iran'da seçimler ve sonuçları küreselde sessizce geçiştirilmişti. iran'ın görevi devir alan yeni devlet başakanı hasan ruhani'nin göreve başlayışı da sesizce izlendi. iran'da 1979'la başlayan içine kapalılıkla, dışarıdan kuşatılmada değişim olur mu? iran nükleer olmadan küresele bağlanır mı ya da nükleer iran'la yaşamakta küresel uzlaşıma varılır mı? bu sorunun yanıtı, yirmibirinci yüzyıl'da, yirminci yüzyıl'dan kalan son tartışmalardandır. yirmibirinci yüzyıl'ın ilk çözeceği ya da büyük uzlaşımın gerçekleneceği noktada tarih sahnesine katılıyor hasan ruhani. iran seçmenleri de, tüm ülkelerin seçmenleri gibi barışçıl çözümden yana oylarını belirledi. sorun siyasilerin bu istemi ne yönde kullanacağıdır. iran, nükleer güç olarak mı barışa varacaktır; yoksa, nükleer güç olmaktan caydırılarak mı barışa zorlanacaktır? iran'ın seçmesi ya da iran'daki uzlaşım, türkiye'nin de yirmibirinci yüzyıl'daki varlığının ve gelişiminin yapısallığını belirleyecektir. türkiye'nin iran'dan etkileneceğini düşünmek; iran'la etkinliğinden önceliklidir. küresel dengelerde türkiye'nin g20 içinde kalmasının yanına nükleer olmayan iran beklenmektedir. nükleer güç olmuş iran ile türkiye gerçekliği, özellikle günümüzün, en olmazıdır. nükleer olmamış iran'ın yanında nükleer bir türkiye daha da uzak bir olabilirliktir. yirmibirinci yüzyıl'ın başındaki bu gerçeklikler nasıl evrilir, değişimler nasıl oluşur kestirmek zordur.
barışını bulmuş iran'ın içselinde, toplumsallığında özgürlüğün yaygınlığı da değişik olacaktır. iran'da 2013 seçimleri değil ama, bir önceki 2009 seçimleri göstermiştir ki: iran'da özgürlükçülük içselin gücüyle yayılmaktan uzaktır. iran'ın içseli küreselle sorunlarını çözümlemeden ya da uzlaşıma varılmadan iran'da temel özgürlükler kısıtlıdır. iran'da hasan ruhani önderliği, bir önceki mahmud ahmedinejad'a göre daha sessiz ve yaraltından yürüyecektir.
zimbabwe'de seçim sonuçlarının da önceki iki seçimin benzeri siyasiliğin ve yönetimin sürdürüleceğini getirdiğini gördük. seksendokuz yaşındaki robert mugabe'nin, 2009'da varılan robert tsvangirai ile iktidarı paylaşık sürdürmesinden, mugabe'nin siyasi olarak geriletilemediği gerçekliğinin yeni dönemin ayrışık olarak başlamasını getirdiğini söylemeliyiz. önceki seçimlerde sokaklara taşan, sokaklarda mugabe'nin baskısıyla dökülen kanların getirisinin de, tsvangirai yanlılarının sokaklara uzaklığı olduğunu anlamalıyız. seçimlerle değişmeyen zimbabwe gerçekliğinde mugabe'nin direnci siyasi olarak nasıl sonlanır? zimbabwe'de bekleyişin, sessizliğin geçici olduğunu öngörmemiz gerekir.
filistin'de son çözüm denemelerinde hamas'ı yoksayan israil ve filistin güçleriyle barış görüşmelerinin ikincil özelliği da açıktır: türkiye toplumununun hamas yanlısı siyasilerinden sonra, mısır'ın hamas yanlısı siyasileri de filistin'den yalıtılmışlardır; uzakta tutuludur. abd'nin uzlaştırıcılığında kısa sürede barışın sürekliliğine varışı beklemek için umutlanacak bir durum yoktur.
abd'de, merkez bankası'nin para ve mali düzenlemeleriyle çok ağırdan sağlanır görünen iktisadi iyileşmenin en önemli göstergesi olan işsizlikte istenen ve beklenen hedeflerin çok gerisindeki iktisadi seyirle kalkınma hedefleri de yetersiz büyümede yürüyor. 2008'de yaşanan dsarsıcı duraklamanın olağana dönüşmesinin beklenenden de uzun sürede yaşanacağı sıradanlaşmıştır. avrupa'daki duraklamanın getirdiği işsizlikle durgunluğa, yaşanan toplumsal tepkilerin, iktisadi düzelmeleri zorlaştırdığı gerçekliğinde de başlangıç noktasından öteye bir değişim yoktur. bir yandan da, hindistan, çin, brezilya ve türkiye'nin iktisadi durgunluğa yöneldiklerinin öngörüleri olağanlaşmıştır.
küreseldeki durgunluğun ötesinde, suriye çıkmazında beşar esad'ın direncinin gerilemesinde duraklama da belirgindir. suriye'de, silahlı muhalefetin iç çatışmaları uzlaştırılamazken, suriye'de yerel örgütlenmeler devletçik oldubittilerini egemen kılmaktan uzak durmamaktadır. daha da ötesi, esad'ın siyasi yaşamı soluk kazanmadan yitirdiklerini yeniden geriye alabilir kuşkusu yükselmiştir.
türkiye'de siyasi gündem, uzun süredir, yasallığıyla inandırıcılığı toplumun çoğunluğuna benimsetilemeyen "ergenekon" yargıları açıklanmıştır. yargılamalar süresince toplumun olgun bekleyişi yargılarla da değişmemiştir. akp'nin uzun süre "yargının bağımsızlığı" kalkanıyla ötelediği hukuk dışı uygulama, yargının açıklanmasından sonra kaçılamaz noktadadır. türkiye'nin çoğunluğunun adalet duyguları baskı altındadır.
akp'nin yargıların siyasiliğinden kaçamayacağından öteye, kaçmayacağının tepkileri türkiye'de gerlimi arttırıcı yönde olmuştur. yargılamaların hukuk dışılığını "siyasi hesaplaşma" olarak görmenin dillendirilmesinin utancı, akp'yi siyasi olarak anında bitirici olmasa da, tarihsel olarak bitiricidir. adaletsizliği pekiştirici olacağı açık olan "af" beklentileri ise yanlışın yanlışla sürmesini getirirken, adaletsizliği çoğaltıcı etkide olacaktır. yargıtay sürecinin adaleti gerçeklemekten uzak gelişeceği değerlendirmesi yargıların ilk sonucu görünmemektedir.
sonunda, türkiye toplumunda, "ergenekon"la yaratılan adaletsizliğin, akp'nin bitişini hızlandırıcı etkisini yaşayacağız. türkiye'nin kurumlarına demokrasi olanaklarıyla gerçekleştirilen yıkım eylemciliğine, demokrasi içinde dur deneceği günü umutla bekleyiş günlerindeyiz.
9 ağustos 2013, college station, texas.
