abd, içselde, "silahsızlanma" diye meclis oyunlarında oyalanırken; dışsalda, hala, suriye, iran ve kuzey kore gündemdedir.
abd, uzun süredir arka bahçesi saydığı latin amerika'yı belirlemekten uzak duruyor. bu durumdan da yerel güçler kazanıyor ve durumlarını güçlendiriyor. bu haftasonu chavez sonrası venezüella'nın ilk seçimi yaşanacak. abd venezüella'da ortalıkta yok; yeraltında ve capriles'in ardında olduğundan kuşkumuz yok. capriles için bu seçimden önde çıkmak olağanüstü olur. değişik söylersek: bu seçimi chavez'in adayı maduro'nun alması olağandır. venezüella'da seçim sonrası zorlu geçecektir; bu seçimin demokratik olduğunu önceden kestirebiliriz.
latin amerika'da büyük seçim şili'de yaşanacak bu yıl. sosyalist aday michelle bachalet yeniden aday oldu kısa bir aradan sonra. şili sokaklarında yine gösteriler, yine polis kovalamacaları yaşanıyor. şili'de "eğitim" konusunda neredeyse içsavaş yaşanıyor. bachalet'in seçim yolunda öngördüğü "eğitim-öğretim"in her türlü özelleşmeden arındırılmasıyla, eğitimle öğretimden kazanç amacının tümden kaldırılması. kasım ayınadaki seçimlere uzun süre var. şili'nin gerçekleri neden bu amacı birincilleştirdi ve bu amaç nasıl gerçeklenebilir? şili'de uzun ve zorlu bir tartışma yaşanacak ve karara bağlanacak seçimle. seçimden önce, seçim sonrasının tartışması, çoğu demokrasilerde, çoğu siyasilerin, uzun süredir uzak durduklarıdır. bachalet, ilk günden, neden seçilmesi gerektiğini, seçilince neyi değiştireceğini yürekli biçimde açıklamıştır. söz şili seçmenlerinindir sonunda. daha epeyi yolalınacak şili'de. şili'de sorun diye ortaya konulan yüzyılımızın temel sorunu mudur; yeniden tanımlama mıdır; yoksa, anlık, kısa süreli yanılsama mıdır? şili'de deneneceğin geleceği ya da yansımasıyla, yayılması nasıl olur? izleyeceğiz, göreceğiz, bileceğiz.
bu yılın şili seçimlerinden, venezüella seçimlerinden de önemli seçimi haziran'da iran'da yaşanacak. neydi 2009'da yaşananlar? seçimle birlikte iran devrimi sonlanacak ya da demokrasiye geçilecekti. durun, iran'daki devrimin halkta desteği var, devlette yayılmışlığı var; demokrasi iran'ın yerel güçlerinde var, küreselin etkisi yok diyenleri yoksaydılar. iran'ın içselini ırak'la, mısır'la, suriye'yle karıştırdılar. sokaklardan bir yere varılmadı çünkü iran'daki yönetimin seçmen dayanağı vardı. zor kullanılarak kazanılanın sürdürülmesini açıklamak zordur öteki türlü düşününce. iran'daki 2013 seçimleri öncekilerden de kıyasıyadır. neden? 2013 seçimlerinde oy kullanacak seçmenlerin doğduğu büyüdüğü iran'da devrimden öteye yaşam bilmeyenler çoğunluktur. iran'da yabanı özleyenlerin gençler olmasıyla, otuzbeş yıllık dirençle yabanı içine sızdırmamış devrimin seçmenleri, iran'da yerlerini korumakla ilerletmek uğraşında esnemeden iran'ın geleceğini seçeceklerdir. afrika'da, latin amerika'da olduğu gibi abd/ab'nin istediği seçilmeyince demokrasi değil diyenlerle; iran'da, latin amerika'da yerelin demokrasisi var ve karşıtlaşıyor diye izleyenler için önemli toplumsal ve siyasal deneyimlerdir venezüella, iran ve şili seçimleri. geçmişten kalıntı önyargılarımızla değil de, günümüzün koşullarında gelişen gerçekliklerin anlaşılmasıyla, anlatılmasının zorlukları daha da açıklayıcı olacaktır.
abd'de bir yandan bütçe, gelir paylaşımıyla gelir bölüşümü tartışmaları dinmek bilmezken; bir yandan da suriye, iran ve kuzey kore nasıl yalıtılır, nasıl etkisizleştirilir, nasıl değiştirilir arayışları eksiksiz sürüyor. bir süredir kuzey kore'nin esmese de gürlemesi sürerken; abd'nin en yetkili sözcüsü obama ile kerry dolaylı ve silik tepkilerini sürdürdü. sonunda dışişlerinin en yetkilisi john kerry de dha aönde, daha etkin konuma geçti. bir sonrası da obama'nın konuda odaklaşması olacaktır. bu nedir? geri ve izlenemez düzlemde bir arayış ve uzlaşım gelişiminin de göstergesi alınabilir; öte yandan abd'nin kuzey kore'yi uzlaştırıcı baskıyı dayatmayla kuzey kore'de bir değişimi zorlama hazırlığı da alınabilir. kuzey kore'nin gürlemesinin bir sonrasının olmazlığını demeyelim ama, önlenebilirliğinin olmadığını söylemek büyük yanlış olur. kuzey kore'de babadan oğula yaşananın sonuna vardığımızdan önce, sonlanabilirliğini düşünmeye yönlendiğimizi düşünmeliyiz. en yükseğe tırmandığını varsayan ya da gösterme uğraşındaki kuzey kore yönetimi, bir anda, aşağılara da düşerse olağan karşılamak gerekir.
abd'nin 2012 seçimleriyle birlikte, seçim sürecinde silik olarak bile izlenmeyen, asya'da yoğunlaşmaya çin'le rusya'nın kuzey kore'yle direnç göstermesi diye alınması da hem düşünülesi; hem de en gerçekçi yaklaşımdır kuzey kore'den yükselen gürleme seslerine tepki: abd'nin, rusya ve çin'le ayrı ayrı yanyanalığını korumaya özenlidir; abd'de istenmeyen ise rusya'yla çin'in birlikte görünme gerçekliğidir. abd için kuzey kore'den öncelikli ve önemli sorun budur: çin'le rusya'nın birlikte olabilirliği. bugün için bu birliktelik yok ama, abd'nin geleceği belirlemede bu olasılığı başlamadan bitirme istemi anlaşılmalıdır. kuzey kore'de çözümle, suriye'deki çözüm ve iran çözümü içiçedir ve abd için çözüm istemi çözüm getirecektir diye düşünülmemelidir.
türkiye'de güneydoğu'da ve dağlarda varolan isyancıların silahla kazanacaklarının olmadığı biliniyordu. silahsız kazanım beklentisiyle, silahsızlanmadan değişecek ortamın isyanı sönümlendireceği beklentisinde durağanlığa erişildi. silahsız dönemin uzamasından kazanılanla, geçen dönemin, geçmişin değil ama, geleceğin ilk izlerini sürmeye başlayacağız. bölgelere dağılan sivil görevlilerin ortada ve kitlesel olmadıklarını gözlüyoruz. istanbul'dan, ankara'dan yönlendirmelerin türkiye'ye yayılmasıyla, yerellerin tepkilerinin ankara'ya taşınması önceden tasarlanmış ya da yazılmış raporların ortaya çıkarılması olarak yaşanırsa ne diyebiliriz? belli ki, etkileşimli bir işleyiş başlamadı, yürümüyor. etkileşimli olmayacak ilişkinin getireceği öngörülerin görevlilerden çok görev verenlerin tasarımı olduğunu öngörmek doğrusu olacaktır. yaklaşık iki haftanın getirdiği toplumsallık yoktur türkiye'de. hala bunlardan bir yere varılmaz öngörüleriyle, bunların arkasındakiler kimdir, kimedir açıklamaları birbirini izlemektedir. görevlilerin çalışmaları açık ve toplum içinde olacak diye başlanmıştı. oysa, gördüğümüz ortada ve açıkta bir çalışma olmadığıdır.
12 nisan 2013, college station, texas.
