günümüzde gündemin değişmesinin hızına erişmek kolay değildir. yakın günlerde, abd'de, birbiri ardından yaşanan cumhuriyetçiler ve demokratlar'ın büyük toplantılarında sözkonusu olmayan "arap baharı" ve sonrası abd'den öteye küreselin de gündemini değiştirdi. abd'de beklenmedik bir gelişim midir libya'da, mısır'da yaşananlar? öyleyse, gelen günler geçmiş günlerden zorludur barack obama yöntemi için, abd için.
abd'nin 2011'de açığa çıkan "arap baharı"nın yönlendiricisi olduğuyla, ardından gittiği, iki uç durumdur. şurası açıktır ki: abd, arap baharı'nın yönlendiricisi değilse de, ardından kalmamak, üstte olmak için çalışacaktır. abd, uzun süre, arap ülkelerinde, dıştan içten toplumlarını baskı altında tutan yönetimlerle birlikte olmuştur. abd için, mısır vardır ve mısır'ın israil'le barışı önemlidir. abd için, uzun süre, hüsnü mübarek'le, hüsnü mübarek'in üzerinde yükseldiği baskıcı azınlıkla birlikte olmak; aniden ve kolayca yer değiştirmiştir. abd karşıtı olarak baskı altında yaşamış mısır kalabalıkları benzeri hızda ve kolaylıkla abd'yle uzlaşacak değildir. abd, bunun bilincindedir: değildiyse de, bundan sonrasında daha bilgilidir. abd, hüsnü mübarek ve baskıcı toplumsallıklarıyla, mısır'ın kalabalıklarıyla karşıtlaşmıştır. hüsnü mübarek'in yönetimden düşmesiyle, abd, mısır'da karşıtlaştıkları artmıştır. arada "tahrir özgürlükçüleri"nin tatmin edilmeyen doyumsuzlukları da eklenince abd'nin mısır'da gerilediği açıktır. mısır'da mursi yönetimi de, müslüman biraderler de, selefiler de abd'nin mısır'da zayıfladığını eniyi bilenlerdir. abd için sorun bilinenler değildir; abd'nin mısır'daki yeni gerçekliği abd'yle uzlaşıklığa dönüştürmek zorlu bir yoldur. abd'nin yeni mısır gerçekliğini değiştirmesinden çok uyarlanması kaçınılmazdır.
libya'da yaşanan da abd için beklenmedik değildir. abd, aracılarla, zorlu ve parçalayıcı içsavaş sonucu değişen libya'dan uzaklaşacak değildir. mısır'daki abd askeri gücünün, zamanla, yeri geldiğinde libya'da konuşlanması gerçeklenecektir. libya'nın içindeki ayrılıklar ve karşıtlıklar uzlaşmadıkça, abd araya girmeyi ve arada kalmayı zorlayacaktır. abd dışişleri bakanı hillary clinton'un ilk tepkisi zayıf ve açıklayıcı değildir. clinton'un tepkisi, abd içselini doyurucu tepkidir.
abd'nin islam'ı küçük düşüren filmi yapanları eleştirmesinden öteye yaptırımı olması düşünülemez. bu durum da abd'yle işbirlikçi tum islam ülkeleri yöneticilerini kendi toplumlarında zayıflatıcı etkendir. abd, işbirlikçilerinin libya'da yaşanan şiddete geçiştirici tepkisinden, açıktan huzursuz görünümdedir. abd'nin işbirlikçi yönetimlerden umduğunu bulamaması beklenmeyen değildir ama üstesinden gelinmesi de kolay değildir.
sonuçta, libya'da yaşanan şiddet olayı ve islam ülkelerindeki sokakların kabarışıyla, yönetimlerin etkisiz soğuk tepkilerinin "arap baharı"nın çiçeklerinin meyveye dönüşmeden dönüşmesinden sonrası ne gelir? abd'nin libya'da askeri üs istemesiyle gerçeklemesi ilk beklenen olacaktır. mısır'da gerileyen abd, libya'da tutunmayı zorlayacaktır. abd, mısır'dan çekilse de, mısır'ın yerini dolduracak gücü önleyecektir. abd'yle ilişkisi gerileyen mısır'ın iktisadi yönden gerilemesi kaçınılmazdır.
abd seçmeni 6 kasım'da oyunu kullanırken, arap baharı ile abd'nin islam ülkeleriyle ilişkilerinin önemi ya da etkisi olur mu? abd seçmeni, abd çıkarlarını, abd'nin islam ülkelerinde içişlerinden uzak durmasının abd'nin çıkarlarını geriletmeden gerçekleyeceğine inandığı siyaseti seçecek midir? abd'de, 6 kasım seçim sürecinde, gündem yeniden abd'nin askeri gücü belirleyici konuma yükselmiştir.
libya'da yaşananlarla, sonrası abd tepkileriyle bölge tepkilerinin dayattığı gerçeklikler abd'nin 6 kasım seçimlerinde içselin sorunlarıyla süregiden seçim karşıtlığında yeniden abd'nin dışşallığını tartışmaya katmıştır. abd seçmeni hem güçlü abd, hem de savaşa doğrudan katılmayan abd'yi gerçekleyecek aday ve siyasete yönelecektir. abd'nin suriye'de yaptırımları da, beklentileri de donmuştur. suriye'de beşar esad yönetimi yeniden baskı için güç kazanmıştır diyebiliriz.
abd'de seçim yoklamaları demokrat başkan barack obama'nın cumhuriyetçi aday mitt romney'e göre önde olduğunu gösteriyor. abd pazarı'nda değişmeyen yüksek orandaki işsizliğin kısa dönemde değil ama, uzun dönemde geriletilmesi için merkez bankası katılımı ve katkısı pazarda geçici umudu körüklemiştir. pazardaki iyimserlik için avrupa birliği'nde almanya'nın belirleyici olduğu avrupa merkez bankası kararları da etkili olmuştur. abd merkez bankası ile avrupa merkez bankası'nın kararlı uyumlu ve birbirini tamamlayıcıdır. ne abd'nin bütçe sorunlarıyla cansız pazarı, ne de avrupa'nın durgunluğu, salt merkez bankası destekleriyle sürdürülebilir kalınma ve büyümeyi getirir. sorunların ötelemeyle, zaman kazanmayla, pazarın iç koşullarıyla düzeleceği beklentisi korunmaktadır.
türkiye'de, 2002'den önceki önlemlerle başlayan ve akp iktidarını güçlü kılan iktisadi koşullar, ilk kez gerilemeyle duraklamanın geriye dönüşünün ipuçlarını vermektedir. türkiye'de akp'yi oyların iyi günlerdeki desteklerini ilk kara günde geriye çekeceklerini beklemek yanlış olur. ayrıca, türkiye'de iktisadi gerilemenin, türkiye'nin güçsüzlüğünü getireceği beklentisi de hemen benimsenmemelidir. uzun süreli kalkınmaların yavaşlaması da, kalkınmayla büyümenin sürekliliğinde gerilemeler de olağandır. akp, iktisadi gidişin olumluğunu akp'nin başarısı olarak seçmenlere benimsetme başarısını göstermiştir. akp'nin, türkiye'de iktisadi zayıflığı, akp dışı koşullarla açıklamasında da inandırıcı olacak mıdır?
sıradaki hollanda seçimleriyle, ukrayna, venezüela ve abd seçimlerinin küreselde libya, mısır ve suriye'den geride kalması geçici durum mudur, gelen haftaların sorusudur.
14 eylül 2012, college station, texas.
