suriye'de kıyım sürüyor. suriye yönetimi gidecek yeri olmadığından kıyamı sürdürüyor. suriye'liler kan ağlıyor, kan gölünde boğuluyor. suriye sona kalmanın zorluklarını yaşıyor. beşar esad, önceki örneklerden deneyimli. ne güne değin? iki konuda beklenenden uzun sürdü suriye'nin çöküşü. beşar esad'ın çevresinde, güçlü bir birliktelik olduğu da; ayaklanmaya bunca dayanıklı olacağı da düşünülemedi. beşar esad, belli bir etnik topluluğun iktidarı olarak sayıldı. öyle olmadığı yaşandı. hem suriye'nin azınlığı beşar esad'dan çözülmedi; hem de suriye'nin egemen çoğunluğunun iktidarın bunca içinde ve parçası olduğu önceden bilinmedi. bunlardan ençok zarar uğrayan suriye halkı oldu; suriye ülkesi oldu.
suriye'deki kıyam sürecek. neden? suriye ayaklanmacıları suriye desteğini yeterince kazanamadı. suriye ayaklanmasına öncülük etmede, suriye dışından gelenler çok önlerde ve suriye'ye çok yabancı kaldılar. suriye'li de beşar esad'a korkusuna denk ürktü, güven duymadı destekçi diye silahlı saldırganlara. suriye'li için, beşar esad'tan sonra da ülkeleri ve kendileri olacağını sezinlediler, bildiler. suriye'de kıyım, beşar esad yönetimi'nin suriye halkına yönelttiği saldırıdan suriye halkı zarar görürken, dışarıdan sızıntı yabancılar az zarar gördü.
suriye'de kıyım uzadı. öyle görünüyor ki; suriye'de kıyım daha da uzayıp gidecek. dış güçler beşar esad'a karşı güçsüz ve dağınık kaldılar. beşar esad'dan öteye küresel güçler de önceki örneklerden deneyimli. önce abd, doğrudan suriye'ye yoğunlaşmayacağını çok erken açığa çıkardı. abd beşar esad'tan arınmış bir suriye'de kazanmayı yeğledi. abd'yle kazanmayı özleyen çevre güçlerinin güçsüzlüğü açığa çıktı. suudiler, katar ve türkiye birlikteliğinin abd'den bağımsız belirleyici güç olmadığını önce rusya, ardından beşar esad anlamakta gecikmedi. rusya'nın 1989'dan bu yana askeri olarak da, küresel dengeler düzeyinde de güç göstereceğine rusya dışında değer vermekte çok gecikildi. suriye'de kıyım süregitti. arada israil'in zorlaması da; türkiye'yi suriye içine çekme tuzaklarını da türkiye içine sindirdi. bir anlamda, türkiye'de, kan aktı, kızılcık şerbetidire getirildi.
başbakan erdoğan ve akp'nin yürütme gücünün, neredeyse tamamı, washington'da toplandı. suriye'deki kıyamın ilk günden anlaşıldığı gibi, rusya'nın oluru ve istekleri doğrultusunda uzlaşılmadıkça beşar esad'ın gitmeyeceği konusunda anlaşıldı. başından bu yana işlemeyen kışkırtmalar, bugünden sonra iler de türkiye suriye içlerine girer mi? türkiye cumhuriyeti'nin kuruluş ve yaşama ilkesi olan "yurtta barış, cihanda barış"tan sapılır mı?
başbakan erdoğan, bir yandan siyasi gücünün doruğunda, bir yandan da türkiye'nin yarısıyla barış içinde değil. başbakan erdoğan'ın suriye'de savaş için türkiye'ye inandırıcı olamadığından öteye, akp'nin içinden de aykırı seslerin çıkması olasılığı değişir mi? suriye'nin türkiye'ye doğrudan saldırısı ya da türkiye'nin içinde suriye bağlantılı iç barışı zorlayıcı bir oldubitti dışında türkiye savaş dışıdır bugün. erdoğan'ın beyaz saray görüşmesinin ilk ve belki de tek sonucu budur. türkiye savaş dışıdır; suriye'de kıyım süregitmektedir.
haziran ayı'nda obama ile putin'in cenevre'de ikinci uzlaşım toplantısı yapmaları bekleniyor. suriye'de sonlanma ya da değişik bir deyişle: suriye halkının kıyımı cenevre toplantısı öncesi mi, sonrası mı sonlanır? suriye halkı ateş ve kıyımda direnmesini sürdürecektir bir süre daha.
suriye'de yaşananların, reyhanlı'da türkiye'nin içine gelmesine türkiye'de sabırla tepki gösterildi. türkiye'nin sabırlı olgunluğunun taşmamasının yarın benzerlerinin yaşanmayacağının güvencesi göremeyiz. türkiye'nin sabrını taşırmak kararlılığı varsa, türkiye'nin iç barışı zorlanır; tepkiler artar. reyhanlı'dan gördüğümüz ve öğrendiğimiz türkiye'nin kararlı sabırlı duruşudur.
abd'de pazarlar canlanma yönünde düzelme eğilimleri gösterirken, tüketim ve işşizlik göstergelerinde olumluluklar, hala, beklendiği düzeyde yaşanmıyor. bu arada, birbiri ardından, önemsiz görünen iç çekişmelerle, yürütmenin zayıflıklarını sorgulama güçlenme eğilimleri gösteriyor.
pakistan'da genel seçimler yaşandı. pakistan'da yaşanan son on yılların en sessiz ve derinden seçimleri geride kaldı. seçimin ilk çarpıcı sonucu, general pervez müşerref'in askeri güçle iktidardan uzaklaştırdığı nawaz şerif'in pakistan'ın geleneksel islam partisi başında yeniden başbakan olacak siyasi güce erişmesidir. öyle anlaşılıyor ki, sonunda abd ve dış güçler, pakistan'da da, toplumun yatışması doğrultusunda, pakistan'ın kalabalıklarının seçmesini benimsedi. pakistan için de, abd için de yirmi yılı aşkındır süren abd karşıtlığında gerileme yaşanması seçimin bir sonrasıdır ve büyük beklentidir. bu arada, yine geleneksel ve büyük güç pakistan halk partisi'nin büyük gerileme yaşaması pakistan'da uzunca süre iktidara uzak kalacağının göstergesi olarak alınmalıdır.
sonunda pakistan'da da, abd'yle de uyumlu, pakistan'da toplumun gerilimini yumuşatacak ılımlı islam iktidardadır. abd'nin müslüman toplumları dışarıdan kalabalıkların özlemlerine aykırı zorlayıcı yünetimlere destek olma siyasetinden geri durduğunu görüyoruz. pakistan'da uzunca süredir yaşanmış toplumsal gerilim ve sokakta siyaset gerileyecektir. sokakların durulmasını iktisadi iyileşme kitlelerde yarından umut izlerse pakistan'da barış anında değil ama uzun sürelidir diyebiliriz.
bu arada, pakistan'da, merkezi küçültücü ve zayıflatıcı eyalet düzeni de yürürlüğe girdi. pakistan'da 1947'den bu yana yaşanmış iki büyük parçalanmadan sonra gelen on yıllarda yeni parçalanmaların da yaşanması olasıdır. yerel eyalet seçimleri sonuçlarıyla pakistan genelinde sağlanan müslüman birliği oyları çakışmıyor. pakistan'dan yeni parçaların çıkması istenendir dışardan ve yörelerde. newaz şerif, yeni durumu yönetebilecek siyasi güçte midir? pakistan'da geçmiş tartışmalar yeni yönlenmelerle merkezin uzağına atılmıştır. pakistan'da seçimlerle devrim olmamıştır ama pakistan'da geçici bir durulma olacağının beklentisi yükselmiştir.
17 mayıs 2013, college station, texas.
