"g20 toplantısı" benzeri "islâm işbirliği teşkilâtı toplantısı" da izi olmadan geride kaldı. g20'nin türkiye toplantısı ardından sınırda rus uçağı düşürülmüştü. iit'nin sonrasında suriye ve ırak sınırlarımızda ışid'le karşılıklı sıcak ilişkiler yaşandı. ışid'le türkiye geriliminde gelinen noktada, özellikle, 31 mart-1 nisan'da washington'da nükleer doruk toplantısı sonrası artış açıktır. rastlantı mıdır pkk bitti deyişiyle çakışması? başında şöyleydi: işid de, pkk-pyd de şiddet yanlısıdır ve türkiye'nin eşdüzeyde karşıtıdır.
1 nisan'da washington'da, işid'e yönelme gereği öncelik mi kazanır oldu? birbiri ardından ışid bağlantılı şiddet yanlıları içeride yerlerinden toplanır oldu birer ikişer ve kimi durumlarda üçer beşer. sonunda, ışid'le karşıtlaşmadan nasıl yönetilebilir türkiye? yönettirmeyiz iç ve dış bağlantıları durmak bilmeyecektir türkiye'de.
türkiye, ışid'i ve pkk-pyd'yi sonlandırabilir mi? türkiye dışında, türkiye içinden zordur savaş. türkiye içinde pkk-pyd de, ışid de zarar vermiştir ve vereceklerini sonlandırmak da çok zaman alacaktır. türkiye içinden mi, sınırlarötesinden mi sonlanma zorlanır; 2015 temmuz'undan bu yana açık değildir. türkiye'nin geleneksel gerilimine akp ve karşıtları olarak baktığımızda değişen yok. akp yanlıları olarak bakanlar: pkk-pyd içeride sonlanıyor ve dışarıdan içeriye etkileri olamaz diye güvendeler. akp karşıtlarınca durum karmaşıktır: pkk-pyd sonlanmaz ve akp yürütmesi ışid'e sözde karşıdır ama özde ışid'le akp özdeştir. bu karşıtlık ve gerilim süregidiyor. iki yan da konumundan kuşkusuz ve sonsuz güvende izlemededir.
enson, yaklaşık bir ay öncesi, bağdat'tan yola çıkan askeri güçler kuzey'den inen güçlerle musul'u "halledecekler" diye gündelik yayında sözkonusuydu. ortada ne bağdat'tan musul'a doğru ilerleyen bir güç var ve ne de kuzey'den musul'a yürüyecek güç görünüyor. abd ve türkiye musul'a asker götürmeden, ırak'ta, musul, ışid'den geri alınabilir diye düşünenler, kendileri çalıp kendileri oynayanlardır. bağdat ve erbil ırak'ta yerelden öteye askeri güç olsaydı: ışid'in 2014'te musul'da olması yaşanan gerçeklik olabilir miydi? abd'yi altüst eden 2014 haziran'ı çok uzak geçmiş değildir. musul'daki abd eğitimli ırak güçleri, saddam ordusu benzeri, savaşmadan kuzey'e ve güney'e kaçmadılar mı? sorunun özü de, ırak'ta ulusallığın güçsüzlüğü ve oluşumundan çok dağılması değil midir?
abd ve türkiye askerleri dışında ayrıca ürdün, katar ve suudi arabistan'da eğitilecek güçler oluşacaktı/oluşturulacaktı. o cephede de değişim yok. bu durumda 2016 yazı da musul'da ışid'le yaşanacaktır öngörüsü geçerlidir. onca zorlamaya karşın türkiye'ye sınırları ötesi oldubittisi yaşatılmadı. şu anda, görünürde, abd-rusya'nın cenevre-viyana uzlaşımı yürürlüktedir. suriye'de esad zoryönetimi dışında hava eylemi yapanlar, neredeyse, durmuştur.
abd için, esad gitmelidir sisini, dumanını korurken; rusya için de, öncelik ve uzlaşımın ilk adımı esad'tan başlamaz direnci değişmemiştir. 2016 kasım'ında abd'de yürütmenin başı değişecektir ve yeni yürütme oluşacaktır. demokrat hillary clinton da olsa, cumhuriyetçi donald trump da olsa, abd'nin konumundaki değişim köklü olabilir mi? clinton da, trump da: savaş durumu, ırak ve suriye yereliyle çevresine abd desteğiyle sonlanmalıdır diye yineliyorlar. obama'yla yenik abd görüntüsü, clinton ve trump'la kazanan abd'ye dönüşür mü? abd içinde ışid olmadığı sürece, abd'nin musul'da olması kolay görülmemelidir. abd içinden işid'e karşı askeri saldırıya dayanak görünmüyor. abd'de demokratlar da, cumhuriyetçiler de 1989 yorgunluğundadır. abd'de savaşa katılım azlıktır ve savaş karşıtlığı çoğunluktur. abd'de, abd'ye saldırıdan çok abd'nin saldırısının korkusu egemendir.
değişmeyen ortadadır: abd türkiye'yle olmadan ya da türkiye abd'yle olmadan, musul'dan ışid'in arındırılması, olanaksızdır demeyelim ama, zordur. abd türkiye'yle olur mu koşullarını abd belirler. türkiye'nin musul'da abd'yle olmaktaki koşulları 1926 koşullarıdır. rusya, abd ile türkiye birlikteliğinin karşısına çıkar mı? rusya, abd ve türkiye olmadığından esad'la birlikte görünmektedir. rusya'nın suriye ve ırak'ta olabilirliğini denklemde düşünenlerin, küreselliği ve güçler dengesini anlamakta zorlananlar olduğu açıktır. rusya türkiye'yle olur mu? rusya hayır demez de; abd'nin, türkiye'deki akp karşıtlarından etkiledikleriyle türkiye yönetilemez/yaşanmaz olur.
kısacası, o susmayacak; halkın sessizliğiyle katılımsızlığı değişmeyecek; gerilim yumuşamayacak ve karşıtlıklar sürecektir. ipin incelmesi görünendir ve şimdi söylenecek söz: gerilim ve karşıtlaşma sıradanlığını koruyacaktır. ip koptuğunda sesi ilk çıkanlar ilk elenenler olacaktır.
türkiye'de gerilim ve karşıtlıkta ipin incelmesinde son cami duvarı da 23 nisan kutlamalarının yine üst düzeyden durdurulmasıdır. türkiye cumhuriyeti'nin kurtuluş ve kuruluş zaferinin de, gelişiminin de, türkiye'de demokrasinin işlerliğinin de tek ve değişmez odağı olan tbmm'nin kuruluşunun yıldönümü'nün kutlanmaması ipin inceldiğinin son göstergesidir. demokrasi dışı güçlerin ve kişilerin 23 nisan'ı karşılarına almaları anlaşılır ama demokrasiyle yaşam bulmuş tbmm çoğunluğunun yürütme gücünün tbmm'nin kuruluşunu yoksayması utandırıcıdır. bugün kazandım diyenlerin, bugün utanmadan uzak görünenlerin yarınki utançlarıyla yaşamaları zor olacaktır.
23 nisan'ı anlamamışların cumhuriyet'in değişmez ve yokedilemez kurumunun en anlamlı gününü yoksaymaları: güçlerinden çok tıkandıklarının, tükenişte inceldiklerinin son gösterilerindendir. inceldiği yerden kopsun anlayışında olanların sonunda yanlarında kalan az olacaktır. cumhuriyet eleştirisiyle cumhuriyet yıkıcılığı kesişmektedir akp yürütmesinde.
22 nisan 2016, college station, texas.
