küresel deyince, çokları, 19. yüzyıl'dan kalma "emperyalizm"in günümüzdeki karşılığını sanıyor ya da buluyor. küreselin egemeni ya da egemenleri deyince, abd/ab anlayan da çok. o zaman çin ne oluyor, rusya ne oluyor? hindistan, japonya, güney kore küreselde değiller mi? g20 abd/ab topluluğu mu? birleşmiş milletler'in değişmez beşlisi ne oluyor?
fransa'da yaşanan sokak ortası şiddeti küresele karşıtlık olarak mı alacağız? abd'nin, rusya'nın, çin'in, japonya'nın, brezilya'nin, meksika'nın paris'teki yürüyüşte yokluğunu görmekten uzak kalabilir miyiz? türkiye ve ürdün paris'te şiddete tepkide yeralırken, abd/ab'nin gözdesi sisi neden yoktu ya da iran'ın barış görüşmecileri neredeydi diye sorulmayacak mı?
suudi arabistan'da yine hanedanın başı değişti. 90 yaşındaki abdullah gitti ve 79 yaşındaki selman yerini aldı. bu değişikliğin suudi arabistan'da ya da küreselde değişim getireceğini öngörenler yok. gelen on yıllarda, suudi hanedanında iç kargaşa ya da karşıtlık yaşanabileceğini öngörenler ise çok. 30 milyonluk, petrol denizinin üstündeki koca kara parçası suudi arabistan'ın güney'inde küçük bir kara parçası yemen'de ise tarihin yokedemediği karşıtlık yeni bir evrede. suudi sınırlarındaki kuzey yemen'in şii aşiretleri, güney'in sünni kalabalığının devlet yönetimine isyanlarında geçici kazanımdalar. uzunca süredir sünni yönetimde birleşik yaşar görünen yemen'de 1990'lar öncesinin iki yemen'ine mi dönülür; yoksa, yeniden güney'in egemenliğini gerçekleyeceği isyana değin yemen'de şii yönetim mi belirleyici olur? iran'ın, beyrut'tan, şam'dan, bağdat'tan sonra sana'a da mı yayılması yaşanıyor?
abd/ab, bir yandan yemen'de el kaide diye insansız araçlarla küreseli egemen kılmaya uğraşırken; bir yandan da, iran'la uzlaşma sürecinde iran'a yakın hutilerle yemen'de nasıl olabilir? iran'la dostluk arayan abd/ab'ye uzlaşmaz ve isyancı netanyahu israil'inin küreseldeki konumunu nasıl açıklayacağız? abd'nin demokrat başkanı obama 20 ocak'ta meclis çalışmalarını başlatan birlik konuşmasında iran'a yeni yaptırımlara izin vermem demesinin ertesi günü temsilciler meclisi'nin cumhuriyetçi çoğunluğunun başkanı john boehner'in, israil'in seçim sürecinde zayıf görünümdeki netanyahu'yu abd temsilciler meclisi'nde konuşmaya çağırması ne oluyor? abd ikiye bölünüyor ya da küreselin egemeni içten çatlıyor mu diyeceğiz?
küresel deyince: abd/ab çıkarlı tek merkezden yönetilen kendi içinde uyumlu, uzlaşık bir saldırganlığı varsaymanın kolay olmadığını söyleyenleri yoksaymakla kendi iç huzurlarında veryansın edenlerin savlarının karşılıksız kaldığını görmeleri için ne gerekecektir?
bunca kargaşa ve dağınıklıkta birdenbire iki gelişme öne çıkıverdi: birisi musul'da yaşanacağı bilinen ışid'e saldırının, öyle yeni ordular kurulmasını beklemeden gerçeklenebileceğiyle şam'da yönetim değişikliği olmadan da uzlaşılabileceği söylentilerinin birbirini tamamlayıcı ve uyumlu olduğu açık değil mi? nedir açık olan? abd'nin iran'ın gücünü kabul etmesi gerçeğinin yaptırımları ırak, suriye, lübnan ve yemen'deki gelişmelerin küreseldeki yeni gelişimidir. benzeri biçimde, abd'nin içinden bu gelişimlere tepki ve karşıtlık olarak israil'in netanyahu güçleriyle birleşiklik arayan abd cumhuriyetçileri yarın bağdat'ta, ankara'da, riyad'da, kahire'de bugünün egemenleriyle ya da karşıtlarıyla yeni bileşimlerde yeni birliktelikler de arayacaklardır diye düşünmeliyiz.
kısacası, açıklama gücü kısıtlı, yetersiz ve belirsiz küreselin çıkarları tek ve değişmez sayılmamalıdır. günümüzün küreselliğinde ulusçu tepkiler de ulusal çıkarlar da tek ve değişmez değildir. örneğin, küresel esad'la da olabilir, esad'la da çatışabilirken; ulusalcılık diye esad'la olmakla kendini tanımlamanın yetersizliği açıktır. esad karşıtlığıyla ulusalcı değil de küreselin kimi güçlerinin arkasına takılmayı siyasi hüner saymak da benzeri yanlışın öteki biçimidir.
davutoğlu yönetiminin boşlukta kalmasının ve türkiye'yi değişken küresel koşullarında ulusalcı olmayan konumlandırmalarının getirdiği yalıtılmışlığı değiştirmmenin ön koşulu ulusal çıkarları tanımlamada akılcı, barışçı ve esnek olmanın zorunluluğu belirleyici olmalıdır. günümüzde küreseli belirleyecek tek güç ve egemen güçler tanımı sarsıntılıdır. ulusal çıkarlar ve ulusal güvenlik tanımları ise daha kalıcı, daha açık tanımlanır oluşunu korumaktadır.
türkiye'de akp'nin güç yitirmesinin hızlanmadığını ama, yaşanan gerçeklik olduğunu yeniden yaşadık. yolsuzluk savlarına karşı akp'nin zor da olsa meclis çoğunluğuyla direnmesinden akp'nin güçlü olmadığını gördük. yüce divan oylamasında oylarını 2015 seçimlerindeki beklentilerine göre kullanan akp temsicilerinin, yarın 2015 adayları seçiminde beklentileri gerçeklenmediğinde, akp'de kalmalarının zorlaşacağını erken öngörü olarak düşünme noktasındayız. 2015 akp adaylarının seçiminin, 2002'den bu yana yaşanandan daha gerilimli ve sarsıcı olacağının ipuçlarını hergün yaşıyoruz.
23 ocak 2015, college station, texas.
