2011'le tunus ve mısır'da başlayan tepkici sokak isyanları yöreseli aşmadı. bir anlamda, değişik nedenlerle, değişik kitleselliklerle, gecikmiş 1968 eylemlerinin dağınıklığında ve kısıtlılığında kaldılar. etkileri onlarca yıllara yayılacak; ençok, yeni nesillerde tortusu ve kalıntısı olacaktır. sözügeçen oluşumları, dar çerçevede, değişik anlamda, 1989 değişimlerine dönüşmeden, şimdilik dondu diye almalıyız. önce libya, ardından suriye'de, egemen güç, kendi halkına kıyıcı olmaktan uzak durmayınca libya da, suriye de paramparça yıkımlarla geriledi.
2013'te türkiye'de, brezilya'da, tayland'da ve ukrayna'da yaşananları, 2011 ile 2012'yle benzeşik göremeyiz. dört ülkenin de sokaklarında yaşananların görselliklerinde benzerlikler olması, kitle iletişiminin hızla yayılmasının yansımalarıdır. hele hele, bir merkezden yönlendirilmiş ve bir amaca yöneliktir diye düşünmemeliyiz. adı geçen ülkelerin etkilenmelerini doğal görmek ve tümünü de birbirinden ayrı saymak gereklidir. herbirinde yaşananların kökleri eskidedir.
nasıl ki, tunus'ta, mısır'da kazanılmış görünenin, kazanılmışlık olmadığı yaşandıysa; türkiye, brezilya, tayland ve ukrayna'da yaşananların büyük değişim getirmeyeceğini de düşünebiliriz. değişimin başladığını, sonunda değişimin olacağını düşünsek de; kararlılıkta duraklamaların, gerilemelerin olabileceği olağandır. kaldı ki, tümünden de değişime varılacağını düşünmek yanlıştır. birbirinden etkilenmiş yaşananların, uluslararası etkinlik değil de, yerel, yöresel, ulusal niteliklerini anlamakla değerlendirmek daha açıklayıcı olur.
türkiye'de siyasetin sarsıldığı açıktır. tbmm içindeki siyasilklerin de, tbmm dışındaki siyasiliklerin de ayrışma, parçalanma ve dağılma sürecine girdiğimizi söyleyebiliriz. 2014'te mart sonu gerçeklenecek yerel seçimlerin sonuçlarına umutla tek sonuca göre beklentiler yanıltıcı olacaktır. istanbul, ankara, izmir'den öteye yayılmanın ne olduğu her siyasiliğe göre değişiktir. ortak olanı ise açıktır: gezi'yle sarsılmadık direnciyle, gezi'yle darmadağınık oldular beklentisinin iki yanının da yerel seçimler sonrası ortada kalacağını düşünmek yanlıştır. iki yan da kazandıklarını abartırken, yitirdiklerini önemsemez göstermeye özenli olacaktır. yine de, bir yanın algısı daha önde olacaktır.
somutta gelişenlere nasıl yaklaşabiliriz? akp'nin içine kapanık yanıyla açıkta yaşayan yanı, daha önceleri görmediğimiz bir soru dolu konumdadır. bu akp'nin iç sorunudur. dışarıdan zorlamaya elverişli saymak hem yanlış, hem de gereksizdir. akp'nin içinde ve çevresinde başlayanın dondurulmasıyla; olağan canlılığıyla, akp'de deşiğimi zorlaması saklanamaz olduğunda, daha kalıcı değerlendirme yapılabilir. bugünden öngörüler, çokluk, öznel beklentilerdir.
akp'nin kazanabileceği kitlesellik var mıdır? gezi'den gözlediklerimizi ve sonrasında yaşadıklarımızı temel alırsak: akp'de geçici duranlardan, zoraki birlikte olanlardan, çıkarları gereği, gün sayanların, onurlu kaçış aradıklarını düşünmeliyiz. kaçanların niceliklerini zamanla anlayacağız. akp'nin sürekli saldırıda bulunduğu mhp kitleselliğinden koparacağından çok, mhp'ye yitireceği kitlesellik olacaktır diyebiliriz. seçim sürecinde akp, genel siyasette de, yerellerde de, mhp kitleselliğini chp korkutmacasıyla çekmeye çaba gösterecektir. mhp de akp'yle, bugüne değin yaşadıkları, yaşattıkları payanda olma konumunda zorlanacaktır.
akp'nin değişmez ve yerellerde uygulayageldiği, chp'yi bdp'lilerle paydaş ve ortak göstermede yine başarılı olabilirler mi? oldukları yerler ve anlar olacaktır. akp'nin beklediği, chp kitleselliğindeki bdp'ye dirençli kitlesellikleri ürkütme, chp'de dağınıklıklara neden olur mu? olmaz diyemeyiz. chp'nin üst düzeyde abd gezisi ve ilişkileri sonuçlarının, chp'deki sorgulamaların, akp içi sorgulamalardan güçlü olacağının göstergesidir. chp yönetiminin chp kitleselliğini temsil ettiğini ve yeni kitleselliklere açık olduğunu güvenle söylemek zordur. önce kazanalım, sonrasında gerçek siyasiliğimiz yürümeyecektir. son olarak, bdp de, yerellerde akp iktidarı süresince kazandıklarını koruyabilecek midir? bdp'nin, chp'yle mi akp'yle mi karşıtlaşacağı bdp'yi belirleyici olacaktır.
sonuçta, tüm siyasiliklerin, yerel seçimler sonunda, bugünkü birlikteliklerinden çok, birliktelikleri dağılmış olarak çıkacaklardır öngörüsünü, bugünden düşünmekte yarar vardır.
6 aralık 2013, college station, texas.
