tek parti'nin denetiminde olmuyor. demokratlar clinton'la başkanlığı korumaktan öteye senato ve temsilciler meclisi'ni de almakta yakın günlere değin umutlarını sürdürdüler. cumhuriyetçiler ise meclislerdeki yasama gücüne, trump'la yürütme ve yargıyı yönlendirme gücüne erişmeyecekleri korkusundaydılar.
8 kasım'da beklenen sonuç: demokratların yürütmeyi koruyacakları ve cumhuriyetçilerin de yasamada güçlerini koruyacaklarıdır. olasılığı enazda olanı: cumhuriyetçilerin yasama ve yürütmede tek başlarına kalmalarıdır; demokratların da, yürütmeden öteye, yasamada da tek başına egemen olacakları, cumhuriyetçilere göre, daha yüksek olasılık da olsa, olabilir görünmüyor. hiç konuşulmayan ve beklenmeyen ise, cumhuriyetçilerin son kırk yılda artan yasama gücünü yitirip; yürütmede, trump'la başkanlığı kazanmalarıdır. kısacası, abd'de yasamayla yürütmenin kilitlenmesiyle içe dönük yalıtımcılık gelen dört yılın gerçekliği olacaktır diyebiliriz.
demokrasinin, seçimle kazanılmış çoğunluk gücünün yetmezliğiyle çoğunluğu tümden yoksayıcı tıkanmalar, gelen on yılların aşılması zor sorunu olarak gelişmektedir. abd de, avrupa da, türkiye de seçimlerin getirdiği yönetimlerle kurumsallıkların, toplumsallığın yıpranmasını yaşamaktadır.
4 kasım 2016, college station, texas.
