savaşlarla yerinden yurdundan olma tarihin bitmeyen oluşumudur. 19. yüzyıl'ın, 20. yüzyıl'ın nice yer değiştirmelerinden sonra, 21. yüzyıl da büyük göçlerle yaşanacak görünmektedir. özellikle ortadoğu, afrika kökenli göçmenler, türkiye üzerinden, italya üzerinden, avrupa'nın doğu'sundan ortasını zorlamaktadır. avrupa'da yerleşik ülkelerin göçmenlerle çatışmasından oluşacak avrupa, önceki yüzyılların avrupa'sına benzemeyecektir.
avrupa'da göçmen yığılmalarının benzeri, abd'de de avrupa'dan, asya'dan, güney amerika'dan göç baskıları durmaksızın artacaktır. duvarlar göçmenleri durduramaz. göçmenlere dirençten çok göçmenleri yerleşik düzenlerin içinde eritmek ve uyumlulaştırmak yolunda önemli iç çatışmalar, avrupa'nın da, abd'nin de 21. yüzyıl'daki kaçınılmaz biçimlendiricisi olacaktır. abd de, ab de göç dalgalarına dayanacak güçtedirler denebilir mi?
abd'nin "birleşik" oluşuyla, ab'nin "birlik" olması göçmenlerle olmaya direnmesiyle eritmesine bağlıdır. abd ile ab beşyüzyılın üstünde dışarıdan aktardıklarıyla yaşadıkları gelişmişlikleri dışarıda bıraktıklarıyla paylaşacaktır sonunda. abd ve ab sınırları ötesinde yaşattığı sınırları belirleyicilikten kendi sınırlarının belirsizleşmesine evrilmektedir.
türkiye'nin göçler yolunda olduğunu değiştirme gücü yoktur. türkiye, sınırlarının içine yığılan ve yığılacak göçmenlere geçici yer ve yurt sağlamaktan ötesine hazırlıklı mıdır? türkiye dışarıdan göç almakla değişime dayanıklı mıdır? bunlar türkiye için yeni sorulardır ve önayrgılardan öteye yanıtları boşluktadır. türkiye'de göçmenlik kuruluşun özüdür. türkiye cumhuriyeti'nin kuruluşunda balkanlar'dan ve kafkaslar'dan gelen göçmenlerin belirlediği türklük ile türkiye'den ayrılan müslüman olmayan nüfus değişimleri geride kalmıştır.
türkiye'ye yığılan ve yığılacak göçmenler, ilk kez türk olmayan yığınlardır. gelenlerin türklükle kaynaşmaları avrupalılaşmakla, abd yurttaşı olmakla benzerliği değil ama, ortaklığı vardır. türkiye'nin yerleşik nüfusu da gelen göçmenlere avrupa'lı, abd yurttaşları gibi direnmek isteyecektir. ola ki, göçmenlere yer ve yurt olmakla, eş yurttaşlık olanağı sağlamakta hoşgörülü güç gösterilirse, türkiye için her anlamda, büyük artı olur. göçmenlere uyum ve hoşgörü gösterileceğine ilişkin bugünden olumlu öngörüler zordur. olumsuz öngörüler için veriler vardır.
türkiye'de 7 haziran'la iktidar sarsılmıştır ve "muktedir" zordadır. bugün 7 haziran'a göre yürütme oluşmadıysa, 7 haziran'a göre yasama yaşanmadıysa, 7 haziran'la değişimi kökten düşünmenin olmayacak beklentilerindendir. "muktedir"in siyasi başarısı ya da becerisi yanıltıcılığı vardır ve değişim olmadığı varsayımı yaygındır. chp de, mhp de, hdp de anayasallık egemen olsun, akp iktidarı ve "muktedir"i değişsin isteminde tutkusallıkla direnmiştir. olmayacak beklenti açıktı: akp'de sarsılmanın, parçalanma ve dağılma getirmesi umudu korunmuştur.
1 kasım 7 haziran'a göre yaşanacaktır. akp'nin, uzun süredir eksilmeyen, başkan yönetimi anlayışına 1 kasım sonrasında da, yeter direnci sürecek midir; yoksa, akp'ye, akp'yi yıkmak için geçici ödünlere gidilecek midir? türkiye'de, tbmm'nin ve anayasallığın sürmesinde akp'nin geriletilmesinde ödün vermeden yıkım olabilecek midir?
akp parçalanır mı; dağılır mı? 7 haziran yolunda 7 nisan dönemeci sessizce yaşanmıştı. 1 kasım yolunda, akp'nin 12 eylül genel kurul toplantısı'ndan da sessizce ve tek parça çıkması kolay olmayacaktır. 1 kasım'a ilişkin akp'nin 12 eylül toplantısı yaşanmadan söyleneceklerin çoğu boşunadır. akp için, 1 kasım yolunda, tek parçalılığını sürdürebilmek birincildir. 1 kasım'ı tek parça bulabilecek akp'nin, 1 kasım sonrasında tek parça kalması daha da zorlaşacaktır.
türkiye'nin kırlarında süregitmiş isyan 1999'da sonlanmıştı. 1999 sonrası türkiye'sinde, kırlardan kentlere yığılmışların tepkileri: kent ayaklanmaları görüntüsüyle kamu düzenini kısıtlı yörelerde yönetilemeze vardırmıştır. bir yandan cılız ve getirisi olmayacak "özyönetim" duyuruları yaşanırken; çok güçlü güvenli yönetim kuşatmalarıyla karşılık zorlu sürmektedir.
1 kasım'ı belirleyecek olanın 12 eylül akp genel kurul toplantısı olacağıyla güvenli bölge kuşatmasında yaşanacak seçim ortamı da tamamlayıcısı olacaktır. partilerde yansıması olarak yinelersek şunu öngörebiliriz: chp'den hdp'ye kopacakların belirleyici niceliği mi; yoksa, akp'den, mhp'den, hdp'den chp'ye geçişler mi yaşanacaktır?
sonuçta, 1 kasım yolu 7 haziran'dan değişiktir öngörüsü: sonuçların da, 7 haziran'a göre, değişik olacaktır anlamında değildir. 1 kasım'da değişiklik ise istenendir.
4 eylül 2015, college station, texas.
