abd seçimleri geride kaldı. abd kendi içinde seçimin sonuçlarını değerlendirirken, gelen iki yılda, dört yılda güçler dengesi yeniden oluşuyor. demokratlar'da meclislerde değişiklik yok. cumhuriyetçiler'de önemsiz yer değişikleri ne getirir zamanla anlaşılır. cumhuriyetçiler'de partinin yönünü belirleme yerel yönetimler düzeyinden başladı: cumhuriyetçi 30 eyalet valisi durum değerlendirmesi ve yeniden hedefinde bir araya geldiler.
demokrat başkan barack obama da, bir yandan abd'nin tümünü kapsama; bir yandan da bütçe ve gelir gider dengelerinde yeni uzlaşımlar arayışını abd içselinin odağına taşıdı. pazarın tepkisi ise hepten olumsuz sürüyor. abd'de, siyasetin çözümsüzlüğü sürdükçe iktisatta canlanma beklemek yanlış olur. pazarda iyileşmeyle, işsizlikte düzelme beklentisiyle siyasiler çözümleri öteledikçe iyileşme ve düzelme gerçeklenmiyor. siyasette uzlaşım dayatınca da iktisata yansıması anlık ve kolay olmayacaktır.
abd'nin uzayan savaşları önce bütçeleri sarsmıştı; askerlerin savaşa katılma ve sürdürme moralleri gerilemişti. bunların üstüne komuta düzeyindekilerin insani zayıflıkları bir sire abd gündemini saptıracaktır.
abd'de seçim sürecinin son aşamasında libya'nın bingazi kentinde abd diplomatlarına yapılan saldırıdan abd'nin yitirdiklerinin sorumlusunu araştırmak da abd için hem gündem sapmasıdır; hem de kolayca geride kalacak değildir.
abd'de seçimlerin bir değişiklik getirmediğiyle değişimin zorunluluğu gerilimi abd'nin kolayca aşamayacağı gündemidir.
abd kendi içine dönük iken, abd için suriye'de abd önderliğini zorlamak katar'da beşar esad'a karşıtlari yeniden derlenip örgütlenmesini getirdi. abd'yle türkiye için artık esad gitsin de çözümü birincildir. suriye'de esad sonrasını belirlemede suriye içinden iktidar çıkıncaya abd/ab ve suriye çevresi beklemededir; arada, suriye'nin toplumsallığıyla tarihsel kalıntılarının insan ve gelecek için ortaya çıkardığı acılar artmaktadır. suriye'nin içi isyana hazırlanmadan dışarının zorlaması beşar esad'ın iktidarını uzattı.
israil'in 2006'da lübnan'da ilerleyememesinin getirdiği güçsüzlüğü yeniden askeri kazanımla yükseltme girişimi askeri ve siyasi bir çözümü getirir mi? israil için, "arap baharı"yla özgürleşen "müslüman biraderler" siyasiliğini durdurmakta etkisiz duruşu gazze'deki saldırılarla nasıl yönlenir? israil'in gazze'deki saldırılarından mısır'daki siyasi iktidarın zayıflayacağını beklemek yanlıştır. benzeri biçimde, türkiye'deki akp iktidarı için de, israil'den uzak durmanın yeni nedenidir israil'in gazze'de saldırısı. abd'nin barack obama aracılığıyla ortadoğu'daki geçici kazanımları yeni israil saldırılarıyla tümden geriye düşecektir. bir anlamda, barack obama etmeni yokolma yönündedir; abd'nin israil'i durdurması barack obama etmenini canlı tutabilir. barack obama'nın ise seçim sürecinde israil'e gösterdiği esneklik ve yumuşamadan sonra yeniden 2008 konumuna dönmesini beklemek yanlış olur.
israil, gazze saldırısıyla, abd dengelerinde kendini yalıtmayı benimsemiştir. israil'de netanyahu ve barak'ın birlikte siyaset dışı kalması bir sonrasıdır.
çin'de komünist partisi'nin yeni yönetim belirleyen büyük toplantısı yılı aşkın, gerideki tartışmaları öne çıkarmadan gerideki sessiz uzlaşımlarla sonlanmıştır. çin'de yeni yönetimin son on yıldan, son yirmi yıldan zorlu bir yönetim evresinde olduğu açıktır. gizlide ve üstü örtük siyasi tartışmaların gelen on yıl süresinden çok önce ortaya saçılacağını öngörmemiz gerekir. çin yönetiminin oluşumundaki tartışmalar ortada yaşanıncaya beklemede olmak kaçınılmazdır. çin'de son otuz yılın kazanımlarının getirdiği kalkınmadan çok eşitsizliklerle adaletsizlklerin çin'de bastırılması olanaksızdır. çin'deki olası iç kargaşaların abd'den öteye etkileri olur. çin'in japonya, hindistan, tayvan ve rusya ilişkileri gelen on yılda abd'nin zorlu dış sorunları olacaktır.
türkiye'de, ard arda kazanılan seçimlerle akp ve erdoğan'ın tekilliğini akp'nin içinden sorgulayan yoktur. akp içinden erdoğan'ı, akp'yi ve son on yılı kimler, neden sorgular? bu sorgulamanın izi yoktur ama olabilirliği hep ortadadır. enson gazze'deki karşıtlıkla da erdogan-davutoğlu seçmeleriyle abd/ab bağlantılarını koruyabilir mi? erdoğan-davutoğlu gazze'de israil'le olmamayla türkiye dışında yalıtıma uğrasa da; akp'nin dıştan yalıtımı içe nasıl yansır? türkiye'de akp karşıtlığından suriye yanlısı olanları yaşadık; benzeri biçimde, türkiye'de akp karşıtlığından israil yanlısı olacaklar da çok olacaktır. türkiye'de bitmeyen gerilimin yatışacağının izleri de, izlenimi de yoktur. erdoğan ise, geçmişte yaşanan ve yaşattığı gerilimlerden kazanımları varsayımıyla beklentilerini gerilimle kazanmada sürdürmektedir.
16 kasım 2012, college station, texas.
