abd, küreselde dengeleri değiştirmekte etkili olamıyor. abd içselinde demokrasi var; eşitlik, adalet yasalarda var; yürürlükte, polislerin adaleti belirleyici oluyor. ferguson yatışmadan, new jersey'de staten island'da, polisin abartılı güç kullanımı sonucu sokakta öldürülen eric garner'ın ölümünden de "yargı" kamu vicdanında yenik düştü. eric garner'ın sokakta öldürülmesinin canlı kayıtı da vardı. ferguson'daki adaletsizliğe tepki ne denli şiddete yönelik yaşandıysa; eric garner'e polislerin topluca saldırısına tepki o denli barışçı sürüyor. sonuçta ne olur? polisi açıktan savunma iyice yeraltına çekilir ama, gündelikte ve gelecekte değişim uzunca sürededir. abd'de polisin güçsüzlere davranışında değişim olmaz demek önyargılı olur; abd'de polisin ayrımcılıktan uzak davranması ise istenendir ama, gerçeklenmesi uzun yılları gerektirir.
michael brown'dan "hands up, don't shoot (ellerimi kaldırdım, vurma)" kalır uzun yıllara. eric garner'den da "i can't breathe (soluk alamıyorum)" çaresizliği uzun yıllar unutulmaz. abd'de, toplumsal yaşamda, "ölüm/öldürme" sayılarında önemli ve kararlı düşüşler yaşanırken, polis gücünün öldürme eyleminden uzakta kalmamaları abd içinde tartışmaları yeniler mi? bir süre abd gündeminde birincildir polisin gücünü ayrımcı olmadan yasalara uygun yürütmesi tartışması. abd, gücünü kötüye kullanan polisi, abartılı güç kullanan polisi yargılama gücünü bulamadıkça benzerleri yaşanacaktır. söylenenler boşlukta kalacaktır. sokak gösterileri denetim dışına çıkacaktır demek yanıltıcı olur. abd'de polisin gücüne karşı sokak gösterilerini bastırmaktan yana olanlar yok düzeyde sayılmalıdır. 2016 seçimlerinin iki büyük adayı jebb bush ve hillary clinton suskunluklarını koruyorlar. 2008'den bu yana abd içselinde sessiz olan george w. bush, ferguson konusuna uzak dururken, staten island konusunda adaletsizliğe sesli tepki gösterdi.
abd, içselinde demokrasi ve siyasi düzen arayışında değildir. abd siyasileri toplumsalı değiştirmede yetersiz ve yetkisizdir. siyasilerin suskunluğu ise polisin suçluluğunu kabullenmekten kaynaklıdır diye öngörmek doğrusudur. enazından, polistir yapar diyen yoktur; polis de olsa, kişisel öfkesini, önyargısını yasaların üstünde uygulayamaz diyenler egemen çoğunluktur.
abd'de 2008'den bu yana değil; 2001 duraklamasından bu yana, pazar ve iktisadi göstergeler küreseldeki zayıflıklara karşın güçlenme yönünde seyrediyor. bu durum sürdürülebilir midir? abd'nin ve kapitalizmin mutlaka duraklayacağı ve tükeneceği varsayımında olanların dışında abd'deki gösterilerin abd'deki iktisadi gerilemenin sonucu olduğunu söyleyenler yoktur.
abd'de savunma bakanlığı'ndaki değişimde yine cumhuriyetcilerin belirleyici olduğunu açıkça söyleyebiliriz. abd'nin savaşçı siyasetçi yerine, savunma giderlerini kısıtlama yanlısı bir teknisyen seçmesi önemlidir. abd'nin dışişleri'nden sorumlu john kerry'nin: ışid'e karşı hazırlık ve savaşma süresini yıllarla belirtmesiyle de uyumlu görünüyor seçilen aday ve beklenen yönlenme. abd, küreselde, yeniden iran'la olmayı ve israil benzeri bağımlı kürdistan'ın arkasında olmayı açıktan sürdürüyor. abd'nin türkiye'den caydığını, cayacağını beklemek büyük yanlıştır. abd'den türkiye cayabilir mi? öyle bir tasarım, etkinlik ve güç açıkta yoktur. abd'nin yalıttığı iran'la ve olmayan kürdistan'la, yalıtılmış israil'le ortadoğu'da belirleyici olması düşünülemez.
abd'nin beklenmedik teknoloji geliştirmesiyle sağlanan abd içi petrol ile küreselde petrol fiyatlarını petrol üreticisi ülkelere karşı düşürmedeki gücü ne getirir? iran'ın otuzbeş yılda çökmediği yaşanan gerçekliktir; rusya'nın da, 1991'e göre yaşanan gelişimlerinde duraklamasının, gerilemesinin rusya'yı çökerteceğini düşünmemek gerekir. abd'nin iran'la karşıtlaşmasından güçlenen hizbullah benzeri odaklanmalardan sonra rusya'yla karşıtlaşmadan beklenmedik tepkilerin olacağın öngörmek yanlış olmaz.
meksika'da temmuz'dan bu yana durmak bitmeyen gösteriler zaman zaman şiddeti yükselerek sürüyor. 2013'te brezilya'da ve türkiye'de yaşanan gösteriler siyasi değişime neden olmadı. meksika'da da siyasi değişim sokak gösterilerinin getirisi olmayacaktır. tayland'da ve mısır'da sokak gösterilerini yatıştıran ya da siyasi değişime zorlayanın askeri yönetimler olduğunu biliyoruz.
japonya'da 1990'lardan bu yana dinmek ve canlanmak bilmeyen iktisadi durgunlukta yeni bir açılım arayışında güven duyulan şinzo abe'nin, erken seçimle yeniden halk desteğiyle, kökten kalıcı değişimler için güç arayışı bekleneni getirmez düşüncesi yaygındır. 14 aralık'ta erken seçimlerin ne getireceğini bekleyeceğiz.
çin'in değişmez sorunu olan "yolsuzluk" konusunda yürütülen kararlı uğraştan önemli bir sonuç alınacağını beklemek yanlış olur. çin'de çoğulcu siyasiliğe varılmadan, tek parti yönetiminin içselindeki değişimlerin getirileri anlık ve geçici kalacaktır.
türkiye'de 2015 seçimleri yolunda dört parçalı siyasetin içlerinden kopmalar denetimde görünüyor. yeni siyasilikler cılızdan öteye yetersiz ve etkisizdir. 2015 seçimleri, dört partinin yönetimlerinin baskısında, geçerli anayasa ve yasalarla yapılacaktır diyebiliriz. 2015 seçimleri anayasa değişikliğine neden olacak bir yapılanmayı da getirmez diyebiliriz. türkiye'nin içinden, dışından yaşanacak beklenmedik yönlenmenin de etkili olmayacağını bugünden söyleyebiliriz. papa'nın, putin'in türkiye'ye gelmelerinin içte dışta etkisi hiçtir denebilir.
5 aralık 2014, college station, texas.
