7 haziran'ı yoksaymak olanaksızdır. türkiye yeniden 7 haziran öncesinde olmayacaktır. gezi'den bu yana kendinden yana olmayanları ayrıştırmakla yitirilen siyasi gücün yeniden seçimle yeniden toplaşması olmayacaktır.
dört parçalı siyasetin kendi içinde kaynaşmasız soğukluğu sürüyor. nereye değin? akp içinden sorgulanmıyor da: chp mi, mhp mi, yoksa hdp mi içinden sorgulanıyor? sorgulamakta gecikenlerin siyasette uzun süreli olması zordur. parçalama gücünü gösteremeyenlerin siyasette yeralmasının getirisi olmaz. 7 haziran sürecinde yaşanmayan sorgulamalar, 7 haziran sonrasında da yaşanmadı.
siyasette de büyük oynayıp büyük yenilgiler yaşanır. siyasette, küçük oyunlarla büyük kazanımlar beklemek boşuna olur. özellikle 7 haziran'dan bu yana büyük siyaset yaşamadık. dört parçalı siyasetlerin yöneticilerinin birincil ve tek dirençleri olanı korumaktı. olanı korumakla türkiye'de ne yapılabilir? siyasette ikili oynanmaz; sonunda yakalanırsın ve bitersin. siyasette duraklamalar da olur; geriye çekilme de olur; esneklik de yararlıdır. siyasette yerinde durarak bir yere varılmaz. 7 haziran'dan bu yana dört siyaset de yerinde durmayı siyaset olarak yaşamıştır. sonuçlarına katlanacaklardır.
türkiye'de akp'nin gizemli gücü sonlanmıştır; akp sıradanlaşmıştır. akp, bir uçtan öteki uca atlamaktan yer seçemez olmuştur. türkiye, akp'nin kendi içinden sorgulanmasını beklemeyeceği yönde gelişecektir. akp'nin kendini almaşıksız ya da tek sayması bitmiştir. akp'nin almaşığı gelişecektir. akp'den sonrası tufan mıdır? akp direndikçe, senden sonrasını tufana dönüştürmekle senden sonrasındaki tufanı önleyiciler ortaya çıkacaktır. akp her seçmesiyle sorunlaşmaktadır. akp'den çözüm umanlar uzun süre beklentilerinin olabilirliğiyle akp'yi yaşattılar. akp'den beklentiler bitmiştir. 1 kasım yolunda çözümleyici güç oluşur mu? tufanı önleyiciler 7 haziran sonrasında yetersiz kaldılar; 1 kasım sonrasında yeterli gücü oluşturabilirler mi?
1 kasım'la akp yetkisiz konuma düşerse, 14 mayıs 1950'nin benzeri güçlü bir demokrasi kazanımı olur. 7 haziran'la yaşanmayanın beş aydan kısa sürede yaşanması kolay değildir. 7 haziran, ne 1950 gücünde bir yenilenme oluşturdu; ne de 1946 sarsıntısını getirdi. 1946'nın yetmeyeceğini, 1950'den de güçlüsüne gerek olduğunu 7 haziran'dan bu yana yaşadık. her zaman olduğu gibi, büyük soruyu kendimize sormaktan uzak durmayacağız: ya olmazsa? tufan yaşanacaktır ve senden sonrasıdır günlerinin sayımı başlar.
1 kasım için önyargılarla öngürülere bugünden başlayanlar çoktur. çokluk, özlemleri açığa vurmaktır erken öngörüler ve önyargılı beklentiler. 1 kasım yolundaki ilk değişim açıktadır: 7 haziran sonrasında yaşanacaktır 1 kasım. 7 haziran'ın ardında7 haziran yoktu. 1 kasım'ın öncesinde 7 haziran vardır ve atlanamaz.
şimdiden söylenebilecekler vardır. ilk söylenecek olanı söylemeyen yoktur: 7 haziran'la değişim olabilirliği yetersiz kalmıştır. 7 haziran'ı değişime dönüştürecek siyasi güç oluşturulamamıştır. tbmm güçsüz kalmıştır; anayasanın belirleyiciliği yıpranmıştır. akp yaptım dediklerini yıkmakta öncülük etmiştir. akp yıkıcıdır diyenler ortaklaşa davranamamıştır. bu durumun sürgit olmayacağı kaçınılmazdır. tufan önlenecektir ya da tufanla sen, ben, çoğumuz dağılırız.
7 haziran'ın getirdiği tbmm yürümedi; 1 kasım'ın getireceği tbmm de yürümez karamsarlıktır. karamsarların seçime katılmayacağını düşünmeliyiz. türkiye'de seçimli demokrasiye ve seçime inanç sarsılmamıştır. seçime karşıtlık ya da seçimi çözümsüzlükle denkleştirmek demokrasi karşıtlarının sıradanlığıdır. her zaman olduğu gibi seçimini yapabilecek türkiye seçimini yapamamış türkiye'den güçlüdür. 7 haziran'ı bulan türkiye'de 1 kasım seçimine gerek yoktu. yarın, 7 haziran'ı kullanmakta ödün veremeyenler için geç olacaktır.
kısacası, 1 kasım seçimlerinin koşulları, dört parçalı siyaset için yeni fırsat değildir: son fırsattır.
siyaset iktidar olunmak için yapılır. 7 haziran'la iktidarı akp'den alamayanlar, iktidar için ödün veremeyenler yanıldıklarını anladıklarında siyasiliklerinin paröalandığını yaşayacaklardır. dört parçalı siyasetin dördü de kendi içlerinde güçlü değildir. dört siyasiliğin de kendi içindeki uzlaşımları dağılmaz, çözülmez değildir. 1 kasım'la ilk yaşanacak 7 haziran'da yaşanmayan olcaktır: dörtlü siyaset bitecektir. kazanmış görünen de parçalanacaktır; yenilenler de parçalanacaktır. dirençlerini sürdüremezler. sorun, akp'nin sonrasının nasıl oluşacağıdır. bugünden bilinmez olanı budur.
1 kasım için neleri bekleyeceğiz? öncelikle, yüzde seksenyedi gerilemede midire bakacağız. sonrasında da, akp yüzde kırkın altını görecek midir? bunlarla ilişkili olarak da akp ile hdp içinden mi birliktelik oluşacaktır; yoksa, chp ile hdp birlikteliği mi zorlanacaktır? bir beklenen de chp ile mhp birlikteliğidir. akp chp olamaz mı? olabilir. nasıl bir bileşime varılırsa varılsın, tbmm'nin belirleyiciliğiyle anayasallık egemen olacaktır. tbmm'yi yoksayan, anayasayı yoksayanın bugünden değişik bir oluşuma varması düşünülemez. 1 kasım seçimi: tbmm'yle anayasayı belirleyici kılma seçimidir. ya olmazsanın yanıtı açıktır: tufandan kurtulan olmaz.
21. yüzyıl'da, siyasette, birincil sorun, demokrasinin küreselde işlerliğinin yeniden tartışılmasının gelişeceğidir. demokrasilerde, niceliğin belirleyiciliğini yönetmenin sorunlarının çözümü bulunacaktır. küreselin demokrasi sorunu kabarmaktadır. abd'de, fransa'da 2016'da yaşanacak seçimler demokrasilerde tıkanıklığı getirecektir diyebiliriz. abd seçimleri de, fransa seçimleri de 2015'in birleşik krallık seçimlerinden daha zorlu yaşanacaktır. ya nicelikler, çoğunluklar belirleyici olacaktır ve seçkinlik dağılacaktır; ya da çoğunlukçu demokrasiler sonlanmada başlangıç alacaktır.
21. yüzyıl'da çözüm bekleyen toplumsal sorunlar çokludur ama, belirleyici olanlar ikilidir: bir yanda göçler ve göçmenlik tanımlarıyla uğraşılırken; öte yandan, yasadışı ve denetim dışı ticaret yollarının durdurulmasının gücü nasıl oluşacaktır?
abd de, avrupa da göçmenlere direndikçe, sorun derinleşecektir; yıkımlar artacaktır. yasadışı uyuşturucu ticaretiyle eğlence ortamlarında yaratılan, kullanılan kaynakların insanlığı yıkıcı güce erişmesinin önlenmesi zorunlulaşacaktır. şiddetin ve silâha erişimin yaygınlığı: 19. yüzyıl'dan, 20. yüzyıl'dan kalan sorunların, günümüzde, devletlere karşı, devletçiklerle, yerel ve küresel çetelerle çözülmesinin durdurulması gelen on yılların birincil gündemidir.
28 ağustos 2015, college station, texas.
