küreselde, iran'ın uzlaşmasından öncelikle ve çokça, yunanistan'ın borçlarını nasıl ödemesi gerektiği konusunda odaklanma yanıltıcıdır. iran'ın 1979 devrim'inden cayması da, geriye düşmesi de olmayacak düştür. iran'dan devrim'inden caymasını bekleyen mi var diyebiliriz; uzlaşımın bir sonrasının o olması gerektiğini bekleyenler var. iran'ın içinde, iran'ı nükleer güç olmaktan caymasını, iran'a benimsetecek siyasi güç yoktur. iran'la uzlaşımın iran devrimi'yle uzlaşım olacağını düşünmeliyiz. iran'la "p5+1" tartışmaları sonlanmadan süregidecektir. iran'la uzlaşımın sonuçlarının etkisini de anında göremeyiz.
görünürde, israil, iran'la uzlaşmazlıkta başı çekiyor yanıltıcıdır. gerçekte, suudiler de, israil'den güçlü biçimde, iran'la uzlaşıma karşıtlıklarını sürdürüyorlar. görünürde de, gerçekte de, suudiler'in, israil'in dirençleri esneyecektir. suudiler'in de, israil'in de abd'yle karşıtlaşması, birleşmiş milletler'in beşlisi'yle almanya'yı aşmaları düşünülemez.
iran uzlaşımı küresel ölçektedir. yunanistan'ın borçlanmadan batık görünümü ise yöreseldir; ab içinde bir tatışmadır yunanistan'ın borç yükü ve yunan halkının yaşadığı zorluklar. ab, yunanistan dolayısiyle dağılacak değildir. ab, gereğinden hızlı ve hazırlıksız yayılmanın getirdiği denetlenemez dağınıklığını derleme kaygısındadır. ab için, yunanistan'ın avro yöresinden çıkması değil; birleşik krallık ile isviçre'yi avro yöresine katmak daha zorludur. birleşik krallık'ta 7 mayıs'ta yaşanan seçim sonuçlarının geleceğe ilişkin iki önemli sonucunu, yunanistan'ın borçlanmadan kurtulması düzeyinde tartışma gereği duyan az oldu. birinci sonuç: birleşik krallık yurttaşlarına ab ile olma konusunda danışılacak. ikinci sonuç da: işçi partisi benzeri siyasiliklerin küreselde yeri ve geleceği olacak mıdır?
ab deyince bildiklerimizin başında şu gerçeklik vardır: ab anayasası da başta olmak üzere, ab içindeki halkoylamalarında sürekli ve kararlı olarak ab'nin seçkin yönetici ve yönlendiricilerinin beklediği sonuçlar alınamadı. bunun anlamı açıktır: ab düşü ve gerçekliği, yukarıdan dayatılan bir "tasarım"dır. avrupa birliği, halkların aşağısından yükselen bir istem olamamıştır; değildir. ab'nin başlangıcından bu yana en büyük başarısı diye sunulan da biliniyor: artık savaşmıyorlar. avrupa birliği diye "savaşmıyorlar" yeterli midir?
avrupa birliği siyasi bir birlik olamadığından öteye, askeri birliktelik de değildir. nato nedir sorusunun yanıtını aradığımızda, nato'nun avrupa ötesi olduğunu, avrupa'dan çok olduğunu atlamamamız gerekir. ab, pazar birliği ve sınırlarda geçiş kolaylığından öteye mali birlik de oluşturamamıştır. yunanistan sorunu küçük nüfuslu, dar kapsamlı yöresel bir sorunudur ab'nin. ab'ye isyan diye görülen ve öngörülen geçici "syriza" birlikteliğinin ilerisi ve geleceği konusunda gereksiz coşkunlukları anlamlandırmayı abartmamak yararlısıdır. yakın gelecekte, fransa seçimleri ve sonrasında birleşik krallık halkoylaması avrupa birliği için daha belirleyici olacaktır.
ab dağınık görünümdedir de abd sakin ve güvenlikte midir? ab'ye göre bakarsak, 2008'e göre düşünürsek abd'de geçici bir gerilimsizlik görülmektedir. çin pazarında otuz yılı aşan sürekli yükselişte ve büyümede duraklama noktasına varılacağı hep öngörüldü. japonya'nın, kırk yılı aşkın sürekli büyümesinin ardından, 1990'larda duraklaması da başlangıçta önemsenmemişti.
japonya'da büyüme değil de, duraklamanın sürekliliği yaşanır gerçeklik oldu. çin de tüketim toplumu olmadan büyümenin sınırlarına yaklaşıyor. japonya'daki duraklama, japonya içinde gerilimlere ve toplumsal yıkımlara dönüşmedi. çin'de yaşanabilecek duraklamanın ne olabileceğini kestirmek zordur ama, çin'in japonya olmadığını ve olmayacağını güvenle söyleyebiliriz. japonya'da kalkınma ve büyüme daha yaygın ve adaletli bölüşülmüştü. çin'deki sermaye yoğunluğu ve gelir dağılımı japonya'yla karşılaştırılamayacak düzeyde adaletsizdir. japonya'nın ikinci dünya savaşı dışında sanayileşmesi ve kalkınması yüzyıllıktı. çin'de sanayileşme ise son otuz yılın etkinliğidir. çin'de gelişenin nerede ve nasıl patlayacağının örneğini tarihten bilmiyoruz.
türkiye'de ne oluyor? dört parçalı siyasi parçalanmışlıkta en büyük parça akp türkiye'nin her yerindedir. akp karşıtları ise üç yöreli, üç parçalıdır. dört parça da kendi yörelerine ötekileri sokmamakta dirençli görünüyorlar. bu durumun hep böyle süreceğini düşünmek yanlış olur. bir biçimde, dört parça da bölünecektir ve yeni bileşimler oluşacaktır. 7 haziran'ın belirleyiciliğinin yıpranmış görünmesi yanıltıcıdır; görünüm değişecektir. 7 haziran yaşanmıştır ve türkiye'de günün gerçekliği 7 haziran'dır; tbmm'dir. tbmm'nin çalışır olması ve yürtmenin oluşmasının olağan süreden uzaması olağandır. 7 haziran öncesi yaşanan tbmm dışı siyasallığı yeniden tbmm'ye yoğunlaştrmak da zaman alacaktır.
tbmm'deki dört parça da armutun saplı olduğunu bilmektedir; üzümün çöpsüz olmadığı da yaşanacak gerçekliktir.
10 temmuz 2015, college station, texas.
