7 haziran önemli bir sarsıntıydı. ençok sarsılan erdoğan ve akp oldu. akp'de, davutoğlu dışında ortalıkta yoktular. tbmm başkanlık seçimi sonrasında ise akp karşıtları ya da yüzde altmış, yüzde kırka ikinci darbeyi vuramadı. akp'nin adayı ismet yılmaz'ın tbmm başkanı seçilmesi, üç parçalı karşıtlığın birbirine yakınlaşmadan, birbirinden uzakta durarak, gücü kısıtlı akp'de canlanmaya neden olur mu? karamsarlar için akp durduk yerde yeniden kazanır oldu ilk değerlendirmedir. oysa, davutoğlu başta olmak üzere, sevinçlerini taşkınlığa vardırmaktan uzak duran akp'nin güçsüzlüğünün bilincinde olduğunu düşünmek gerekir.
davutoğlu tek başına değildir. davutoğlu, 7 haziran'la birlikte, akp'de öncesinden güçlüdür; yetkilidir. davutoğlu gücünü akp'yi yeniden yönlendirmede kullanabilir mi? kolay görünmüyor. akp artık çok seslidir. akp, davutoğlu'nun partisi değildir; davutoğlu, bugün için akp'de yetkin konumdadır. akp'de bu değişimi görmeden yapılacak değerlendirmeler ve yargılamalar boşuna çıkacaktır.
davutoğlu, akp'nin 7 haziran'daki yenilgisine direnç göstererek, kendini güçlü konuma yükselteceği varsayımındadır. davutoğlu'nun önindeki engeller, öncesindeki erdoğan'ın engellerinden de güçlüdür. erdoğan, hep tek başına iktidar ve başkan olarak yaşadı. erdoğan'ın tek başınalığından erdoğan da, akp de, türkiye de yıprandı.
davutoğlu, 10 ağustos 2014-7 haziran 2015 süresinde zayıftı. erdoğan'ın ve davutoğlu'nun zayıflığı akp'yi de zayıflattı. ayrıca, erdoğan'ın başkanlık konumunda, tbmm içi karşıtlık zayıftı. davutoğlu için durum değişiktir: tbmm içinde davutoğlu'nun kısıtları çoktur. 31 mayıs 2013 gezi günleri'yle tbmm dışı da güçlüdür ve gidici değildir. davutoğlu, erdoğan'dan çok akp içi dengeleri korumaya çalışırken; tbmm ve toplumsal karşıtlıkları da dengelemek zorundadır. bir önemli kısıt da cumhurbaşkanlığı'nda erdoğan için kısıtlama gücü göstermeyen gül yerine, davutoğlu'nu kısıtlayacak güç olma tutkusunda erdoğan olacaktır.
kısacası, akp de, akp karşıtları da, türkiye de 7 haziran sonrası değişiktir. tbmm başkanlık seçiminde akp adayının kazanımı 7 haziran'ın yetmediğinin bir göstergesidir ama, 7 haziran etkisi sonlanacaktır öngörüsü akp için de, akp karşıtları için da yanıltıcıdır.
tbmm başkanlığını kazanmış akp de, anında, akp-mhp birlikteliği olacağının güvencesinde değildir. gezi'den "yeni siyaset" türemeyeceği açıktı. gezi'nin darbesi akp'ye büyüktü ama, "gezi" sokak olayıydı ve örgütsüzdü. gezi'nin gücü "kendiliğinden" olan yanıydı. akp'nin içinden gezi'nin gücünü anında anlayanlar oldu ama, anında ve güçlü biçimde bastırıldı. erdoğan, akp'nin gezi'deki sarsıntısından "kendiliğinden" olan yanı değil de; örgütlü olabilirliği öne çıkarmayı yeğledi. gezi günlerini kazanır göründüyse de, kazanmadığı bilinendi. 7 haziran'da yaşanan, akp'nin gezi'den aldığı darbenin ilk göstergesidir.
burada önemli soru olarak şunu düşünmeliyiz: nasıl oldu da, gezi sonrası yerel seçimlerde sarsılmadı ve ardından da erdoğan zorlanmadan cumhurbaşkanı seçilebildi? eski siyaset yetersiz kaldı ve yeni siyaset de olmadı da ondandır 2014 seçimlerinden akp'nin sarsıntısız yürümesi. 17-25 darbelerini gezi'den kolay atlattı akp. gününde yeterince anlaşılamadı ve anlatılamadı 17-25 darbeleri. gezi'yi akp seçmenine anlatabilen akp önderleri, 17-25'i anlatmakta zorluk çekmesine karşın, 17-25 darbecilerinin "kimlikleri" de, "çalışma yöntemleri" de açık değildi. akp seçmenleri akp karşıtları düzeyinde etkilenmedi ama, akp seçmenince 17-25 yoksayılmadı.
akp'yi tümden yenik saymak yanlıştır ama, 7 haziran'la da sarsılmamıştır büyük yanlış olur. akp darbeler almaktan kurtulamayan bir siyasiliktir gezi'den bu yana. akp, sürekli ve inandırıcılığı etkisizleşen özürlerle yaşanmış darbelerin üstünü örtmekle bir yere varamaz. akpliler gezi'den bu yana yaşananların ayrımındadır; o konuda yanılmamak gerekir. akp için soru açıktır: yaşanmış ve üstü örtülmiş darbelerin sarsıntısını akp aşabilir mi?
akp'nin önünde iki büyük engel vardır: birincisi, "yürütme gücü"nü oluşturmak; ikincisi de, akp kurultayı'na ya da kurultay sonrasına da tek parça olarak kalabilmek. bu iki engelde akp, geçmişi başarı gösterip; karşıtlarının geçmişlerini eksik göstererek bir yere varamaz. çok sesli ve artık çok önderli akp'de iç tartışmalar ötelenemez. ayrıca, "yürütme gücü" de, "parti yönetimi" de gelecek içindir. akp'nin geçmişle kazanacağı yoktur; gelecek için umutlandırması da zordur.
tbmm başkanlık seçimini ölçü alırsak şunları kıyıda tutabiliriz: hdp yürütmede olmayacaktır; akp'siz yürütme olamaz. neden akps'siz yürütme ya da hdp'li yürütmelerin üzeri çizildi? içteki, dıştaki egemenler bu isteklerini erken açık ettiler. önceden tasarlanmış mıydı ya da deneyimsizlik mi ettiler zamanla anlaşılır ama, bugün için egemenlerin istediklerinin olmayacağını gördük. 2014 cumhurbaşkanlığı seçiminde de egemenler, olmayacak beklentilerle cumhurbaşkanlığı seçiminde erdoğan'ın seçimini kolaylaştırdılar; bugün de tbmm başkanı seçiminde benzer sonuç akp'ye yaradı.
bugün geriye iki olmayacak birleşiklik arayışı kaldı: akp-mhp ile akp-chp. bunların olabilirliğinden çok akp, chp ve mhp'de nasıl sarsıntılara yolaçabileceği önemlidir. yoksa, 7 haziran öncesi başkanlık korkusu ve anayasadışılığı dışında gerilim olduğu yerden süregidecektir. suriye yönündeyse bir çıraya, sönmeyecek ateş tutuşabilir. yeniden seçim ise partiler çatlamayacaksa sonucu değiştirmez, öteler.
küreselde, abd, 2016 başkanlık seçimlerine odaklanmış iken; avrupa ise siyasi birliğinden değil ama, mali birleşikliğinde, yunanistan seçmeninin evet mi hayır mı diyeceğini beklemededir.
3 temmuz 2015, college station, texas.
