1 kasım'a geldik: seçimi yaptırmayacaklar, savaşa sürükleneceğiz ilk çöken oldu. 7 haziran'dan önce halep'te, musul'da olmamız zordu; 1 kasım sonrası olanaksızdır. lozan'dan bu yana, cumhuriyet karşıtları, çalmadıkları kara kalmadı, halep'i musul'u terkettiler diye. sonunda alırız sananların derinlik diye öngördüklerinin dayanağı olmadığı yaşandı. 1 kasım'la türkiye cumhuriyeti yeniden lozan'ı değerlendirecektir. lozan'da yitirilenler değil kazanılanlar önemlidir. cumhuriyet'in kuruluşunu baştan yanlışlamak çabaları susmasa, dinmese de, saygınlıktan yoksundur; korkutucu olamadıkları yaşanandır.
1 kasım'la 1924 anayasası da, 1961 anayasası da, 1971 düzeltmeleri de, 1982 anayasası da değişmeyenleriyle yürürlükte kalacaktır. akp'nin anayasa değiştirme gücü olmadığı yaşanmış gerçekliktir. 1 kasım sonrasında yapılacak olan: bundan ötesinde, 1924 anayasası'nın, yinelenmiş ve genişletilmiş1961 anayasallığının değişmezlerinin tartışmasının geride kalmasıdır. akp'yle neredeyse türkiye cumhuriyeti'nde nitelik değişimi getirecek anayasa yapımı çökmüştür. nereden biliyoruz?
2010'da doruğuna çıkmış akp önderliğindeki akp destekçilerinin toplum önünde "yanıldık" diyerek yanılgılarını açığa vurmaları önemlidir. cumhuriyet karşıtı güçler, bir biçimde akp iktidarında ve akp yönetiminden yararlanabilirler sanısıyla tarihsel yanılgılarını yaşadılar. biliyorduk yanlış olduklarını demek anlamsızdır. önemli olanı: bir daha, cumhuriyetin niteliklerine kasıtlı olanların kolayca açıkta söz ve yazı yetkilerinin olmamasıdır. kısıtlansın anlamında değil, utanç içinde açığa çıkamamaları gerekir.
2010'da yanıldık diyenlerin utanç içinde yokolacaklarını bekleyemeyiz. 1 kasım sonuçlarıyla yeniden yaşama yuvaları bulacaklarını sanacaklardır; bulduklarını sanıp, 31 mayıs 2013'te noktalanan yerden sürdürmek isteyeceklerdir. oysa, 31 mayıs 2013'te, 21 mart 2013 baharı noktalandı. erdoğan iktidarını sürdürmek için dayatılan "çözüm süreci" yanılgısından ayıldığında; yanılanlar, yanılmadıklarını sanmayı sürdürdüler. 7 haziran'la aradıklarını bulamayanların, 7 haziran yolunda sürdürdükleri karşıtlığı tek adamla açıklamak yanılgıları, 7 haziran sonrasında doruklarda yaşandı. 1 kasım'la sorununun "o"ndan öteye ve akp'nin küçülmemesiyle küçültülememesi olduğu noktasına geleceğiz. 1 kasım'la akp küçülmeden, 1 kasım sonrasında küçültülmeden, türkiye'de, "anayasal buhran" genelleşecektir demek uyarı değil, olağan öngörüdür.
7 haziran'a gelişten biliyorduk: 21 mart 2013'te yaşananlara halk sessizdi. 7 haziran sonrasında da halkın sessizliği sürdü. 21 mart 2013'te cumhuriyet'te çatlama yaşandığını sananlarla, o gün bugündür, çoksesli süren karşıtlık sürer mi? önce 1 kasım'ı yaşamamaız gerekecektir. 1 kasım'da seçmenler seslerini yükseltir mi? halk dalkavukları ya da her güzelliği halktan bekleyenler de, halkın sessizliğini, değişmezliğini değişmez sananlar da, 1 kasım akşamı sonuçlarla ortalığı kaplayacaktır.
1 kasım akşamı ilk yanılgı halk seçmesini yaptıyla bu halka dayanılmaz uçlarına kapılmaktır. iki uç da yanıltıcı olur.
akp'den başlayarak karşıtında üç parça da günümüzde en zayıf noktasındadır. 1 kasım'la olası değişimler de, değişimlere direniş de dört parçalı siyasetin parçalanmasının yeni bir dönemeci olacaktır. dört parçanın siyasi önderleri öteki siyasilerin "yöreler"ine giremediğinden öteye, kendi yerlerinden ayrılmalara baskılarını kurmuşlardır. halkın sessizliği olarak ortaya çıkan bu durumda, çokseslilik diye, dört siyasiliğin öndeki kişilerinin tek adamlıkları uzlaşımı değil karşıtlığı körüklemekten uzak durmadılar. siyasiliklerin öndeki sözcülerinin güçlerinin yetmezliğini yaşamayan türkiye'de iktidar değişimi düşünmek zordur. çokseslilik, yörelerin kendi içine kapanıklılığı ve duvarlarla örülmüşlüğü değişmelidir. yoksa, 1 kasım'la başlayan sürede de kördöğüşü ve siyasi kargaşa sürer.
1 kasım'ın ilk ve en önemli sonucu: dört parçanın içlerinden yönetimlerine yeter sesini yükselteceklerin çıkıp çıkmayacağı olacaktır. o sesler çıkmadan her siyasilik kendi şarkısını sürdürecektir. ola ki, partilerin içinde bastırılmış sesler ortaya çıkarsa, 1 kasım önemlidir sayabiliriz. yoksa bizim oğlan döner ve yine okur deriz.
yakın zamanlarda, iki önemli seçimde, yoklamaların büyük yanılgıları yaşandı: ingiltere ve kanada seçimleri. ingiltere'de işçi partisi'nin yıkılacağını yoklamacılar bilemediler; benzeri biçimde, kanada'da ise, işçi parti benzeri parti olan liberal parti yoklamaların öngörülerini yanılttı. yunanistan'da kısa sürede yenilenen seçimler ise sonuçları değiştirmedi. türkiye örneğinde değişmezlik öngörüsündeki yoklamalar yanıltıcı mıdır 1 kasım'la bileceğiz.
şam'da egemen konumdaki esad yönetimini sarmalayan rusya'nın suriye'de ilerleyemeyeceği açıktı. suriye'ye girmeyen türkiye gerçekliğinden sonra ortaya çıkan pyd varlığının, abd korunmasına alınacağı eylemi nasıl gelişir bilinmez. 1 kasım seçimleri öncesi rusya ve abd'nin suriye içinde az güçle varoluşu türkiye'yi suriye'den tümden yalıtmıştır; suriye'de, ırak'ta savaştan uzak kalmak anlamında bu durumu olumlu saymak için erkendir. yarın, türkiye'ye seçme zorunluluğu doğması önkoşulları gelişmektedir.
viyana'da suriye'nin, ırak'ın geleceğini diplomatik alanda çözmek yerindedir ama, gerçeklenmesi olasılığı güçlü görünmemektedir. oysa, doğrusu viyana'da uzlaşım olmalıdır. 2015'ten önce iki cenevre'nin eksikliği biliniyordu: türkiye ve iran yoktu; bugün onlar da var; yetecek midir göreceğiz. 1 kasım'a göre türkiye'nin viyana'daki katılımı değişir mi? değişmelidir. sorunu, esad'ın gitmesi türkiye'nin kazanımıdır diye görme güç kazanır mı?
1 kasım'la tbmm ve anayasallık belirleyici olacak mı? olmalıdır. 1 kasım'la yeni bir türkiye olmayacağını ve yeni diye zorlamanın yanılsama olduğunu yaşayacağız. 1 kasım'la zorbalıkla, zulümle yürütme olmayacağını; yasallığın egemenliğinin türkiye'nin gerçekliği oluşunu yaşayacağız.
30 ekim 2015, college station, texas.
