türkiye'de yönetim değişmedikçe anayasallık zorlanıyor. yasaların yetmezliği ya da yasaların toplumsallığın gerisinde kalması olağandır. oldubittiler yasallıkla desteklenmez. yasaların yetmezliğini yeterli kılmak yasamanın gücüdür. yasama dediğimiz güç siyasidir ve demokrasilerde seçimle gerçeklenir. siyasette, olmayan ya da olması istenen yasalara göre yürütme de yönetim de anayasallık dışıdır.
türkiye'de anayasallığın ve yasal düzenin altüst oluşu hızla yürürlüktedir. türkiye'deki durumu tek sözcükle yasadışılık diye açıklamak gündelikleşmektedir. yasadışılığın yasallık sınırlarına çekilmesinde demokrasinin güçsüzlüğü yanıltıcıdır.
türkiye'nin güncelliğindeki yasadışılığın güçle ilişkilendirilmesi yanıltıcıdr. siyasi güç kendini güvende saymadığında yasallığı zorlar. öteki türlüsü ya da güveni yerinde siyasi güç yasaların yetmezliğini yasallıkla düzenler. anayasayı ya da yasallığı kısıt olarak görmek siyasilerin güçsüzlüğüdür. yasalarla zulüm ve baskı yönetimi yürümez. yasaların kısıtları da, anayasal kısıtlamalar da yasadışılığın olmazlığını değil olmamasını sağlamak içindir.
ben yaptım olur ya da ben mi yanılıyorum sorgulamasını yapamayanları yasayla dengelemek anayasallığın temelidir. siyasi eylemler "olası" anayasallıkla zorlama güç gösterileriyle yürütülmez; "olması" gereken anayasallık "olmadan" siyasi eylemler, "olan" yasalara, anayasaya uymak zorundadır. bu anayasa benim değil demek anayasallıkla uzlaşmaz. anayasanın değiştirilmesi özlemi de durmaksızın yinelenmez.
anayasa değiştirmek siyasi güçtür. anayasayı yoksaymak siyasi güçsüzlüktür. türkiye'de anayasa değiştirecek güç tanımlıdır. tbmm'den kaynaklanan yasama gücünün öngördüğü yasama ve anayasa değişikliklerinde halkoyuna başvurmak gereği ve ilkesi 1982 anayasası'nın getirdiği kuraldır. yasamada "çoğunluk" gücü değişmez değildir; uzun süreli değişmemesi de değişmeyeceğinin güvencesi değildir.
bunlar bilinmiyor değil; uygulanması konularında tepkiler çoğalacaktır. dört parçalı tbmm oluşumu bir biçimde dağılacaktır. akp'nin, siyasi olarak sürekliliğini koruyacak sanısıyla chp'nin, mhp'nin ve hdp'nin küçüleceğinden öteye öngörüsü ve siyasi davranışı yok. akp, mhp'nin toplumsallığını akp'ye çekeceğinden kuşkusuz görünüyor. mhp'nin dağılmasının akp'de artışa neden olacağının güvencesi yoktur. bugün akp'de içeriden sorgulama ve karşıtlaşma yoksa, akp tek parça kalırken, mhp paramparça olacak yanılsamadır. 2002'den bu yana saadet partisi tümden yokolmadı. mhp'de olası değişimin mhp'yi akp'ye yaklaştıracağını öngörmeyle denk düzeyde akp'den beklentisini yitirmişlerin değişmiş mhp'yle olabileceklerini yoksaymak yanıltıcıdır.
akp için chp'yle olma almaşığı yoktur. chp için akp'yle uzlaşım chp'yi çoğaltan değil azaltan etmendir diye öngörmek olağandır. chp akp'de yönetim değişikliğinde de akp'yle uzlaşmaz. hdp'nin tek seçimlik değilse de, üç seçimlik siyasilik olmadığını hdp yanlıları dışında düşünen çoktur. chp'den hdp'ye yönelmenin sınırları 7 haziran'da zorlanmıştı ve 1 kasım'la sonlandı diye öngörmeliyiz. hdp'den kopanların, yarın kopacakların gidecekleri yeniden, albaştan partileşme olur. chp'nin çoğalamaması ile akp'nin küçülmemesi dünün de, bugünün de, yarının da temel demokrasi sorunudur.
akp, chp dışından mhp ya da hdp'den çekecekleriyle olmasını özlediği anayasallığa ulaşabilir mi? akp'nin o güce erişmesi türkiye'deki siyasi gerilimin sonlanmasından çok artmasını getirir. kısacası, akp, tbmm'ye dayanarak da, tbmm'yi yenileme girişimleriyle de özlediği anayasallığa varamaz. akp'nin özlediği anayasallığa varamayacağını gündelikte yaşayıncaya türkiye'deki gerilim sürecektir.
suriye'de ateşkes sürdürülebilir mi? ateşkesin sürdürülebilirliği ışid'in sonlanmasının önkoşuludur ama, güvencesi değildir. ateşkesin sürekliliği şam'dan esad'ın gitmesini getirir mi? halep'te yeniden esad yönetimi mi egemen olur? musul'da yeniden bağdat mı belirleyici olur? ya devletçikler? türkiye'nin sınırlardaki egemenliği geçişleri denetlemesi gerçeklenebilir mi? öncelikler ne olacaktır? öyle görünüyor ki: türkiye'nin sınırlarının güvencesiyle denetlenmesi önceliğinde uzlaşım önceliklidir. abd/abd ve rusya ateşkesin sürekliliği ve sürdürülebilirliğinde türkiye'yle birlikte olacağı ilk hedef odur. yaşayarak göreceğiz; değerlendireceğiz.
abd'de 2016 seçimlerinde gelinen noktada demokratlar'dan hillary clinton'un önü açılmış görünüyor. clinton'un önünün açılması demokratlar'dan öteye abd içinden de açılmış olduğunu söylemek zor değildir. cumhuriyetçiler için sorun cumhuriyetçilerden öteyedir. geleneksel olarak aday yoklamalarında önde gelenin çevresinde toplanma donald trump'ın önlenemez, denetlenemez yükselişiyle abd'de demokrasi buhranına yönelmektedir. abd'de bugün yaşananın en yakın benzeri 1964 seçimlerindeydi. demokratlar, lyndon johnson'da birleşmekten öteye cumhuriyetçi parti başkan adayı barry goldwater'ı küreselin sonunu getirecek korkutmacısına inandırmışlardı. seçimi demokratlar kazandı. abd içi, tarihinin en uzun süreli, iç ve dış gerilimlerini yaşadı. daha da önemlisi, cumhuriyetçiler nitelik değişimi yaşadı ve 1968 seçimleriyle başlayan en uzun süreli cumhuriyetçi egemenlik gelişti.
öyle görünüyor ki, demokratların kitleselliğinde bernie sanders yönlendirmesi clinton'ın ardında toplaşmayı zoştırmayacaktır. cumhuriyetçiler için donald trump'ın önlenemezliği cumhuriyetçi partide küçülmeye neden olacaktır. demokrasi ve cumhuriyetçi parti gelenekleriyle donald trump'ın durdurulması hergün ve her eyalet aday seçimlerinden sonra zorlaşmaktadır. donald trump cumhuriyetçilerden kopup üçüncü adaylığı zorlayacaktır beklentisi altüst oldu ve cumhuriyetçiler, partiyi kapan donald trump'ı seçtirmeme uğraşında olacaklardır. bu sonuç da, abd'de, gerilimlerin yaygınlığına ve sürekliliğine neden olacaktır. abd için kolay ve gerilimsiz bir seçim süreciyle seçim sonucu öngörmek iyimserlik olur. doğal ki, adaylığını perçinleyecek donald trump'ın yön ve davranışta esneklik göstermesi olasılığı da akıldan uzak tutulmamalıdır. 1980'de reagan'ın başkanlık süreci de korku ve gerilimle gerçeklenmişti. goldwater geleneğinden reagan, abd içinde, korkunun değil sevginin kaynağı olmuştu. abd dışında da, sözden öteye eylemlilikte soğuk savaş kısıtlarını aşmamıştı.
4 mart 2016, college station, texas.
