suriye'de bitmeyen ve giderek bitmeyecek kaygusu veren kanlı kargaşaya israil'in katılması da ne ola ki? israil seçimlerinin sonucunu değerlendirmeden, yeni yürütme gücünu oluşturmadan bunu nasıl anlamlandırmalıyız? israil'deki seçim sonuçlarının ilk ve kaba değerlendirmesi açıktı: israil kendi içine dönüyor. israil'in suriye'ye saldırısı içe dönerken, dışarıdan uzaklaşmam; çevremden uzak duramam mı diyor? şu anda bilemeyiz ama, nasıl bilebiliriz? bakalım ardı da gelecek mi? ardı ne demek? suriye'den öteye lübnan'a ve ensonunda da iran'a saldırı. bir de öteki yanından düşünmeliyiz: suriye neden tepki vermedi ya da verecek mi? bir de iran etmeni var: iran saldırılmadan saldırır mı? öyle anlaşılıyor ki, saldırıdan kazancı olmadığının bilincinde. iran, eyyubi sabrını koruyacaktır sonuna değin. iran'a doğrudan saldırıldığında da tepki göstermeyecektir. iran'ın tepki göstereceğine kurgulu küresel kamuoyunun çözemediklerindendir bu durum. iran'a saldırılabilir ama iran'a işgal olanaksızdır. iran'ı nükleerle de dizginleyemezler, teslim alamazlar. abd'yi, israil'i ve batı'yı "hareketsiz" kılan da bu gerçekliktir.
yaşamasını sürdürmek için, enazından bir süre, kendi içine dönmek zorunda olan abd/ab ile israil'in iran gerçekliğini sonunda benimsemesi kaçınılmaz olacaktır; ister saldırarak, isterlerse saldırmayarak iran'ı değiştirmek geride kalmıştır. arada bir biçimde ahmedinejad da gidecektir ve onun gitmesi de iran'a ayrıca zaman kazandıracaktır.
suriye'de durum bu noktada düğümlenmişken abd'de savunma bakanlığı'na abd'nin yayılmacılığına direnmiş ya da direnir görünen chuck hagel'in atanması rastlantı mıdır? abd yayılmadan geriye çekilmeyi vurgulama adına mı hagel'i savunma'nın siyasi yürütme sorumluluğuna getiriyor; yoksa, yeniden yayılma (suriye, lübnan, belki de çok uzak da olsa iran) gereğinde bir direnç noktasını daha yürütmenin sorumluluğunda azaltmak mı istiyor? hagel'i dünüyle değerlendirmek gereğince, yarına olası katılımı beklentisiyle de değerlendirmek gereklidir.
abd senato'sunda obama'nın birinci dönem yürütmesinde en önde gidenlerinden hillary clinton kıyasıya sorgulanırken, yerine gelen demokrat john kerry, neredeyse, sonsuz güvenle oylanıp onaylanırken cumhuriyetçi chuck hagel de, zorla onaylanabilecek. bunları siyasi ayak oyunları, temelsiz sıradanlıklar olarak düşünemeyiz. abd hem değişmek istiyor; hem de değişemiyor ve bu durum da abd'de kurumların yıpranmasını getiriyor.
abd'nin büyük çıkmazı açıktır: bir yandan içeride tüketim toplumunun beklentileriyle "refah"ın düzeyini sürdürmek; öte yandan da, dışarının saldırılarının abd içinden uzak durması için dişarıda direnç noktalarını güçlü tutmak. abd, kendi içinde barışı korumak için dışarıdan sızmalara ve etkilere dirençte birlik içindeyken; dışarıda kendi içinde birliklerini koruma gücü gösterenleri dağıtmaktan kaçınmıyor. bu ikili siyaset ve güç abd'nin 1945'den bu yana yayılmasında etkin ve egemen oldu. gelen yüzyılda da sürebilir mi? şunu açıkça görmeliyiz abd'nin yıkımı ve gerilemesi kolay ve hızlı yaşanmayacaktır. bireysel şiddetle abd'nin yılacağını da, gerileyeceğini de düşünmek yirminci yüzyıl'ı anlamamaktan öteye, ondokuzuncu yüzyıl'ın ortalarında kalmış olmak demektir. abd, ancak ve ancak kendi içinden kitleselliklerle ("refah"ta gerilemeler ve gelecekten umutsuzluklardan patlayacak), dışarıdan "devlet" düzeyinde abd'den bağımsızlıklarla dengelenebilir.
mısır'da muhammed mursi'nin başkanlığı'nı getiren seçimlerin açık bir sonucu vardı: toplumun yüzde ellisi de mursi karşıtıydı. bir yandan da "tahrir" öncesi iktisatı öyle ahım şahım olmayan mısır'da, artık iki yılı bulan üretim duraklamaları da eklendikçe, mısır toplumunun özgürlük bulduğu günümüzde kargaşanın içinden içinden çıkması uzun sürelidir.
türkiye'de uluslaşma sürecine gününde tepki gösterme olanağıyla gücünü bulmamışlar, yıllar içinde cumhuriyet'in getirdiği özgürlük ortamında tartışmadalar. türkiye'de uluşlaşmayı kurtuluşçu ve kuruluşçu önderlerin kurgularıyla kısıtlı sanma yanlışlığını anlamakta zorlananlar, türkiye'deki ulusallığın gücünden gerileyecektir. yarın varılacak uzlaşmada türkiye'nin kurtuluş ve kuruluş gelenekleri korunacaktır.
1 şubat 2013, college station, texas.
