7 nisan geride kaldı. bundan sonrası 7 haziran'dır. seçmenlerin oylarında değişim kolay yaşanmıyor. 1950'de chp'nin seçimde yitirmesinden bu yana, büyük değişimlerde, egemen partinin dışarıdan zorlanması dışında iktidarını yitirmediğini söyleyebiliriz. dışarıdan zorla değişimler sonrasında hızla ya da ağırdan toparlanma ise genel kural olarak yaşandı. 1969 sonrasında süleyman demirel'e karşı dışarıdan gerçeklenen değişim, 1960 sonrasındaki toparlanmanın ilk sarsıntısıydı. yine de, 1980'lere değin 1969'un oy seçmeleri ap'nin iç parçalanması olarak korundu. 1973 ve 1977 ecevit kabarışı özeldir. 1969'la, ap seçmenlerinden chp'ye kayıştan çok, kentlerde yığılmış gençlerin, yeni seçmenler olarak, çokluk olarak, chp'de yoğunlaşması bir nedeniydi. tamamlayıcı neden ya da genç seçmenlerin ilk seçmelerinin chp olmasından çok: "düzen değişikliği korkusunu" önlemede chp seçmesinin çekiciliğiydi.
1987'de özal'ın ve anap'ın gerileyişi de demirel ile erbakan'ın siyasete katılmaktaki başarılarıdır. anap'ın "asıl" sahipleri olarak anap'ın fırsatçılığının üstüne gitmede demirel ve erbakan etmenleri önemliydi. ayrıca, 1980 olgusuyla, küreselde gorbaçov etmeni de, türkiye'de "düzen değişimi korkusunu" geriletmişti. bundan öteye, 1984"te güneydoğu'da patlayan silâhlı kalkışma, 1990'lardaki gücüne varmasın seçmesi etken oldu. özal'ın geleneksel dp/ap doğrusuna aykırılığına seçmenin tepkisi anap'ı güçsüzleştirdi. ecevit ise, 1980'den önce 1979 ara seçimleriyle bitmişti; 1980'lerle özal'a daynarak yaşaması chp'nin ecevit'ten bağımsızlaşmasını getirdi; özal karşıtı chp, özal'ı hedef alamayan ecevit'ten güçlü siyasi odak oldu.
1990'larla, düzen değişikliği korkusu, ülkenin parçalanması korkusuyla yer değiştirdi. 1990'lardaki gerilim, 1970'lerdeki gerilimden değişikti. 1970'lede seçmenler için, "mülkiyetlerini" yitirmemek kaygusu belirleyici olurken; 1990'larda "ülkelerini" yitirmemek kaygusu birincildi. 1970'lerde ecevit'in chp'si mülkiyeti koruyacak umut oluşuyla; 1990'larda ecevit'in dsp'si ülke kurtarıcısı konumunda destek bulması tarihsel rastlantıdır. 1970'ler sonunda ecevitin yetersizliğiyle, 1990'ların sonunda, ecevit'in yetmezliğine tepki, akp olarak gerçeklendi. dp'nin içinde bileşen olanlar, ap'den bağmsızlık kazanmışlar, anap'ı küçültenler hem mülkiyetin koruyucusu; hem de ülkenin koruyucusu gücünü seçmenlerden kazandılar.
akp, dp değildir. akp, dp'nin özgürleştirdiği cumhuriyet'le bastırılmış güçlerdir. ap'nin içinde, dp'den daha çok yer ve güç bulamayanlar, 1960'ların özgürlük yaşamından 1969'la bağımsızlaştılar. önce 1973 sonrasında ecevit'in chp'siyle bileşen olan ve daha sonrasında ap'yle bileşen olan erbakan siyasiliği bağımsızlığını hep korudu. anap'ta geçici konaklama olanağı bulanlar, 1987'de erbakan'ın siyasi haklarını kazanmasıyla anap'ı küçültenlerdi. anap'ın en büyük bileşeni geleneksel dp egemenlerinden, ap seçmenlerinden çok erbakan siyasiliğinden siyasi güç bulanlardır. kısacası, 1950 bileşenleri dış zorlamalarla dağılsa da, seçmenlerde chp'ye doğru değişim kitlesel olarak yaşanmamıştır.
o zaman, ilk ve önemli soru ne oluyor? hdp nereden çıktı? hdp hep vardı. hdp hem chp'de vardı; hem de dp'de. 1990'larla bağmsızlaşma arayışları sonunda, 2015'te bağmsız olarak yeralacak hdp. bağımsız siyasilerle varolan hdp seçmenleri bukez bağımsız parti olarak seçimlere katılmasını 1969'ların erbakan bağımsızlaşması olarak da düşünebiliriz. oysa, tarihsel olarak, hdp'nin en yakın sunulduğu ve vurgulandığı: 1965'in tip olgusudur. 1965'ten önce hemen hiç olmayan bağımsız sosyalist siyasilik, 1965'te güneydoğu ve doğu oylarıyla olabilmişti. anında, ecevit'li chp'yle ve 1965 seçim yasası'ndaki değişimle önünü kestiler; silâhlı mücadeleyle sapan siyasilik tümden dağıldı; bitirildi. 2015'te, 1965'tekinin tam karşıtı olarak, batı'nın oylarından beklentiyle doğu ve güneydoğu'da "yeni düzen değişimi" özleniyor.
ne olur?
7 haziran yolunda nerede olduğumuzu anlarsak; 7 haziran'da ne oluru daha akıllıca düşünebiliriz, öngörebiliriz.
7 haziran'da büyük değişim korkusu yanıltıcıdır. dört parçalı siyasi yapının değişmesinin nesnel koşulları olsa da, öznel koşulları yoktur. 7 nisan'la ortaya çıkan adaylar ve tepkisizliği önemsemek gerekir. dört parça da denetledikleri toplumsallıkları ve kendi siyasi yapılarını korumada başarılı görünüyor. dört siyasilik de, aday listeleriyle sarsıntı geçirmemiş durumdadır. 7 haziran seçimleri sonrasında da: 7 nisan sonrası tepkisizliği sürer mi? dört siyasi parti de parçalanabilir. yeni bileşimler olması değişim sayılmaz. dört partili sonuçta, türkiye'deki gerilim sürecektir öngörüsü geçerlidir. 7 haziran'la değişim olmayacağını söyledikten sonra: değişimin seçimle ve seçimde değil; 7 haziran sonrasında, dışarıdan zorla olmasının dışında öngörülmesi yanılsamadır; yanıltmacadır.
10 nisan 2015, college station, texas.
