türkiye'de siyasetin sağlı sollu tanımlanması 1960'lardan kalmadır. türkiye'de sağ da, sol da türkiye'ye özgüdür ama, hep dışarıya göre benzeştirme çabası olmuştur. sağ deyince, sermayeye göre değil de, geleneksel kültüre göre; sol deyince de, emeğe göre değil, geleneksele karşıtlıkla denkleşme daha açıklayıcıdır. 1989'la alt üst olmuş sermaye emek karşıtlığının silindiğini görmeden solculuk yapanlar ya da seçmenden getirisinin kolaycılığıyla gelenekseli küçümseyenleri solcu niteleyen sağcılık yaygındır türkiye'de. kimileri dirençle, kıvançla solculuk varsayımındadır; kimileri de, olmayan solculuğa vurmaktan uzak durmuyor.
türkiye'nin dört parçalı siyasi dağılımında akp ile mhp karşıtları solcularca sağ diye nitelenir ve uzlaşmaz uzaklıklarını korumayı yeğler. oysa, akp de, mhp de kendilerini sağ diye tanımlamaz. akp ve mhp için? chp de, hdp de öncelikle sol olduklarından uzlaşılmaz karşıtlıktır. açıktır ki, hdp chp'yi sol görmez; chp ise kendini sol diye niteler. bunları neden sözkonusu ediyoruz bugün?
yunanistan'da "syriza" birlikteliğinin "radikal sol" diye bilinmesi ve 25 ocak seçimlerinden yüzde 36'lık oy yüzdesiyle birinci parti olarak çıkmasıyla "sol"a yeni bir ilgiye neden olmasındandır tanımları yeniden gündeme getirmek. "sol" deyince, geniş bir toplaşma odağı sözkonusudur. yunanistan'da da "syriza" biraraya gelmişliktir; açık, kalıcı ve sürekliliği olacak bir "tasarım" ya da "program" değildir. ilkeleri belirlenmiş birliktelikten sözetmek de abartılı öngörü ve iyimser beklenti olur.
türkiye'de, özellikle hdp ve chp ile hdp/chp dışı akp ve mhp karşıtları, biranda, "syriza" ile umutlandılar. boşuna umutlanmadır demek de önyargılı yanlış bir tepki olur ama, "görünen"i de atlamamanın gereğini başından söylemek gerekir. "syriza" konusunda en olmayacak tepkinin chp odaklı olmasına tepki göstermek yerindedir. "syriza"ya ister iyimser, ister umutla yaklaşılsın şu gerçeklik değişmezdir; sokaklardan gelen anlık birlikteliğin adıdır. chp, nasıl olur da, kendisini "sokaklarla" özdeşleştirir? akp, chp için onu söyleyebilir ama, chp kendini öyle tanımlayamaz; tanımlamamalıdır. chp'nin kendini yalan yanlış ya da bilir bilmez "sol" sanmasının acıklı gülünç dışavurumudur "syriza" başarısını değerlendirmesi.
ola ki, "gezi"den bir önderlik, birliktelik ve sürekliliği gerçekleyen bir oluşum ortada olsaydı; kendini "syriza" ile özdeşleşmesine hoşgörüyle yaklaşabilirdik. ardından da, türkiye'de neden "syriza" olmaz ya da "syriza" yunanistan'ın gerçekliğidir diye çözümlemeler/değerlendirmeler geliştirebilirdik. türkiye'de syriza benzerliğinin olmazlığı açıktır. türkiye'de kendini "syriza"ya yakın gören "sol" eğilimlerin temel ayrımı açıktır: avrupa birliği'ne tepkisel öfkeyle avrupa birliği'yle olma beklentisi.
"syriza" avrupa birliği için üstesinden gelinemeyecek bir tepki midir? şöyle de sorabiliriz: "syriza" ile avrupa birliği yenilenme ya da değişime uğrar mı?
türkiye'yi ve "syriza"nın türkiye'ye yabancılığını biran için akıldan uzak tutmadan "syriza"yı "ab"ye göre değerlendirirsek ne söyleyebiliriz? ab diye gelinen "avrupa" düşünün, avrupa'nın özgür yurttaşlarının aşağıdan yukarıya geliştirdiği, istediği, zorladığı bir gerçeklik olmadığı tarihsel ve güncel olarak hep yaşandı. "syriza" yeni bir tepkiselliktir avrupa özlemcilerine. "avrupa" düşü/gerçekliği, fransa ve almanya egemenlerinin yukarıdan aşağıya zorlamasıdır. avrupa yunanistan'ı ayırmadan avrupa düşünü sürdürmekte geriye düşmemekte kararlı. sonunda, yunanistan'ın öfkeli gençliği mi; yoksa, avrupa'nın egemenleri mi süregidecek?
1989'la noktalanmış "sol" kapsamındaki "komünist/sosyalist/sosyal demokrat" "solculuk"lar yeniden umutlanmayla nereye varabilir? yunanistan'daki "syriza" olgusunu ya da oluşumunu "sol"dan çok "avrupa" birliği ve geleceği diye değerlendirmek yerinde olur. ortada, soldan çok avrupa gerçekliği var. bildiğimiz: yunanistan'ın avrupa'yla küçüldüğüdür. yunanistan avrupa birliği'ndem ayrılsa daha da küçülür. sonunda, yunanistan'ın avrupa'nın içinde erimeye uyumlanacağını bugünden söyleyebiliriz. yunanistan'ın avrupa'yla sınavından çok avrupa'nın yunanistan'la sınavı olacaktır gelecek günler. ispanya'da, italya'da, portekiz'de "syriza"yla umutlananlardan çok; fransa'da,"avrupa"ya öfkelenenlerin ne yapacağı avrupa egemenleri için daha düşündürücüdür.
30 ocak 2015, college station, texas.
