türkiye'de gerilim durmadan artıyor. akp'nin, görünürde, gerilimden yararlanır olduğu yanıltıcıdır. akp, gerilimi durduramadıkça gerileyecektir. akp, gerilim sarmalından uzak duramıyor. erdoğan'ın cumhurbaşkanı seçilmesiyle iki başlı görünüm 7 haziran'da noktalanır mı? davutoğlu'nun siyasette, erdoğan sonrasında, gerilimi arttırmada, erdoğan'dan geri kalmadığı yaşanıyor. türkiye'deki genel kanı erdoğan'ın davutoğlu'nun üstünden gerilimi sürdürmekten uzak durmadığıdır. davutoğlu sesini yükselterek, erdoğan'ın üstüne çıkma gösterisinde olabileceği ise az söylenendir. 7 haziran'la devutoğlu'nun, uygun dille, erdoğan'a, anayasal konumunu duyurması olasılığı sözkonusu edilmiyor. davutoğlu yapmazsa, bir yapanı çıkar. siyasette boşluk doldurulur.
türkiye'de anayasa değişikliğinde birincil güç: tbmm'de anayasa değişikliği gücünü gerçekleyecek güçtür. tbmm'de anayasal değişimin yetmezliği durumunda da, halkın oyuna başvurulması ikincil konumdadır. 7 haziran seçimlerini anayasal değişime odaklı düşünmek ve öngörmek genel kanıdır. davutoğlu, tbmm'de, anayasal değişimle, erdoğan'ı üstünde tutacak konuma önderlik eder mi? genel kanı o yöndedir. davutoğlu'nun erdoğan'ı yetkisiz konuma getireceği hiç söylenmeyendir. oysa, akp'nin de erdoğan'dan arınması akp'nin yararınadır düşüncesinde olabilecekleri yoksaymak ne denli geçerlidir?
türkiye hızla 7 haziran'a gidiyor. türkiye gündeliğinde erdoğan'la karşıtlaşanlar çoğalırken, akp'nin içinden erdoğan karşıtlığının izi ve izlenimi yaşanmıyor. yarın, milletvekili adayları seçiminde de bu görünüm sürdürülebilir mi? davutoğlu'nun, erdoğan'ı izlerken, kendi güçlenmesini de düşünmeyeceğini düşünmek eksiklik olur. davutoğlu'nun akp'yi belirlemesinin ilk ve açık göstergesi milletvekili adaylarının belirlenmesi olacaktır. davutoğlu belirleyen değilse söylenecek söz yoktur çünkü bugün genel kanı odur ve yaşanan gerilim artan yönde gelişecektir. oysa, davutoğlu'nun belirleyici olacağı akp'nin bilinmezliği üzerinde akıl yürüten azdır.
akp'nin 7 haziran yolunda değerlendirmesini yapanlar hdp etmeninde takılmış görünüyor. hdp'nin yüzde on eşiğini aşması ya da eşiğin altında kalması 7 haziran'ın tek ölçütü ya da belirleyicisi olarak görülüyor ve gösteriliyor. akp içi daha önceliklidir diye düşünene rastlanmıyor. değişen akp ya da değişecek akp öngörüsü gündelik değerlendirmelerde yoktur. akp'nin değişmezliği temel varsayımdır. bu varsayımın 7 haziran'la geçerliliğini göreceğiz.
erdoğan'ın üç gün türkiye'de beş gün küreselde gezinmelerinin türkiye'ye getirilerini bilmiyoruz. akp içinden de, akp dışından da sorgulayıcı bir akıl yoktur. davutoğlu açısından, erdoğan'ın yurtdışında gezinmesi, akp'de davutoğlu etmenini arttırıcı yönde midir bilinmiyor. erdoğan, kendince, başkanlık gösterisiyle türkiye'de gerilimi sürekli kılmaktan geri kalmıyor ama, söz ve eylem birliği var mı? örneğin, erdoğan, davutoğlu ile düzenli görüş ve düşünce etkileşiminde midirler? davutoğlu'nu, erdoğan'la toplantıda ya da birlikte, neredeyse görmüyoruz; geleneksel başbakan'ın cumhurbaşkanı'nı bilgilendirmesi işleyişi yürürlüktedir diyebilir miyiz? kısacası, davutoğlu'nun akp'de belirleyici olmayışı üzerinden yaşadığımız güncel gerçeklik midir?
türkiye'de gerilimi sürekli kılan ise, akp'den, erdoğan'dan öteye olandır: pkk 2013'ten bu yana silâhsız daha mı etkinleşti? pkk, silâhsız daha güçlü ise: neden kandil'den silâh dayatması gündemden düşmüyor? 7 haziran seçimleri bu konuda da yeterli verileri ortaya sunacaktır? akp'nin dışında pkk de birden çok mudur?
chp ve mhp konusunda 7 haziran yolunda söylenecek azdır. chp'nin akp'den, mhp'den, hdp'den katacağı seçmenleri kısıtlı görünmüyor. 2002'yle akplileşmiş "liberal" önderlerin, 7 haziran yolunda chplileşmesi nasıl gerçekleşir ya da tbmm'ye etkisi olur mu? chp'nin içinde "ulusalcı" etkinliğin arındırılması chp'yi çoğaltıcı olmak için düşünüldüyse gerçeklenmesi yaşanmazsa ne olur? öteki türlü de düşünebiliriz: seçmen katında gerilemeyen chp "ulusalcı" değildir mi denir ya da ulusalcılık sonlanmıştır diye mi alınmalıdır? chp yönetiminin yeni seçmen kazanabilmek için ulusalcı söylemi ve siyasileri arındırması ulusal seçmenden de uzak durmayı yeğliyor sonucunu çıkarmak yanlıştır. chp yönetimi ulusalcı söylemin ve kadroların olmadığı ama ulusalcı seçmenlerin eksiksiz chp'yle olacağı varsayımında ne denli gerçekçidirler? benzerini de mhp için düşünmeliyiz. akp'den seçmen kazanamamış mhp'nin etkisiz görünümü türkiye'de "milliyetçi" varlığın yitirmesi olarak mı alınmalıdır?
7 haziran yolunda dörtlü siyasiliğin herbirinin parçalanmasını içlerinde taşıdığı açıktır. 7 haziran yolunda enaz bilinense akp'den, chp'den, mhp'den ve hdp'den küskünlerin ya da onlarla olmak istemeyenlerin "bağımsızlıkları" olabilir mi?
türkiye 7 haziran'ı olmayacak anayasa değişimiyle erdoğan'ın başkanlık özlemlerine odaklı olarak yaşıyor. kamuoyu yoklamalarıyla yönlendirilen de, genellikle anayasa-başkanlık odağı dışına çıkmıyor. oysa, adaylar nasıl belirlenecek; belirleyiciler görünürdekiler mi olacak açık değildir. belirleyenlerle belirlenme biçimine tepkiler nasıl oluşur bilinmiyor. dört parçalı görünüme tepkici yeniler mi ya da bağımsızlar mı olur henüz yeterli veri yoktur.
türkiye, 7 haziran yolunda, gerilimi durduramazken yakın çevrede ve küreselde de gündelik yaşam durmuyor. bir yandan ışid'e karşı "eğit-donat" çalışmaları yaşanıyor; öte yandan da, abd, ışid'i, ırak'ta ve musul'da zayıflatmak için küçük çaplı askeri eylemlerden uzak durmuyor. ışid'in, bağdat'ın dışında tutulmasıyla ırak ve suriye'nin kürt nüfuslarından uzak tutulmasına arkadan destek veriyor. abd askerinin ırak'ta yeniden ve en önde savaşmadan ışid'in ırak ve suriye'den arındırılmasının olanaksızlığı yaşanan gerçekliktir.
abd'nin iran'la uzlaşım görüşmelerinde uzlaşıma ne denli yakın olunduğu bilinmiyor. bilinense: mart sonuna çok kalmadığıdır. israil'deki seçimler de abd-iran uzlaşımı öncesinde yaşanacaktır. ukrayna'da geçici ateşkesin, geçici olarak da sağlanmadığı günlerdeyiz.
bugünden söylenebilecek olan şudur: israil ve türkiye seçimlerinin ışid'in varoluşunu etkilemesi zordur ama, ışid'le savaş durumunun türkiye'deki seçimleri etkilemesi kaçınılmazdır. 7 haziran seçimlerinde dış etkiler, ışid'le savaş durumu dışında, belirleyen olmaz. 7 haziran seçimleriyle dörtlü siyasi parçalanmışlığın herbirinin de parçalanmışlığı ilk yaşanan olacaktır. büyüyenlerin de, küçülenlerin de parçalanması olasılığını düşünmenin yeterince ipuçları yok diyemeyiz.
türkiye'deki gerilimi, salt erdoğan'la, erdoğan'ın dinmeyen saldırgan diliyle açıklayamayız. 7 haziran sonrasının ilk gerçekliği erdoğan'ın kısıtlandığı siyasilik olacaktır. öteki türlüsünü söylemeyen yok. türkiye'nin erdoğan'dan ötesini düşünmeyişinin eksikliği, 7 haziran sonrasında, daha iyi belirginleşecektir. türkiye'yi akp'ye yönettirmeyiz kararlılığı, 7 haziran yolunda da, 7 haziran sonrasında da durdurulamayacaktır.
akp'nin, savunma durumundan, baskıcılığını şiddetlendirerek karşıtlarını yıldırıcı önlemler tasarımıyla türkiye'de özlenen iç barışı getirmesi düşüncesi yanılsamadır.
20 şubat 2015, new york, ny.
