türkiye'nin içinde, türkiye'nin dışarısında oyunlar kuruluyor; yürümüyor. olana oyunbozanlık diyebiliriz.
abd türkiye'yle bir oyun kurmuştu. bir ayda değilse üç aya suriye dağılacaktı. türkiye'nin başındakileri tarih bilmezlikle açıklamak ağır olur. tarihi yenilmedik yenilmeyiz diye bildiklerini söyleyebiliriz. oysa tarihte yenilgiler çoktur; nice zaferler yaşanmışlık da az değildir. günümüz, zaferlerden çok yenilgilerin sıradanlaştığı tarih anıdır. suriye'de yönetime öfke olduğu, kitlelerin önünü açmaktan çok ardına yığılmayla öfkeli kitlelerin, dar kapsamlı zalim suriye yönetiminin üstesinden geleceği basbayağı düşünüldü; oyunlar kuruldu; uygulamada yürümedi. parayla savaşma günleri suriye'de yönetimi sonlandırmadı. abd parayla, biraz da silâhla destekleyecekti ve adı da: özgür suriye ordusu idi.
suriye'ye, suriye dışından, libya'dan kafkaslar'dan ve nice yörelerden savaşçı yığılacağı düşünülmüş müydü? şunu biliyoruz: geçişleri kolaylaştırılmıştı; ne de olsa istanbul'da, antalya'da gözetim, denetim altında toplanılıyordu ve komuta onlardaydı.
açıkça, 2012 abd seçimleri sürecinde, libya'da savaşı ucuza getirdik diyenler kazandı. cumhuriyetçi başkan bush yönetiminin ivedi davranıp savaşı abd askerleriyle yaptığı ve servet tükettiği eleştirileri obama'ya iki kez seçim kazandırdı. öncesinde ise, iki kez üst üste "geliyorlar/gelecekler" korkusuyla bush seçilmişti. obama yönetimi hızlı ve pahalı savaşı yavaşlatıp ucuzlatmaktan caymadı. ab ise abd yapsın onlara da pay düşsün oyunundan öteye ne kurucu, ne de bozucu olabildiler. ingiltere'de, ispanya'da, fransa'da patlayan bombalarla varolan yabancı ve göçmen tepkilerine öncülük etmekte siyasiler kolaydan derlendi.
onca yaşanandan sonra gelinen noktada şunu düşünmek sona kaldı: suriye'de iki büyük siyasi ayrılık, esad yönetiminde, üst düzeyde kavgalı değil ama uzlaşık yürüme gücündeymiş. cenevre toplantılarında, viyana'da ve münih'te oyun kuran abd/ab ve rusya ortaklaşa esad'ı değilse de esad odağında toplaşık gücü benimsemeyi kurguladılar. yürümedi, yürümüyor. nedeni açık: oyun kuranların gücü, oyunbozanların gücünü aşamıyor. onca kıyım yıkım sonunda bilinen ortadadır. istenen gücü oluşturamamış özgür suriye ordusu, oyun kuranların değil oyunbozanların gücüne dönüşmüştür.
ayrıca, tarihin bitirmeye yönelttiği azlıkların devletçik oyunu kurmaları da oyunbozanlara çarpmıştır.
arap baharı önce tunus ve mısır'da idi. tunus küçücük ve mısır ise çok büyüktü. ikisi de az zararla baharlarını uzatmadılar. libya paramparça ve toparlanması yılları gerektirecektir. suriye ise, libya benzeri baharı yaşamadan uzun kış karanlığından kurtulamadı.
türkiye'nin 2002'yle ortaya çıkan siyasiliği obama yönetimi seçilinceye, arap baharı patlayıncaya yürütebildikleri uyumlu siyasette abd/ab'den öteye rusya'yla da oyun kuramadıklarından öteye oyunbozanlıkta da yetersiz kaldılar.
türkiye'de, özellikle, 2013'le yükselen ve 2014 seçimlerinde açığa çıkan oyun da yürümüyor. unutmayalım: 21 mart'ta açılım oyunu doruktaydı. 31 mayıs'a gelindiğinde taksim'de sonlanmıştı. karşıtlaşan güçler yeni siyaset oluşturamadı. eski siyasetler de çok cılız ve etkisiz kaldı. 2014 seçimleriyle akp'de onu akp'den ayırıp etkisiz kılmayla "açılım" sürdürmede, 2013 mayıs'ına değin direnen chp ve mhp'yi, onsuz akp'yle oyun kurgulayanlar beklenene varamadı. nedeni de açıktı: türkiye'nin sessiz çoğunluğu açılım diye özlemde değildi. oyun kurucular o olmasa da olur ve açılım olacaksa chp ile de, mhp'yle de oluru kurguladılar. onun da olmayacağını az düşündüler. 7 haziran akşamı oldu sananlar ve chp ile mhp'nin ne olduğunu az düşünenler 1 kasım'da, 8 haziran'dan daha öfkeliydiler.
oyunbozanlardan ışid'e dokunan da yaklaşan da yok. eylemde olmayanlar, sözde, küreselin geleceğinin önündeki en büyük engel diye bellettiği ışid'e abdciler de, rusçular da karşıt ama oyun kurmaya geldiğinde abd-rusya oyunbozanları dağıtamıyor; nedeni de açık. abd ile rusya yüzyıl öncesinin kurgularını gelen yüzyıl için kurgulamaktan uzak duramıyorlar. yüzyıldır oyunbozanlar yanlış kurgulara direndiler. yarına ilişkin de benzerini öngörebiliriz.
davutoğlu stratejisi ne oyun kurgusuydu ne de oyunbozan oldu. gelinen noktada türkiye'nin olmazlığını görmemek olmaz. bakalım, davutoğlu sonrasındakiler kurulan oyunların ardında mı koşarlar; yoksa, oyun bozma gücünü mü derlerler? 1919'da türkiye için kurgulanan oyunu bozanları küçümseyenler yıprattıklarını sandıklarının altında kaldılar. bundan sonrasının oyunlarında oyuna gelmeye dirençli olmak öncelikli olmalıdır. bir gitsinler de derken, öfkeyle düşler kurgulamak yerine, oyunun kurgulayıcılarına özenle yaklaşmak gerekir. akp'nin çatırdayacağı, chp ile mhp'nin zorlandığı günümüzde oyunların payandaları ve paydaları olanlara uzak durmak gerekir. istenenleri yapanların, oyun kuranlardan mı, oyunbozanlar mı olduğunu akıllarda hep canlı tutmak gerekir.
kötü ve zalim yönetimler iyileriyle yer değiştirmez çokluk. gelenin gidenleri aratacağı sözü bugünler için de söylenmiştir diye belleklerde yerini sürdürmelidir.
26 şubat 2016, college station, texas.
