libya'da değişim nasıl gelişiyor? abd'nin libya'yı belirlediğini mi düşüneceğiz; yoksa, libya kendi oluşumunu geliştiriyor diye mi umutlanacağız? ikisi de tümden doğru ve tümüyle geçerli değil. libya'da içsel direniyor ve oluşum her yönde gelişebilir. libya'da, bugün de, bingazi ile trablusgarp uyumlu değildir. libya'da uzlaşımla uyumun çok zaman alacağı kesindir. arada, kanlı isyan günlerinden kalma yeni duruma uyamayanlar çoktur. libya'da yatışma ne kolaydır, ne de hızla yaşanacaktır. kırk yıl kaddafi yönetiminden kazananların soyunu kıymadılar ki; kıyamazlar da, kıyılması da kabullenilemez. kaddafi yönetiminden kalanların katılımı da, yeniden kazanımları da zamanla yaşanacaktır.
mısır'da muhammed mursi, mısır ordusu içinde, arındırmaya girişti ve şimdilik başarılı oldu görünüyor. bundan, kolaycı yaklaşımla, seçimle iktidar olmuş sivil yönetim ve iktidar yorumlarında ivedi yargılar yanıltıcı olabilir. unutmayalım, bu değişim, abd dışişleri bakanı hilary clinton'un mısır gezisi sonrasında yaşandı. elenenler abdci mi diyeceğiz? olur mu? 27 mayıs sonrası, 1960 kasım'ında "ondörtler arınması" yaşandığında, sonrasına bakınca biliyoruz ki, ondörtler'in ondört parça demesek de, çok parçalı oldukları gerçekliktir. mısır'da, 2011 öncesi abd'yle olanların, tahrir sonrası da olanları vardır, olmayacakları vardır. mısır'da yaşananlardan, değişik, nice yönlenmeler yaşanacaktır. mısır toplumunda, muhammed mursi yönetimiyle kazanan toplum katmanlarıyla, yitirenler olacaktır. bu kazananlarla yitirenler nasıl karşıtlaşacak, nerede uzlaşabilecekler ya da uzlaşabilecekler mi? bilmiyoruz. ne söylenirsa, ne öngörülüyorsa, bellenmiş doğrulardır ve bir öncekine göredir ve mısır'a özgü değildir.
bahreyn'de yatışma yoktur, ürdün'de krallığı zorlama yaşanmamıştır ama, yaşanmayacaktır diyemeyiz. yemen'de geçişte şiddet öğesi gerilemiş görünse de, katılımda yaygınlık ve süreklilik güvencededir diyemeyiz.
ya ırak? abd, ırak'tan çekiliyor görünüyor. ırak'taki gelişme obama etmeniyle, biden seçmesidir. 6 kasım'la bu gelişim korunabileceği gibi; yeniden altüst de olabilir. özellikle suriye, salt suriye'yle kısıtlı kalmayacaktır. suriye'de gelişmelerin ırak'a, lübnan'a, türkiye'ye ve iran'a uzanması hem beklenendir, hem de kaçınılmazdır.
suriye'de neler oluyor diye sormaktan çok, suriye'de olması gerekenler neden olmuyor diye sormak gerekli bu aşamada. dayanağı nicelik olarak yetersiz olan beşar esad yönetimi nasıl oluyor da direnebiliyor? iki açıklaması var: birincisi, isyan edenler nicelik olarak çoğunluğu zorlamakta azlıkta kaldılar; ikincisi de, isyancılar arasında istenmeyenler çok ve silahları yetersiz. ayrıca, beşar esad sonrasında kazanımın güvenceleri ne? suriye'den, mısır'dan, libya'dan, ırak'tan ayrımı nedir suriye'nin? kaynakları yetersizdir suriye'nin; ayrıca, israil için bir düşmanın eksilmesinden öteye kazanımı yok gibidir.
suriye'de ne olur diye sormak yanlıştır. suriye'de, beşar esad ne zaman ve nasıl gidecektir? içeriden, yakın çevreden darbe beklentisi de, birleşmiş milletler çözümü de gecikti. türkiye de oldubittilere ve suriye içine çekilmelere dirençli çıktı. bir noktada, bunlardan biri çözülecektir.
suriye'deki savaş durumu türkiye'deki barış durumunu zorlamaktadır. türkiye'deki isyan durumunu, suriye'yle ilişkilendirmek kolaycılığı sıradanlaşmaktadır. birbiri ardından patlamalar, öldürmeler arası sıklaşma eğilimindedir. akp, dışarıya açılmada ne denli başarılı duruyorsa; içeride türkiye'nin çoğunluğundan yalıtılmada kopmaya da o denli yaklaşıyor. akp'nin türkiye'yi ve toplumsal desteğini yanlış değerlendirmesinden geriye dönüşü olabilir mi? olacaktır demek zordur demekten çok olabilir diye düşünmemiz gerekir. akp'nin kendini yalanlaması, kendini yadsıması olur ama, olabilir.
abd'de, gelen iki haftada, siyasetin içte yoğunlaşacağı açıktır. önce, cumhuriyetçiler seçim öncesi toplanacaklar; ardından da, demokratlar. erken ve belirleyici olmayan yoklamalarda 6 kasım oylamasında oyların iki parti arasında yakın aralıkta paylaşılacağını beklemeliyiz. obama'nın kazanmasının açıklaması, abd yurttaşlarının yaşanana alışkanlığı olacaktır. romney'nin kazanmasını ise, abd'nin, obama'yla özlenen değişmeye erişemediği olarak değerlendirmek gerekecektir.
avrupa'da avro'yu ve avrupa birliği'ni korumakta direniliyor. avrupa birliği tarihinde anayasa kabulü dışında gerileme yaşanmamıştı. avrupa birliği düşüncesinde hep ileriye gidilmişti; ilk kez, hızlı ileriye sıçramada yavaşlamanın gerilemeye neden olmaması direnci sürüyor.
24 ağustos 2012, college station, texas.
