türkiye için 7 haziran önemlidir. kimileri, 7 haziran'ın önemine abartılı yaklaşıyor. 7 haziran'ı bitiş ve yeniden ya da başlangıç sayma eğiliminde uçlara gidenler de vardır. doğrudur; kimileri için sonlanma olacaktır. yeni bir başlangıcın olabilirliği aşırılık olarak alınmalıdır.
türkiye'nin seçimli sandıklı siyasi yaşamı 1946'yla başlar. 1946 öncesi kurtuluş ve kuruluş yıllarıdır. 1945'le olağanlaşma 1946 seçimleriyle başlangıç alır. çokları için, 2015 seçimleri, 1946 benzeridir; akp çöküş öncesini yaşayacaktır; bir sonraki seçimin öncesindeyiz. akp, 2023 için başlangıç alacak umudundan korkanlar vardır. akp karşıtlarında korkuya ek olarak, 1946'ya benzer, "seçim yolsuzlukları" olacağı kuşkusu egemendir. 1946 başlangıçtır ama, bitiş değildir: önemli aşamadır.
1946 sonrası 1950 seçimleridir. 1950 demokrasi devrimidir ve bir daha da yaşanmamıştır. 1950'nin sürekliliğiyle karşıtlığı 1960'da kesintiye uğramıştır. 1950'yi devrim alanlar için 1960 karşıtıdır. 1950 sonrası, 1954 ve 1957 seçimleri yaşanmıştır. 1954, 1950'nin sürekliliğini getirmiştir. 1954'le tbmm'de oluşan dp çoğunluğu, neredeyse, 1946'yla değişmesi istenen tek partililiğe dönüşmüştür. 2015 seçimlerinin, bugünden görünümü, 1950 seçimleri öneminde bir değişimi getirmeyeceğidir. 1954 seçimlerine ençok yaklaşan seçimler olarak 1969 ile 2011 seçimleri alınabilir. 2015 seçimlerini 1954 seçimleriyle denkleştirmek olmaz; akp'nin özlediği anayasa değiştirecek mutlak çounluk 2015'te gerçeklenemez. 1969'da da, 2011'de de olmayanın 2015'te olabilirliği beklentisi de korkusu da yersizdir.
1957 seçimleri ilginçtir ve 2015 seçimlerine denkleştirilebilecek seçim sayılabilir. dp'nin ilk kez gerileyebileceği ve daha da ötesi, çoğunluktan uzaklaşabileceği düşüncesinin dp karşıtlarında en yoğun olduğu ilk ve son seçim olmuştur. tarihsel olarak 1957'de dp'nin çoğunluğunu koruduğunu ve chp'nin de, seçimlerde siyasi olarak başarılı olabileceğini yaşadığı seçimdir diye değerlendirmek gerekir. 1957 seçimleri sonuçlarını olduğu gibi değil de, olmadığı gibi alanlar da çok olmuştur. seçimlerle dp'nin değiştirilemeyeceği düşüncesinin başlangıcı da 1957 seçimleri sonrasıdır. seçmenleri ve yurttaşları küçümsemeyle, seçimlerin getirdiği çoğunluğu yoksayma geleneğinin güç kazandığı ilk seçimdir 1957 seçimleri. 1960'ın zorunluluğu demeyelim ama kaçınılmazlığının başlangıcı 1957 seçimleridir. 1950'de yenilmiş siyasilerle dp'yle yaşamışlıktan özlenen demokrasiye ulaşılamadığı, özgürlüklerin yetmezliği ve kıt kaynakların savruk kullanımından geleceğe kuşkunun temeli olmuştur 1957 seçimleri sonuçları.
1961 seçimlerini, cumhuriyet'in yenilenmesiyle 1946'nın tepkiselliğini denetleme tepkisi olarak almak yerinde olur. demokrasilerde çoğunluğun belirleyici olmasıyla, çoğunluk olmayanların da varlığının önemsenmesi gereği olarak sayılmalıdır 1961 sonrası. dp'nin sevilen önderlerinden üçünün idamının ayı tamamlanmadan yapılan seçimlerde, seçmenlerin katılımı, demokrasinin yurttaşlar için yaşama biçimi olduğunu göstermiştir. 1961 seçimleriyle cumhuriyet'in de güçlü olduğuna güven gerçeklenmiştir. 1957 çoğunluğunun parçalılığının geçici oluşu sonraki yılların gerçekliği olmuştur. 1965 seçimleriyle gerilimsiz 1957 sonuçlarına yaklaşılmıştır. 1965 seçimleriyle demokrasinin sürekliliğine güvenle cumhuriyet'in sürekliliği güçlenmiştir. 1965'le cumhuriyet de, demokrasi de sıradanlaşmıştır; demokrasi içinde, sorgulamayla yargılamanın yanında, kalkınmanın getirdiği sınıfsal karşıtlıklar toplumsal barışta tartışmaların çoğalmasını getirmiştir. demokrasiyle güç bulmuş toplumsallık ve siyasilik değişimin itici gücü olmuştur. 1969 seçimleri, türkiye'nin yaşadığı, barışçıl ve sonuçlarıyla tartışmasız son seçimdir.
demokraside duraklamanın ardından yaşanan 1973 seçimleriyle türkiye'nin demokrasi sürecinde geçirdiği değişimin siyasiliğe yansıdığı ilk seçimdir diyebiliriz. 1950'lerin, 1960'ların tartışmasıyla 1971'e tepkiciliğin ilk seçiminde, 1957'de beklenenin olabilirliği seçimle olabileceği yaşanmıştır. 1945 sonrası dp'de toplaşmış chp karşıtlığının, 1961'deki yapay parçalanmışlığının doğal parçalanmasıdır 1973 seçimleri.
1977 seçimlerini belirleyen, 1974'te yaşanan kıbrıs barış harekâtı dış etmen ve parçalanmış dp çoğunluğunu "milliyetçi cephe"de tutma iç etmenleridir. türkiye'de cumhuriyet, demokrasi ve özgürlüklerin milliyetçiliği zayıflatmayacağının göstergesidir 1977 seçim sonuçları. 1977 seçim sonuçlarına direnişle türkiye'nin milliyetçi birlikteliğine içten dıştan tepkinin etkisi seçimlerin sonlanmasını getirmiştir.
1980'de demokrasiyi yoketmenin ardından yeniden denetimli demokrasi geleneğine güç kazandırıldığını ve seçimlerin sonuçlarına getirilen kısıtlamaların olağanlaşmasını yaşadık. siyasi yasakların ve seçime katılıma zorun eklenmesinin üstünde demokrasiyi denetlemeyi öngören yüksek orandaki eşikle gerçeklenen 1983 ve 1987 seçimlerinin sonuçlarının kalıcı olmadığı yaşandı. 1982 anayasası oylaması sonuçları yüzde doksaniki ve yüzde sekizi gününde yanlış değerlendirmeyle yaşandı o gün bugündür. 2015'te gelinene parçalanmışlıkta yüzde doksaniki üç parçalı ve karşısında yüzde sekizin dokuzu onu zorlayacağı beklentisi vardır. 1980'den bu yana yüzde iki artışı bulamayanlar için 2015 durup da düşünmeyi getirir mi?
1989'un avrupa'yı yeniden 1919 öncesine değiştirdiği ortamda, ırak'a abd önderliğinde yapılan askeri saldırıyla bağdat'ın çevrelenmesine türkiye'de 1991 seçimleri güçlü tepkiydi. abd/ab gerçekliğiyle 1989'la gerilemiş rusya eksikliğinin belirleyici olduğu 1990'larda yaşanan seçimlerde, abd/ab'yle desteklenenlerle; abd/ab'ye direnenler süreci hem hız kazanmış, hem de güç kazanmıştır. 1994 seçimleri, 1997 seçimleri ve sonunda 1999 seçimleri türkiye'de çoğunluğun oluşmasının 1980 denetimleri ve düzenlemeleriyle olmayacağının yinelenmesidir. her toplum gibi, türkiye de seçimlerde kararlılıkla iç ve dış barışı oylamıştır.
2002 seçimlerinden, 1950'nin kazanımlarının, 1961'deki parçalanmanın, 1983'teki denetimli siyasiliğin getirdiği akp'nin birinci olarak çıkması sonuçtur. 2002'nin güç olması 2007 seçimleriyle gerçeklenmiştir. 2007'de iç barıştan, dış barıştan yana görünen akp'nin kazanmasına tepkiler, 1957 sonrasından da, 1969 sonrasından da 1991'den de güçlü yaşandı. demokrasi dışına çıkma korkusunu ve korkutmacısını denetlemekle yönlendirmekteki akp başarısına abd/ab desteği eklenince 2011'deki akp gerçekliği 2007'den de güçlü oldu.
2015 öncesinde 2015 benzeri seçim yoktur demek yerinde olur. 2015 seçimlerine yolalırken 1950'yi, 1969'u, 1977'yi, 1991'i bırakalım 2002'yi ananlar da yoktur. 2015 seçimlerini 2010 anayasa oylaması öncesi sonrası kavgalarıyla, 2011 seçimlerinin getirdiği akp gücünün değişmezliği görünümüyle, 2014 yerel seçimlerinin üstüne yaşanmış üç parçalı cumhurbaşkanlığı oylamalarıyla düşünmek belirleyici oluyor. en anlamlısı ve geçerlisi 2010 sonrası türkiye gerçeklikleridir. 1946'da oy kullananlar türkiye'de yoktur artık. 1950'lerde oy kullanmışlar da çok azdır; 1960'larda seçmenlik yapanlar da azınlıktır.
2015 seçimlerini belirleyecek olanlar 2002'den bu yana seçmen olanlarla, 1990'larla doğanlardır diyebilir miyiz? yeni ve genç seçmenler 1946 sonrası seçimlerini bilmezler ama, o seçimleri yaşamışların geleneğinde yetişmiştir. geleneklere uymayan seçmen toplulukları beklemek yanıltıcı ve yanlış olur. geçmişte olmayanın 2015'te olmasının gerekçeleri yetersizdir. 2015'i kadınların belirleyiciliğiyle yeşil ve temiz özlemlerin belirleyici olacağının gerekçesi nedir?
2013'te yaşanan gezi olaylarının 2015'te etkisi ne olacaktır? 2015'te gezi'nin etkisini beklemek de yanılsamadır. geçmişte gezi benzerliğine yakın iki tarihsellik yaşanmıştır. 1968 gençlik eylemleriyle, 15-16 haziran 1970 işçi eylemleri. 1969 seçimlerine 1968'in etkisi olmamıştır. 1971'in oluşumu da 1968'den, 1970'den etkilenme değil tepkiselliktir. 1968-1971 eylemliliğinin etkileri 1977 seçimlerinde yaşanmıştır ve 1980'le noktalanmıştır. gezi'nin 2015 seçimlerine etkisi olmayacaktır. gezi'nin etkisizliğini, 2015 seçimlerinden beklenenin oluşmamasıyla yaşayacağız.
7 haziran için düşünürken temel alacağımız türkiye gerçekliği yüzde doksanikiyle yüzde sekiz karşıtlığıdır. yüzde doksanikinin kendi içinde nasıl dağılacağı bir yandadır; öte yanda da, yüzde doksanikinin karşıtı yüzde sekiz çoğalabilir mi? 7 haziran'a 7 hafta kala gerçekçi düşünmek giderek zorlaşmaktadır.
24 nisan 2015, college station, texas.
