türkiye'de siyasi açmazdan çıkış arayışı başlamıştır; gerisi de gelecektir. türkiye'nin siyasi uzlaşımı zorladığı bugünlerde küreselde, olması istenen ama, olacağından kuşkulu önemli bir uzlaşım için uyum sağlandı. iran'ın, küreselin beş güçlüsüne ek olarak, avrupa'nın büyük gücü almanya'nın da eklenmesiyle oluşan "p5+1"le uzlaşma arayışında bir engel daha aşıldı. iran, 1979'dan bu yana yaşadığı yalıtılmışlıktan, arınmışlıktan, yalnızlıktan kurtulmak için "nükleer silâhlı" güç olmayı ötelemeyi benimsedi. "p5+1" iran'dan ne aldı? iran'ın çevresinle yaşamasında, savaşın değil de barışçıl komşulukla pazarın belirleyiciliğinin etkin olması en büyük beklentidir.
iran, yarından tezi yok nükleer olma gücünü yokedecek değildir. daha da ötesi, şu anda, geldiği noktada yavaşlayarak, sonunda, nükleer güç olacaktır. iran'ın nükleer güç olması denetim altında değil, savaşarak yoketmekle değil "p5+1"in bilgisi eşliğinde olacaktır. sonuçta, iran, 1979'u, nükleer olarak, küresele benimsetmiştir.
iran'daki gelişimin sonuçları olacaktır. birincil sonucu da türkiye, mısır ve suudiler'in nükleer güç olmasının önü açılmıştır. bundan böyle gizlide, yeraltında değil; açıkta ve küreselin bilgisinde nükleer güçler çoğalmış olacaktır. bu sonuç da, savaşın nedeni değil; barışın güvencesi olarak yaşanacaktır. yirminci yözyıl'da büyük savaşları bitiren nükleer güç; yöresel savaşların büyük savaşlara yönelmesinin önleyicisi olarak işleyecektir.
görünürde ve işleyişte iran'la "p5+1"in anlaşmasının önünde iki büyük engel vardır: abd'deki iran'ı silâhla teslim almak isteyenlerin anlaşmayı yokuşa sürme güçleriyle iran'daki abd'ye geri attırmakta güç kazanamamış güçsüzlük. kısacası, bundan sonraki önemli uğraş: bu anlaşmanın, abd ve iran'ın içsellerinde de benimsetilmesi olacaktır. abd'deki iran karşıtlarıyla, iran'daki abd karşıtları anlaşmayı tartışsalar da, işlerlikten kaldıramazlar. abd içi ve iran içi güçlü karşıtlıklar yaşanacaktır ama, sonunda, anlaşmanın yürürlüğü işlerlik kazanacaktır. anlaşmanın öngördüğü süre on yılı aşkındır ve daha da uzayabilir ama, sonunda varılan anlaşma belirleyici olacaktır.
iran'la yapılan anlaşmanın benzerinin kuzey kore'yle yapılmış olanının geçersizliği bu anlaşmayla denkleştirilemez. kuzey kore insanlığın sonunda teslim alacağı son nokta olacaktır. iran'la yapılan anlaşmanın en yakın benzerleri nikson'la kissinger'in 1972'de çin halk cumhuriyeti'ni küreseldeki yalıtılmışlıktan uzaklaştıran arayışlarıyla, 1945'de potsdam'la sonlandırılan yalta anlaşmalarıdır. gününde ne denli etkili ve değiştirici güç olacakları yeterince anlaşılmamış o iki gelişme sonrasını belirlemiştir. bundan sonrası da: "p5+1"le iran'ın vardığı anlaşmayla belirlenecektir. 1945'de olanın 1989'a değin sürdüğünü, 1972'de başlayanın da yürürlükte olduğunu biliyoruz. kuşkulular da, önyargılı bildik önyargılılar da, seslerini yükseltseler de, etkinlikleri geriletilecektir. bir süre değişimi önemsemeyenler önemsenir güç görünebilirler ama, sonuç anlaşmayı önemseyeceklerden yana gelişecektir.
potsdam'ın getirdiği "yalta düzeni" sonucu olan "p5 (veto hakkı olan beşliler'in egemenliği)" iran anlaşmasıyla sonlanmamıştır ama, yürümeyeceğinin bilinmesi güç kazanmıştır. gelen on yıllarda küreselde "g7"ler değil, "g20" de değil ama, genişlemiş g20 düzenine varılacaktır. g20 dağılarak değil, çoğalarak sürecektir.
1989'dan bu yana, abd'nin önderliğinde ardına takılanlarla yaşanmış saldırganlıklarla yayılmanın suriye'de yürümediğini gördük. abd ırak'ta savaşarak da kazanamadı; suriye'de savaşmayarak da kazanamıyor. 2003'teki abd'nin ırak'a saldırısında doğru yerde konuşlanmış türkiye'nin, suriye'deki yayılmada yanlış beklentilerden yıpranmasının değişmesi gerekiyor.
türkiye'de, 2002'de başlayan konumlanış da, suriye'de ilerleyemedi. türkiye'de değişim zorunludan öteye kaçınılmazdır. akp-chp birlikteliği arayışı da budur. akp-chp birlikteliğine direnecekler vardır; olacaktır da. olası akp-chp birlikteliği güvenoylamasında, akp'den de, chp'den oy vermeyecekler olacaktır. akp-chp birlikteliği güvenoylamasına erişmeden mi sonlanır; güvenoylamasındaki güvensizlikle mi sonlanır bugünden kestirilemez. akp de, chp de, özellikle, davutoğlu ve kılıçdaroğlu oluşamamış chp-akp birlikteliğinden sonra siyasi güçlerini korumakta zorlanırlar. davutoğlu da, kılıçdaroğlu da vargüçleriyle akp-chp birlikteliğni zorlayacaktır. ikisi de, birlikteliğe güvenoyu sağlayarak mı güçlerini koruyacaklar; yoksa, güvensizlikle mi güçlerini yitirecekler günümüzün birincil siyasi sorunudur.
akp'nin tbmm'yi ikincilleştiren siyasi yönlenmesinin getirisidir akp-chp birlikteliği. önce, tbmm'nin üstünlüğü sağlanacaktır. tbmm işlediği sürece, siyasetin olağanlaşması, sonrasıdır diye beklemeliyiz. yeniden seçim diyenlerin, 7 haziran'ı yoksayanlar ya da 7 haziran'dan olmayacak beklentilerle kabaranların olması anlaşılır bir durumdur. 7 haziran'la 2002 yürüyüşü noktalanmıştır. akp ne izmir'i alabilmiştir; ne de diyarbakır'ı; istanbul'da ankara'da başladığı yerdedir.
akp'nin anayasa değişikliği diye halka oylattığı 2010 değişimlerinin yanılsama olduğunu, gününde öngörenlerin olduğunu biliyoruz. akp, 1961 anayasası'nın işlerliğini, 1971 değişimleri ya da 1982'de işlevini ve özünü değiştirmeyen yeniden yazımı 1982 değişimi düzeyinde değiştirememiş siyasilik olarak tarihte anılacaktır.
2002'yle türkiye'nin değiştiğinden çok akp değişmiştir. türkiye'nin akp'yle değişimi de, akp'nin türkiye'yle değişimi de 7 haziran'la sonlanmıştır. akp de, akp karşıtları da 7 haziran'la değişmenin olduğunun kavrayışında görünmüyorlar. akp'nin dirençli görünümü de, akp karşıtlarının dağınıklığı da 7 haziaran'daki değişimin geçerli olmasını zorlaştırıyor ama, zorluklar aşılacaktır. türkiye akp tıkanıklığında tükenmekle zaman yitirmemelidir.
17 temmuz 2015, college station, texas.
