soma'da türkiye'nin kömür karasının karşısında yüzkarasını da yaşadık. unutulmayacaktır. kazanın oluşumunu önleyemezsiniz; burası açıktır. olanın acılığı yaşanırken: "bizden" değildir; yapan "biz değiliz" ya da sorumluluk "bize" düşmez anlayışıyla acıyı unutturmak mı olur? yüz kızarmasını çoktan unutmuş ya da belki de hiç bilmemiş siyasilik; karşıtlarım söze başlamadan güç göstereceğim derken; karşıtlarından öteye yandaşlarının da, izlerlerinin de yüzlerini kızartmıştır; akıllarını, yüreklerini karartmıştır. unutulmayacaktır.
demokrasilerde, her ortamda, her durumda karşıtlık yaşanır. siyasiler karşıtlığı yoksayamaz; yokedemez. karşıtlarının üstüne yürümek; yumruklamak, tekmelemek demokrasilerde olmaz. olana güç gösterisi denmez; kaba güç denir.
akp'nin gücü diye yaşananın siyasi güçsüzlük olduğunu ilk günden söyleyenler oldu. uzun süredir akp'nin güçsüz olduğunu söyleyenler, ağırdan artmaktadır. erdoğan'ın, güçten öteye değerleri siyasette saymadığını hep biliyorduk; giderek, görmeyen, bilmeyen kalmadı diyeceğimiz yönde gelişiyor güçsüzlük. demokrasilerin kalıcılığı da, sürdürülebilirliği de "değişim"de gizlidir. demokrasilerde güç gösterileri de, ödün ve uzlaşım da "değişebilirliğe" göredir. erdoğan'lı akp değişmezlik varsayımında güçsüzleşiyor. demokrasi kuralları içinde değişebilirliğini hiç düşünemiyor. oysa, gidecektir; değişim kaçınılmazdır; değişim yaşanacaktır. erdoğan da, akp de kaçamayacaktır. erdoğan da, akp de güçsüzdür. güçlüler, güçlü görünme gereğini bunca önemsemezler.
erdoğan'ın akp'den de koptuğunu yaşıyoruz. erdoğan'ın, önce danıştay'da yaşadığının yaşattığının üstüne, soma sokaklarında yaşadıklarıyla yaşatıkları unutulamaz. demokrasilerde, o güçsüzlükle yaşanmaz.
2013'ün bugünlerinde, beyaz saray'da, suriye'nin geleceğine, türkiye'nin küreseldeki yerine göre değerlendirmeler yapılıyordu. erdoğan ve akp, güçsüzlüğü güç gösterisi olarak yansıtmaya uğraşıyordu. iki hafta içinde akp'nin baştan ve içten çürümede olduğu sokaklardaydı. geçen haftasonu afyonkarahisar'da akp, 10 ağustos ve ötesini tartışacaktı. akp'den, afyonkarahisar'dan türkiye'ye bir umut ve değişim sunulmadığını yaşadık. akp, kendi içinde, erdoğan'ı ve akp'yi değiştirmediği sürece, türkiye değiştirecektir. yaşayanlar görecektir; bilecektir. erdoğan da değişecektir güçsüzlük gösterisinde. erdoğan kıvançla geldi; utançla gidecektir. erdoğan'la gelenlerin birçoğu sürdürebilirler ama, erdoğan'ın sürümünün sonuna doğruyuz.
türkiye, yılların öfkesiyle, istanbul'da, ankara'da, izmir'de, eskişehir'de ve biraz da adana'da, mersin'de sokaklardadır bir yıldır. "yedirtmeyiz" diye güçe sarılanlar, demokrasi içinde, direndiklerini sanıyorlar. oysa, yaşattıkları direnç değildir; gaz, mermi, yumruk ve öfkeyle demokrasi içinde gelişmiş tüm değerleri, tüm gelenekleri bir bir yıkıyorlar. yıkımlarını hızlandırıyorlar.
türkiye bu karşılıklı "öfke"yi sürdüremez. "öfke"yi yatıştırmakla, uzlaştırmakla yükümlü olan siyasi iktidarın sorumlusuyla çevresinde toplanmışlar, "öfke"nin hem nedeni, hem de körükleyicisi konumunda, kendilerinden öteye türkiye'yi de "öfke"lendirmektedir.
türkiye yitirdiği insanlarının acısını sessizce yaşayamadan öfke selinde boğuluyor. öfkeyle varılacak yer yoktur. öfke güçsüzlük tepkisidir.
toplumların değişimi zaman alır. türkiye de ağırdan değişiyor; değişimin gecikmesinin getirdiği öfke patlamasıyla değişimi durdurma öfkeciliği, türkiye'yi yönetilemeze sürüklemişti. akp'yle, kalkınmanın da, adaletin de yanıltıcı yaşandığını değişim sonrası daha açık değerlendirebileceğiz.
milyar üstü hindistan toplumu, altı haftadır süren siyasi seçimini, demokrasi içinde belirledi: bjp ve modi.1990'larla yükselen bjp, ilk kez, büyük çoğunluk ve yüksek coşkunlukla tartışmasız egemen güç oldu. daha önceleri de öne çıkmıştı. bukez değişim derin, yaygın ve kalıcı görünüyor. türkiye'de chp'nin 1950'de iktidardan uzaklaşması, meksika'da "pri"nin iktidardan uzaklaşmasıyla japonya'da "ldp"nin iktidarının 1990'ların başlarında sarsılmasından da önemlidir bu gelişim.
benzeri kurtuluşçu ve kurucu partiler gibi toplumlarını belirleyen, o güçlerden de güçlü olan "kongre partisi" sonunda durduruldu. "bjp (halkın partisi)" olarak siyasi bir "hanedan"ı halkın oyuyla geriletti. hindistan'da yürümeyen ne varsa ya da gelişimde, ilerletici değil de durdurucu ne görülüyorsa onunla eşleştirilen ya da denkleştirilen nehru-gandi kalıtımı sonlandı. hindistan'ın bundan sonrasında, bjp'nin sonrası da, bjp'nin içinden yükselir. "hindu" egemenliğinde, öteki azlıkları koruyucu ve kollayıcı olmada önemli bir uzlaşıcı ve uyumluluk göstermiş egemenler, sonunda hindu çoğunluğun hindistan'ı çoğunluk ve egemen öğe olarak yönlendirme siyasetini seçtiler. azlıkları ve azınlıkları korkutan ve gelecek için korkuyu öngören siyasilik yenildi. egemen hindu çoğunluğu, dengeleyici değil de öncü ve egemen güç olarak toplumu yönlendirme gücünü nasıl kullanır? azlıkların, azınlıkların güvensizliği yerindedir ama, güvenceleri tartışmalı olmayacaktır. hindistan'ın yaşayacağı kalkınmanın arttıracağı adaletsizlikler, gelir bölüşümüne yansıyacaktır ama, "kültürel" ya da siyasal güvencelerde gerilik yaşanması bjp'yi sürekli kılmaz.
1980'lerde latin amerika'da sırayla askeri darbeciler siyaset sahnesinden çekilmişti. ardından sovyetler tarih sahnesinden çekildiler. 1990'larla küçük ulusalcılıklar, yerellikler tarihin fırsatını içsavaşlara dönüştürdüler. afrika'da açlıklar, susuzluklar ve kavurucu sıcaklarla içsavaşlar milyonların dağılmasına neden oldu. bu arada, asya'da, nüfustan öteye bir artış ve değişim yaşandı. önce, japonya'da kırk yıllık ldp (liberal demokrat parti) geriledi. nedeni yolsuzluklar ve "kalıtıma" dönüşmüş demokrasi kuralları idi. meksika'da "pri (devrimin kurumlaşmış partisi)" özelleşmenin çekiciliğine direnemedi, geriledi. şimdi de hindistan ve hindu ulusalcılığı benzeri başlangıçta. sona kalan ise, çin komünist partisi'nin tekilliğidir. tiananmen'den yirmibeş yıl sonra da çin'de komünist partisi'nin kurtuluşçu ve kurucu gücü tartışmasızdır. birgün, çin'de de çoğulculuğa geçilecektir. hindistan'da kongre'nin, meksika'da pri'nin ve japonya'da ldp'nin tekelinin kırılmasında kitleleri toplayan "yolsuzluğa" tepkidir. çin'deki yolsuzluklar da kurumlaşmış olarak çin toplumunun en önemli sorunudur.
16 mayıs 2014, college station, texas.
