7 haziran seçimlerinden beklentisi olanlar çok. beklentileriyle seçimin önemini yükseltenler gerilimi de yükselttiler. beklediklerine ulaşamayanların sessizce kıyıda kalmayacaklarını öngörenler de çok. öngörüleri temel alırsak, 7 haziran'da gerilimin esnemesini öngörmek zordur. gerilimin sürmesi ne getirir? 7 haziran'dan beklediğini bulamayanların gerilimden de yararlanacaklarını düşünmek yanlış olur.
7 haziran seçim sonuçlarıyla uzlaşım arayışları olur mu? tbmm'ye toplumsal güçlerin nasıl yansıyacağı ilk belirleyici olacaktır ama, yeterli olacak mıdır? tbmm'de temsil edilecek siyasiliklerin parçalanmasını önleyecek ne olabilir? bugünden ne söylense boştadır artık. 7 haziran oylaması ve sayımlarına göre tbmm'de ve toplumda siyasi yer değiştirmelerin olması kaçınılmazdır diyemeyiz ama bir olasılıktır.
öncelikle, uzun süredir yıpranmış ve neredeyse yasallık gücünü yitirmiş anayasa geçerliliğini sürdürecek midir? anayasa da benim diyen bir siyasilik korkusuyla başlayan 7 haziran seçimleri sürecinden varılan noktada enaz beklenenin "yeni anayasallık" olduğunu söyleyebiliriz. geçerli anayasa çerçevesinde, siyasi geleneklerimizde cumhurbaşkanlığı gereken ve tanımlı yerine dönecek midir?
türkiye'de, akp'nin de gönülsüz kaldığı, "başkanlık" diye anılan, tanımı kendinde gizli, yeni anayasallık, zor olmadan, 7 haziran sonuçlarıyla gerçeklenir mi? isteneni geçelim; gerçeklik odur ki: 7 haziran'ın ilk getirisi oluşacak tbmm'den erdoğan'ın ya da akp'nin tanımlayacağı "başkanlık" dönüşümü olmayacaktır. "başkanlık" zorlaması da, dayatması da türkiye'de dayanağı olmayan siyasi istemdir. şuna güven duymalıyız: erdoğan'ın özlediği başkanlık da olmayacaktır; erdoğan'ın kendisinden sonrasına bırakacağı başkanlık da olmaz.
başkanlık korkusu kalkınca, geçerli anayasa'nın yeniden yazımı da sözkonusu değildir. o zaman boşuna mı yaşandı bunca gerilim ve karşıtlıklar? boşunadır diyemeyiz; anayasa'nın niteliğinin değişimi de, başkanlık temelinde, yeniden yazımı da ötelenmekten öteye geçersizleştirilmiştir.
başkanlık olmayacaksa; geçerli anayasa'da niteliksel değişim olmayacaksa; gerilim de esneyecektir diye mi düşünmek gerekir? hayır; gerilim siyasetin sürekliliğidir. uzun süredir ya da daha açık görünümüyle, akp-hdp birlikteliğiyle görünen ve gösterilen korkunun getirdiği gerilimden, yer yer, anlık patlamalar yaşandıysa da, kopuş da, yıkım da gerçeklenmemiştir. 7 haziran seçimlerinin en büyük göstergesi bu olacaktır. 21 mart 2013'te yaşanan gösterilerin de, umutlanmaların da, korkuların da beslediği gerilimden, akp de, hdp de yararlanmıştır diyemeyiz. 21 mart 2013'te doruğunda yaşanan iyimser umutlanmalarla kötümser korkular toplumda temellenecek yansımalar bulmamıştır.
gerilimin değişime aracı olmadığı gerçekliğinde ne olur?
önemli soruyu yanıtlamadan önce şunu da birlikte düşünmemiz gerekir: 7 haziran seçimlerinin oylama sayım kurallarına aykırı olarak gerçeklenmesi olası mıdır? ençok düşünülen budur ve olabilirliği en düşük olacak da budur diye düşünmemiz gerekir. bir yıl sonra yetmişinci yılına ereceğimiz çok partili, seçimli sandıklı demokrasi kolay gerçeklenmemiştir; gerilim süreklilik olarak yaşanmıştır ama, ne demokrasiden cayılmıştır; ne de, demokrasiyle olmuyor, olmayacak düşüncesi çoğunluk gücü olmuştur. yetmiş yıldır yaşanan gerilimin, gelen on yıllarda da süreceği gerçeği de, arada yaşanabilecek duraklamalar da demokrasiden uzaklaşmayı getirmeyecektir. 23 nisan 1920 oluşumu da, 24 temmuz 1923 barış antlaşması da, 29 ekim 1923 cumhuriyet kararı da, 1945'te olağanlaşan çok partili çoğulcu demokrasinin değişmez dayanaklarıdır; ne değiştirilebilir, ne de değiştirilmesi öngörülebilir.
şunu görmek biraz daha zamanı gerekecektir: 1920, 1923, 1945 ve sonraki dönemeçlere karşıtlar, düşman birliktelikler, öznel zorlamalar olmuştur; sonlanması da düşünülemez. türkiye, kurtuluş ve kuruluş temellerini tartışanlara dayanıklıdır ve eritmek gücünü hep bulmuştur.
toplumun içinde erimemekte direnç gösterenler, 7 haziran'la tbmm içinde ve dışında erimelerini sürdürecektir. korkanlar da, korkutanlar da, güvensizler de, umutsuzlar da, 7 haziran'la sonlanmayacaktır ama, korkutmacayla umutsuzluk ve güvensizlik egemen olmayacaktır. gerilim, 7 haziran'la sonlanmayacaktır ama, kazanma gücüne erişmeyecektir.
türkiye için 7 haziran'a ilişkin üstesinden gelmesi gereken sorunlar çok olacaktır. birinci sırada seçim sonuçlarını benimsemek olacaktır. akp ile mhp dışında oyların sayımında oynama olacağı düşüncesi egemendir. chp ile hdp için bekledikleri sonuç, ancak ve ancak oyların çalınmasıyla olabilir düşüncesinin getireceği tepkileri yatıştırmak zaman alabilir. bundan da önemlisi, iki büyük sorun da anında sözkonusu olacaktır: pazarın cansızlığıyla iktisadi zayıflama ve suriye, ırak taşkınlıkları.
soruyu yineleyebiliriz: gerilimin değişime aracı olmadığı gerçekliğinde ne olur?
türkiye'nin iktisatında zayıflıkla, ırak, suriye içlerine taşma zorunluluğu seçim sonuçlarından önemlidir. gerilim içindeki toplumun iç barışını gerçeklemeden sınırötesine taşması iç barışı gerilimden öteye savaşa dönüştürür. türkiye, 7 haziran seçimleri sonuçlarını uzlaştırmayla, iktisatındaki zayıflıkları giderecek gücü zor da olsa bulur; türkiye, toplumunun gerilim içinde olduğu ve seçimlerle de gerilimin sonlanmadığı ortamda sınırötesinden uzak durmalıdır. yanlış siyasetler sonucu iki milyona yakın suriye göçmenlerinin eklediği yüklerden ırak ve suriye içlerine taşarak kurtulamaz türkiye. akp'nin tek başınalığının sonlanması zorunludur. 7 haziran'la akp'nin yönetiminde ve türkiye'de yürütme gücünde değişim gereklidir.
seçimlerden olmayacak beklentileri olağan saymalıyız. türkiye'de gerilimin değişmeyeceği de seçimlerin ilk sonucu olacaktır. sonrasını, seçim sonuçlarını temel alarak değerlendirmeliyiz. seçimlerden beklentisi gerçeklenmeyen siyasiliklerin taşkınlıklarının toplumca yaygın destek bulmayacağını düşünmeliyiz. türkiye'de demokrasi eskidir, köklüdür ve belirleyicidir. demokrasi dışına taşmalardan yarar umanlar ya da yararlanmalar geçici olur.
7 haziran öncesi sözün sonlandığı, seçmenlerin oylarının belirleyici olduğu andayız. seçmenlerin oylarının sayım sonuçlarını gördüğümüzde daha somut değerlendirmeler, yargılamalar ve öngörüler geliştirebiliriz.
5 haziran 2015, college station, texas.
