abd'de, 2008 buhranı, askerlerini afganistan'dan, ırak'tan çektiğinden dolayı yaşanmadı; abd'nin askerlerini yaymayı, diplomasinin önünde yürütmeyi seçmesinin bir sonucuydu buhran. 2008, abd'de kapitalizmin çöküşünün ilk izi değildir; abd'de kapitalizmin çöküntüde olduğu da yanlış öngörüdür. abd, önceki savaşlarda, yurttaşlarını vergilendirerek savaşın dolaylı destekçisi yapmıştı. 2001'le başlayan abd tepkisinde, abd yurttaşlarını vergilendirmeden, savaşı az askerle, kısa süreli saldırıyla kazanacağı yanılsaması yanılgıyı ve sonunda da yenilebilirliği getirdi. abd, hızla ve yeterince destekleri sağlanmamış afganistan ve ırak savaşlarından; 2008'le, öncesinden, yangına çevirdiği yerlerden geri çekilmeyi seçti. yenilgi yıkıma dönüşmeden, zararı enaza indirmek amaçlı geri çekilişte de yanlışlar yapıldığı biliniyor. abd içinde, 2001'deki afganistan saldırısına destek ikinci dünya savaşı günlerinden de güçlüydü. savaş karşıtı sesler cılızdı. abd'ye ilk kez kendi topraklarında saldırılmıştı. abd içinde abd saldırısı haklı ve adil tepki sayıldı. savaşın kısa süreli olmasını istemelerine karşın çok uzun süreceğini de açıkça her düzeyde yinelediler. 2003'te, ırak savaşı'nda ise abd içi destek 2001'den azdı.
2001'de, afganistan saldırısında, afganistan yerelinden (özellikle kuzey'den "dostum" güçleri) ve küreselden destek abd için güç gösterisiydi. afganistan'daki kazanımların hızıyla derinliksizliği önemsenmedi. daha da ötesi, "o güçle" ırak'ı da "doğru yola (abd için ve abd'nin tanımladığı demokrasi)" getirmek tutkusu afganistan'da da gerilemeye neden oldu. o günden bu yana, abd, yayılmayla geri çekilme gelgitinde, uzlaşmayla yeniden saldırma arasında etkisizleşiyor. abd, sürekli, kendisiyle birlikte değil, kendisi için savaşacak destek güç arayışında.
obama'nın, açıkça, ışid'i birincil önemde, abd güvenliği açısından yokedilesi güç diye hedeflemesiyle yaşananların neresindeyiz?
abd, aralıksız ve etkinliği bilinmez hava saldırılarını sürdürüyor. bir yandan da: küresel/yöresel destek derlemesinden geri kalmıyor. abd, rusya'yı, çin'i ve dolayısiyle birleşmiş milletler'i önemsemez görünüyor. abd için temel beklenti: ışid'in çevresinde dört yandan saldırı ve çevrelemek amaçlı yerel ve olabildiğince yerli güç eğitip donatmak gösteriliyor. ırak'ta, bağdat'ta yeniden "ordu" düzenlenmesi tasarlanıyor; 2003'ten bu yana başarılamadığı gerçekliğini sürekli yoksayma egemen abd yetkililerinde; enazından, kamuoyuna yansıttıkları budur. suudi arabistan'ın ırak'la uzun sınırlarında yeni bir ordu gerçekleneceği varsayımında abd. varlığı ve olabilirliği abd yanında düşünülen bu güç ise uzun döneme ilişkindir. bağdat'taki güç ise bugüne ilişkin ve o da düşünüldüğü gibi olabilir sayılamaz. bağdat'ta, bitmeyen ve 2003'le yenilmiş egemen güçlerin yeraltısı, hergün, 2003'le egemen konumuna yükselmiş güçlere karşı içsavaş konumundadır.
abd'nin istediği ve güven duymadığı türkiye cumhuriyeti'nin ordu desteğidir. bunun olabilirliğiyle olmazlığınına göre "ışid"i etkisizleştirmeyi büyütemiyorlar. türkiye'den olası desteksizliğe karşı ve benzeri biçimde türkiye'yi mutlaka yanında savaştırabilmek amaçlı yürüttükleri yeni baskı da ırak'ın kuzey'inden kürt nüfusun savaş etkinliğini "eğit/donat" diyerek arttırmaktan umutlanıyorlar.
ışid'e sürdürülen hava saldırılarından öngörüldüğü gibi ışid'te sarsıntı ya da dağılma yaşanmıyor. şu yaşanıyor: abd ve abd desteklerince, her düzeyde, türkiye'nin geleceğine ilişkin korku ve baskı arttırılıyor. kısacası, olmayan bağdat, erbil ve riyad ordularına karşı varolan türkiye cumhuriyeti ordusu, ışid'in üzerine yürüsün isteniyor. ışid, ne düzenli ordu ya da devlet; ne de gerilla örgütlenmesidir. türkiye cumhuriyeti suriye'den başlayıp, bağdat'a varsa ne olur? abd, ışid'i seyrettiği gibi havadan seyreder. sonrası ise abd'nin başaramadığıdır: ırak'ta, suriye'de kendini devlet sanan çeteler, eli silâhlılar, yol boyu patlayan bombalar, ölmeyi göze almış bomba yükli insanlar, araçlar...
2003'ten bu yana, türkye'de yaşananlar biliniyor; yinelemeye gerek yok. 2011'den bu yana yaşananlara bakarak üç önemli durağı ise unutmak zordur: reyhanlı'daki patlama; uçağın düşmesi ve son olarak da kobani diye yükseltilen oldubitti çağrılarıyla, ayaklanma öfkeliliği. türkiye üçünde de yerinde durdu. türkiye, oldubittilere ve zorla ırak-suriye içlerine çekilmeye direnmesini koruyabilir mi? koruması gerektiği açıktır. abd'nin istediği, abd'nin ortadoğu tasarımına destektir. türkiye'de abd yanlısı olanları, akp olarak tanımlayanlar çoktur. ya değilse sorusu, neredeyse, sorulması akp karşıtları yanında "hainlik" için yeterlidir. oysa, abd'nin akp'den alamadığını almak için uğraşı bıkmadan sürerken; bir yandan da, akp karşıtlığından yararlanıp, abd'nin ışid kalkanıyla akp'yi zorlaması eksiksiz sürüyor. akp'yi türkiye karşıtlığıyla denkleştirmiş olanların; istemeyerek, abd yanlısı siyasetlerin, gösterilerin ve ayaklanmaların içinde olabileceğini görme noktasından hızla uzaklaşıldığı günlerdeyiz.
akp ne yapıyor? bir yandan akp'yi birlikte tutmaya uğraşıyor. akp'yi bir yerde tutabilmek için akp'deki abd karşıtlarının huzurunu korumaya öncelikli davranıyor. akp karşıtlarının, olası akp-abd karşıtlaşmasında akp'nin yerini almaması yolunda da "baskı" yasalarıyla önlemi öncelikleştiriyor. akp'nin içindeki olası ya da olabilir abd yanlıları mı egemendir; yoksa, abd karşıtları mı egemendir akp'nin geleceğinin belirleyicisi olacaktır. sonuçta, abd, türkiye'nin dörtlü parçalanmış siyasiliğinin her parçasında ikili olarak vardır. akp'nin konumu akp'ye özgü değildir; chp için de, mhp için de, hdp için de benzerini düşünmek zorunludur.
abd, kendi askerlerini ışid'e karşı kullanmayacağını birincil olarak söylediği sürece, abd askerlerinin, ışid'e karşı sürülmeyeceği gerçekliğine göre düşünmekte ve tepki geliştirmekte yarar vardır.
türkiye, hızla, savaş durumunda, içinden desteklemeyeceklerin çoğalır görünümündedir. akp'nin de, abd'nin de, türkiye'den beklentisi olanların da bunu bilmemesi düşünülemez. ışid'in olmadığından öteyedir türkiye'nin beklentileri. esad'ın varolduğu, bağdat'ın ırak'a egemen olamadığı savaş durumu gerilemeyecektir ve durmayacaktır. kısa dönemli ve küçük çözümler görünümleriyle bugünde olduğumuzu biran için aklımızdan çıkarmamalıyız. ırak ve suriye'yi belirleyecek olanlar, ırak'ta, suriye'de olanlardır; çevresindekilerin fırsatlardan yararlanmaktan uzak durmalarını önleyecek güç ise abd değildir. abd'nin ilk anlaması ve bilmesi gerekene anlayışsızlığı ortadadır ve değişmesini beklemekten uzağız bugün. abd'nin varolan güç odaklarının yanına yeni güç odakları gelişmesini desteklemesi savaş durumunu sonlandıran değil süreklileştiren olmaktadır.
17 ekim 2014, college station, texas.
