1 kasım'a sayılı günler var. olağan seçimlerde öngörüler olur; beklentiler sıralanır. 1 kasım seçimleri konusunda belirsizlik her anlamda egemendir. genellikle, olanı savunanlar, korumaya kararlılarla değiştirmeye kararlı tepkiciler olur. bir yanda yatışma, huzur istenirken, karşısında öfke kabartısıyla çoğalma umulur. 1 kasım yolunda dört parçalı siyasileri ikiye ayıramıyoruz. 1 kasım yolunda dört parçanın da ortak yanı "öfke" oluyor. öfkeyle iktidara tutunmayla, öfkeyle iktidarı uzaklaştırmada kesişim var. tüm siyasilikler gerilime öfke duyarken, gerilimin yaratıcısı, odağı, sürükleyicisi de öfkeli.
1 kasım için 7 haziran'dan da etkili ve geçerli olan soru: öfke diner mi, gerilim esner mi? 1 kasım'ın, 7 haziran'dan değişik olan yanı, 7 haziran'daki sonucun gerilimi yatıştırma yönündeki oylamanın yetmezliğinin üzerine, çoğunluktaki siyasiliğin de öfkelenmesi ve ülkenin gerilimden çatışmaya dönüşmesiyle gerçeklenmesidir.
1 kasım akşamı öfkeyle kalkışmalarla, öfkesinden olmayacak değerlendirmeler, yargılar geliştirme ilk tepki olacaktır. 7 haziran'da gerilimin bir yanı sessizliğe gömülürken, gerilime tepkicilerde huzur ve güven yükselişi yaşanmıştı. 7 haziran'a tepki gösterenler 7 haziran'dan umduğunu bulamayan gerilim egemenleri olmuştu. 1 kasım'da öfke dizginlenmelidir demek kolaydır ama ulaşılabilir bir hedef midir? öfke denetlenebilir değildir. öfkeliler kervanları meydanlarda öfkeleri kabarmış olarak mı; yoksa, öfkeler dinmiş olarak sevinçle mi meydanları doldururlar?
1 kasım sonrasında 7 haziran'dan çok değişim olmaz beklentisi egemendir. 7 haziran'ın yaşanmışlığının da değiştiremeyeceği türkiye'de gerilim sürekliliktir. 1 kasım'la 7 haziran'ın değişmezliğini bir an için kıyıya koyalım ve yalın biçimde ya değişirse diye düşünelim. akp için yüzde kırbeşin üstünde oy toplamı 7 haziran'a göre değişim olur. akp içinde 7 haziran'da burası biziz diye ortaya çıkamayanlar ortaya çıkmaktan uzak duramazlar. akp'de geçici ve birbirine zorunlu birliktelikler, yaşayamaz olur, akp oyları artınca.
benzeri biçimde, akp'de, 2002'den sonra ilk kez yüzde kırkın altına inecek oy gerilemesi yaşanırsa akp için değişimdir. akp'nin yüzde kırkın altındaki oy konumunda, 7 haziran'ın sonrasında ortaya çıkamayanlarla akp'yle olmazcı konumunda içten tepkiciler patlaması yaşanır. bugünden bakıldığında, katılımda büyük düşüş olmadığı durumda, akp oylarında yüzde kırkbeşin üstüne göre akp oylarında yüzde kırkın altına gerileme daha olağandır; açıklaması zor olmaz. yüzde kırk ile biraz üstünde akp bir süre donar. birbirine zorunluluk süre kazanır.
akp karşıtları için de değişim ikilidir. chp için de, mhp için de yüzde beşin üstünde artışlar olmadığı sürece chp ve mhp yönetimleri olanı açıklamakta zorlanırlar. olmayacak, özel, tikel değişimler açıklayıcı olmaz. chp için de, mhp için de yüzde beşin üstünü bulmayacak artışlar yönetimleri bitiricidir.
hdp için değişim nedir? hdp, 7 haziran'dan beklenenin üstünde oy toplamış tek partidir diyebiliriz. "emanet" kimlerden, nasıl, neden oluştu bugün için yeterince açık olmamıştır. değerlendirmeler ikilidir: emanet oy vardır, yoktur tartışması yeterince açık ve açıkta yaşanmamıştır. hdp için, yüzde beşin üstünde değişim türkiye gerçekliğinde büyük değişim olur ve türkiye'yi sarsıcı yaşanır. hdp'nin yüzde beş gerilemesinin açıklamasını yapacak olanlar, 7 haziran'da emaneti tartışmayanlar ortalığı doldurur. türkiye için yüzde beş gerileyen hdp olağan karşılanırken, yüzde üçün üstünde artış gösterecek hdp'ye tepkiyi, türkiye'de, yaşanmadan kestirmek zordur.
1 kasım'da 7 haziran'a göre olacak artışların, gerilemelerin açıklaması, bugünün öfkeli görünümünde, gerilimli gündeliğinde açıklaması yapılır. 1 kasım'la birlikte en zorlu yaşanacak olanı herkesin olağanlaştırdığı değişim olmaz olasılığıdır. dört parçalı siyaset olduğu gibi tbmm'de olursa çözümsüzlük derinleşecektir. tbmm içi çözümsüzlük yaşarken tbmm dışı çözüm zorlanır mı? türkiye'de seçmenler değişimden yana değişikliği mi zorlayacaklar; yoksa, ben değişmiyorum, siz değiştirini mi oylayacaklar?
türkiye'nin çevresi ya da türkiye'nin dışı deyince öncelikle suriye ve ardından ırak'ı anlıyoruz. türkiye için abd/ab ve rusya ile çin uzaktır çoktandır. suriye ve ırak konusunda denge ortadadır: abd, ırak'ta daha çoktur; suriye'de ise çoğalamamaktadır. rusya ise ırak'ta yok, suriye'de ise esad'la olabilirmiş görünümündedir. abd de, rusya da: ne ırak'ta, ne de suriye'de tek başlarına olamazlar. daha da ötesi, abd ile rusya ırak ve suriye diye birbirlerine karşıt olmayacaklarını da önce cenevre toplantılarında, sonrasında iran'la uzlaşımda, şimdi de yeniden geçici deyip uzlaşı arayışlarında ortaya koymuşlardır.
ırak ve suriye'de abd'nin de, rusya'nın da tek başlarına ya da birlikte dayatacakları çözüm yoktur. sonunda, türkiye ve iran'ın katılmayacağı ya da iran'la türkiye'yi küçültücü çözümler de uygulanamayacağı düşüncesine göre yerini belirlemek, türkiye'de temel yaklaşım olmalıdır. bunun dışındaki özlemler, öngörüler, beklentiler, değerlendirmeler boşuna ve temelsiz önyargılardır; yanıltıcı olur.
1 kasım'da artışlar, gerilemeler ne olursa olsun, türkiye'nin suriye'yi ya da ırak'ı değiştirmesi düşüncesi geride kalmıştır. türkiye'nin suriye'den, ırak'tan dolayı değişmeyeceği de, 1 kasım'la daha anlaşılır olacaktır.
23 ekim 2015, college station, texas.
