abd, ortadoğu'da israil'le midir; yoksa, abd ortadoğu'da israil'e göre midir? 14 mayıs 1948'den bu yana abd ile israil birbirinden ayrılmazlıklarını güçlendirmiştir. obama'nın seçilmesi de olan birlikteliği gevşetmemiştir. obama'nın 2008'te seçilmesiyle, uzunca süre, israil ve siyasi gücün başındaki metanyahu, abd için ikincil midir kuşkusu abd'yle küreselde sözkonusu olmuştur. obama'yla abd, israil'i ortadoğu'yla uzlaştıran ve yakınlaştıran güç olamamıştır. bu arada, obama'yla abd, ortadoğu'da, yayılan konumundan gerileyen konuma gelmiştir.
obama'yla ortadoğu ve çevresindeki büyük değişim umudu, abd'yle iran da birlikte olabilir beklentisini geliştirmiştir. israil'de netanyahu ise, obama'nın abd yürütme gücündeki etkisine isyancı olmuştur. 2012 seçimleriyle bu durum değişir gibi görünse de değişmemiştir. netanyahu'nun abd meclislerinin ortak birleşimine, obama'ya karşın, cumhuriyetçi çoğunluğun konuğu olarak çağrılmasının getirisi ne olur? abd'de, israil'e değilse de, netanyahu'ya ya da özellikle savaşçı saldırganlığa direnmek isteyen gücün olduğu bilinen gerçektir. abd'yi savaşçılıktan uzak tutmaya özenli abd siyasetçileri için, netanyahu'nun abd meclislerinin ortak birleşiminde söz almasına karşı olanların varlığının yetersizliği yaşanan gerçeklik olmuştur geçtiğimiz günlerde.
iran dışişleri ile obama yürütmesi açısından: netanyahu'nun abd'de en saygın ve yüksek ortamda söz almasının abd ile iran arasındaki görüşmeleri etkilemediğinin vurgulanması ne denli geçerlidir? bunun iki göstergesi gelen günlerde anlaşılacaktır. öncelikle, netanyahu'nun israil seçimlerine göre gücü nasıl belirlenecektir? ardından, abd ile iran arasındaki dışişleri düzeyindeki görüşmelerde, iran'ın nükleer silâhlı güç olmaktan geriye çekilmesi gerçekleşecek midir? birbiri ardından yaşanacak bu gelişimler, ortadoğu'da, abd iran ilişkilerinden öteye abd israil ve daha da ötesi abd suudiler ilişkilerini de belirleyecektir. ya mısır, ya türkiye? türkiye de, mısır da ikincildir bu gelişimlerde.
davutoğlu'nun babacan ve şimşek'le abd'de new york'ta gezinmesinin bu gelişimler öncesi anlamı ve önemi var mıdır; ya da, erdoğan'ın suudi topraklarında gezinmesinin anlamı nedir? hiçtir demek yerinde olur. türkiye, çevresinde belirleyici olmak atılganlığından, çevresinden belirlenme içine kapanıklığına varmıştır. bu değişir mi? türkiye'nin durumunun değişmesi için davutoğlu'nun aradan çıkması gerekir. erdoğan'ın çıkması olasılığı anayasal işlerlikte zordur. oysa, davutoğlu'nun çekilmesinin, 7 haziran seçimleriyle olabilirliği gerçeklenebilir. akp'de, hakan fidan'ın tbmm'de siyasetin içinde ve önünde olması tutkusu bir yandan; bülent arınç'la abdullah gül'ün yeniden akp'de öne çıkma özlemleri öte yandan geçiçi durum mudur? 7 haziran seçimlerine ilişkin adayların belirlenmesiyle akp'de nasıl bir değişim olduğunu ya da olabileceğini göreceğiz. akp'de hamamda taslar yerinde dururken yeni tellâklarla ne olur konusunda bugünün bilinmezliğinde ne söylense boşluktadır.
7 haziran'a yolunda adayların belirlenmesi parti içlerinde nasıl bir sarsıntı getirir? o sarsıntıyı yaşamayacak parti olur mu? 7 haziran'la türkiye'nin dörtlü bölünmüşlüğü ne yönde sarsılır? dörtler parçalanır mı ya da dörtlerden parçalanmayan kalır mı? dörtlünün dışından yükselme olur mu?
musul'u ışid'den geri almada bağdat'ın askerleriyle iran ve abd'nin desteği yetecek midir? türkiye'nin edilgin konumunun etkin ya da etmen duruma dönüşmesi, akp'nin 7 haziran seçimlerinden dağılmamış, gerilememiş olmasıyla da kolay olmayacaktır. büyük soru: davutoğlu'nun azaldığı türkiye de ışid'e karşı, davutoğlu erdoğan özlemlerini sürdürür mü? abd için birincil durum budur. ırak ordusunun yetmediği, kuzey'den destek gerektiğinde, türkiye'de abd ile olmak isteyecek siyasi güç olacak mıdır? 7 haziran seçimlerinde oylanacak olan budur. oysa, 7 haziran seçimlerine giderken, türkiye'de akp'nin de, akp karşıtlarının da, enaz yoğunlaştığı, abd'yle ışid'ı kuşatmada, türkiye'nin etkisinin ne olması ya da olacağıdır.
6 mart 2015, college station, texas.
