1 kasım unutuldu; g20 toplantısı izi kalmadan geldi geçti; paris'teki şiddet olayları yayılmadan, yüzeyde, derinliksiz sürüyor. suriye için viyana'dan ses ve yön beklerken türkiye'nin rusya'nın uçağını düşürmesi gündemin ayrıcaklı odağına yerleşti. yarın da uçağın düşmesiyle gerilen türkiye-rusya ilişkileri yumuşamadan gerginliğini sürdürür görünüyor.
suriye sınırında, rusya'nın uçaklarının tehlikeli varlığı geriye çekilecek midir? türkiye'nin suriye yönünde sınırötesine taşmayacağını biliyoruz. rusya, suriye hava sahasında, türkiye'yi uçurmaz. türkiye'nin kendi sınırlarında ve içerisinde güvenli olduğu tartışmasızdı. türkiye'nin sınırları dışına taşmasının olmayacağı açıktı; bugün gelinen noktada türkiye sınırları içinde kalmıştır.
türkiye'nin rusya'nın uçağını düşürümesinden sonra türkiye'nin dış seçmeleri, bağlantıları yeniden tartışılıyor. diyebiliriz ki, türkiye'deki tartışmada, toplumun ikiye bölünmüşlüğüyle dört parçalı siyaset yeniden karşıtlaşma eğiliminde. akp ile mhp birbirine yaklaşırken, hdp tepkisini sessiz geçiştirirken, chp de seslidir denemez. akp'nin uzlaşmaz karşıtları ise, 1 kasım'da yaşadıkları sarsıntıdan silkinme gerekçesi yakalamış görünümündedir; 1 kasım'dan önce nerede kalınmışsa şiddetlenerek akp karşıtlığı sürdürülüyor.
cumhuriyet gazetesi yayıncılarına, 7 haziran öncesinden kalan sorgulamalar ve baskılar yürürlüğe zorlanıyor. 2007 sonrası birilerinin taşıdığı bilgilere dayanarak sürdürülen tutuklamalar benzeri korkutmaca getirecek hapislikler gerçekleniyor. yine birilerinin taşıdığı bilgilenmelere dayanarak, bukez de, cumhuriyet'ten yenilere hapislikler zorlanıyor. 2007'den sonra olanlar nasıl akp'den bağımsız değildiyse; bugün olanlar da akp'den ayrı ve bağımsız yargı uygulamaları değildir. taraf'a taşınan bilgilerle türkiye'nin siyasi gündemi akp yararına sürdürülmüştü. cumhuriyet'e kimin taşıdığı/aktardığı bilinmeyen bilgilerle akp yurt savunması baskıcılığından uzak durmuyor. gününde, taraf'ın sorgulamadan yayımladığı bilgilerle cumhuriyet'in sorgulamadan yayımladığı bilgilerde taşıyacıları/aracıları bulup çıkarmak önceliği önemsenmiyor. bir anlamda, taraf'ın, gününde türkiye'nin özgür bilgilendirilmesi anlamında ardında toplananlar benzeri, günümüzde de, cumhuriyet'te yayımlananlar tartışılmadan ardında toplaşma var. taraf ile cumhuriyet aracılıklarında tek değişiklik: taraf aracılığında akp sorgulanmamışken, bugün akp sorgulanır görünüyor. türkiye'de yargı, yine sorumsuzca, siyasi yarar ve çıkar yolunda yasallıktan uzaklaştırılıyor.
cenevre toplantılarında olmayan türkiye viyana'dan da elenir mi? türkiye'nin viyana'da olmaması, iran'ın da olmamasını getirir. türkiye ve iran olmadan viyana toplantısı, öncesindeki cenevre toplantıları zayıflığına dönüşür. viyana'da abd ve rusya'nın yanında iran olur da türkiye olmazsa; türkiye'nin yalnızlığı ve yalıtılmışlığı doruktadır diyebiliriz. türkiye'nin olmadığı viyana sonrası, içeride, baskı düzeninin yaygınlığıyla iktisadi yaşamın durgunluğuna dönüşür. iran'ın, henüz, uygulamada iktisadi çemberden kurtulmadığı ortamda, rusya'nın kırım ve ukrayna yönündeki kazanımları sonucunda, küreselde kısıtlanması, türkiye ile ilişkileri donacak rusya için yıkımdır. türkiye'de yaşanan akp sorgulaması, rusya'da yürütmeye yönelik yaşanmıyor. türkiye'de tartışma zayıflık sanılırken, rusya'da tartışılmazlığın zayıflığı yoksayılıyor.
1 kasım'ın sessiz ve derinden işleyen sonuçlarının yasamadan sonra yürütme oluşumu günlerinde, türkiye'nin, akp'nin özlediği gücü gerçekleyemediği açıktır. yürütmenin onaylanacağı ve rusya dışişleri'nin en yetkilisi lavrov'un türkiye'ye geleceği günde rusya uçağının düşmesini üst üste rastlantılar olarak almak yanlış olur. abd ile rusya karşıtlaşması olmuyor. abd/ab, bir biçimde, türkiye-rusya karşıtlaşmasına yakınlık göstermiyor.
tbmm'de başkanlık oluşumuyla yürütmenin oluşturulmasında, akp içi büyük "koalisyon"un sürdüğünü düşünmek doğrusudur. akp içi, yukarıdan "dikte" ettirilen ve tek adam yönetimi değildir. akp, çoklu ayrılıkların varolduğu ama, her parçanın ötekine zorunluluk duyduğu geçici bir uzlaşımı, 7 haziran öncesindeki güven ve uyumla sürdürebilir mi? akp, abd/ab dışı arayışlarla yönlenmelerinde sonlandı mı? rusya'yla yaşanan gerilim, abd/ab ile yaşanan gerilimden daha etkindir. türkiye ile rusya arasında "soğuk savaş" döneminde yaşanmış yitik yıllar, 1921-1946 dostluk yıllarının ardından yaşanmıştı. 1989'la özgürleşen, dostluk yıllarından da, yitik yıllardan da güçlü gelişen türkiye-rusya ilişkileri, 1 kasım sonrası, akp ile geçici gerilemeye dönüşecektir. türkiye yitirdiğince rusya da yitirendir.
2011 arap baharı günlerinden bu yana gerileme ve güvensizlik olarak gelişen türkiye ile abd/ab ilişkileri yeniden karşılıklı güvene erişir mi? abd/ab, rusya ile türkiye'den çok birlikte olmayı istediklerinde, türkiye için 1945 sonrasındaki en zorlu evreye varmış oluruz. rusya, abd/ab'den kopmuş türkiye ile mi olmak ister; yoksa, abd/ab'yle de olabilen türkiye'ye düşmanlık yapabilir mi? rusya için türkiye'nin gerekliliği; türkiye için rusya'nın gerekliliğinden önceliklidir. öyle görünüyor ki: 1 kasım'la 2011 koşullarına ve gücüne eriştiği varsayılan akp, 7 haziran'daki güçsüzlüğünden de geriye düşmüş görünümdedir. akp, abd/ab ile olamadıktan öteye, rusya ve iran'la olamamasıyla, yarın, suudi arabistan'dan da kopması kaçınılmazdır.
türkiye için akp sorunu nedir? türkiye'nin yalıtılmışlığını hızlandıran ve arttıran akp'yi, abd/ab adına öncü ve destek güç sayan akp karşıtlığı "bloğu" vardır ortada. türkiye'de düşünen ve eylemliliği olan, akp'yi ışid'in destek gücü ve bağlaşığı gören ve gösterenler sesli görünümdedir. akp'yi ışid'le ilişkili görüp göstermede, türkiye'nin yaygın abd/abcileriyle rusyacıları neredeyse ortaklıktadır. bu durum da, türkiye'nin 2002'yle gelişen akp'nin getirdiği türkiye görünümüdür.
1 kasım'da yeniden güçlenmiş görünen akp varlığına karşın, akp'yi, 7 haziran'a varan dirençsizliğindedir öngörüsünde olanları yoksayanlar, bugün yeniden düşünür durumdadırlar diyemeyiz. türkiye dışından çok yönlü yokedilesi akp gücüyle, türkiye'den de, yokolsun akp karşıtlığı 1 kasım'ı kısa sürede geriletmiştir. yıpranmış akp, parçalanan akp olur mu? türkiye'nin niteliğini, bileşimini ve bileşenlerini değiştiren bir akp kalmadığı gerçekliktir.
türkiye'de kördöğüşü ve gerilim sürekliliktir. türkiye'nin güçlü iktisadi yapısıyla pazarı, akp'nin geliştirdiği türkiye'nin yalıtılmışlığından, 2011'den bu yana az etkilendi. türkiye'de akp karşıtlarınca özlenen, öngörülen ve beklenen pazarın duraklaması da, iktisadi yapının gerilemesiyle dağılması da yaşanmadı. gelen dört yılda da türkiye pazarı ve iktisadi yapısı gücünü koruyacak mıdır? dünde geçersiz kalan bu soru bugün, dünden de güçlü olarak geçerlidir.
27 kasım 2015, new york, ny.
