meksika'da genel seçimler 1 temmuz 2012 pazar günü gerçeklendi. sayım sonuçları da gecikmeden açıklandı. gelen günlerde yeniden sayım yapılacak.
meksika, yüzonbeş milyonluk nüfusuyla, bir trilyonluk genel ulusal geliriyle, kişi başına dokuz bin doların üstünde gelir ve onbes bin dolarlık satın alma gücüyle güçlü bir ülkedir. meksika, yirminci yüzyıl'da önemli devrim yaşamış ama, gelişimi yeterince hızla yaşanmamıştır. sanayileşmesi yeterince olmadığından öteye, siyasi olarak da demokratik kurumları yeterince gelişmemiştir. meksika'da, yirminci yüzyıl'ın başında siyasi cinayetler, kıyımlar ve sonrasında uzun süreli tek partili siyaset belirleyici olmuştur. meksika'da siyaset deyince, "pri(partido revolucionario institucional)" tüm siyasetin, tüm partilerin anasıdır. "pri" deyince de, iktidarın, zaman içinde, yozlaşması anlaşılmalıdır. bu noktada, biraz durup, geriye bakmalıyız. meksika, ondokuzuncu yüzyıl'da ve yirminci yüzyıl'ın başında, iç savaşların dışında, abd'yle de bölgesel egemenlikle bağımsızlık savaşlarından yenik ve yıpranmıştır. meksika ve abd iki ayrı yönde gelişmiştir. amerika'ların(kuzey ve güney) avrupa egemenliğine geçişte meksika kaynaklarıyla ve nüfusuyla çok önde başlamasına karşın yirminci yüzyıl'a varıldığında epeyi gerilerde kalmıştır. meksika, üretimde bölüşümde geriliği oranında ulusallıkta, bağımsızlıkta gücünü hep korumuştur.
amerika'ların güney'inde meksika brezilya ve arjantin'le birlikte önder bir ülkedir. meksika etkilenenden çok etkileyendir. meksika da, arjantin'le brezilya gibi avrupa'ya abd'den daha yakındır. meksika'nin tarihselliği de, toplumsallığı da, kurumsallıkları da avrupa'lıdır. abd'den de avrupa'lıdır. meksika'nın ve öteki güney amerika'lı ülkelerin abd'den ayrımı "yerli" nüfuslarıyla birleşik yaşamlarıdır. abd'de yerli nüfus yok düzeyindeyken, meksika'da egemendir.
1980'lerle abd, güney amerika'nın içişlerinde, bir anlamda belirleyici olmazken, öte yandan da, belirleyici olamaz durumuna gelmiştir. 1940'lardan başlayan ve darbeler silsilesi olarak yaşanan güney amerika tarihi, 1980'lerle yön değiştirmiştir. 1980'ler boyunca meksika da bağımsızlıkçılıktan önce ve çok toplumsal yenilenme arayışı gelişmiştir. "pri"nin içinden gelişen ve kopan yenilik arayışlarında "pan(partido acción nacional)" güç kazanmıştır. "pri"nin gelenekselliğiyle, yaşanan tüm eksikliklerin, geriliklerin de kurumsallığı da "pri"yle özdeşleşmiştir.
küreselde 1989 olarak yaşananla da uyumlu gelişen "pan" muhalefetten iktidara hızla yükselmiştir. önce yerelliklerde valilikler ve belediye yönetimleri kazanılırken, 2000'de devlet başkanlığı kazanımından öteye yasamada da çoğunluk "pan"ın başarılı siyasiliği olmuştur. 1990'larda abd ve kanada'yla "nafta" pazar birliği seçmeleri de "pan"ın önünü açmıştır. bir anlamda "nafta" ile büyük bir kalkınma ve adil gelir bölüşümü düşü kitlelere yayılmıştır.
"devrim"in kurumsallığından("pri") yeterince ekmek, barış ve özgürlük yaşamamış kitleler; 2000'lerle "demokrasi"yle("pan") daha çok ekmek, barış ve özgürlük arar olmuştur. bu arada, devrim'in başlangıcında, 1920'ler yaygın ve etkin olan sosyalizm ülkücüleriyle sendikal örgütlülük de "pri"den kopmuş ve "prd(partido de la revolución democrática)" olarak yeni siyasi gücü oluşturmuştur.
2006 seçimlerinde "pan" birinci parti olurken, "prd" cok az oy ayrımıyla iktidarı yitirmiştir. 2006 seçimlerinin ardından, uzun süreli, tartışmalı, sokak gösterili direnişlere karşın "pan" devlet başkanlığı'nı korumuştur.
2006'dan bu yana ne değişti? öncelikle, üretimde ve bölüşümde yetersiz kaldı "pan" siyasetleri. 1980'lerden bu yana güney amerika'nın kuzey'inde gelişen, yayılan ve egemenleşen uyuşturucu alışverişi meksika'da toplumsallığı da, adaleti de, kalkınmayı da, bireysel güvenliği de yokedici gelişmiştir. sonuçta, 2006'da çok az oy ayrımıyla iktidar olan felipe calderón döneminde polisten öteye askerin de uyuşturucuyla uğraşta etkin kullanımına karşın ellibinin üstünde yurttaş yaşamını silahla, şiddetle, kıyıcılıkla yitirmiştir.
1 temmuz seçimlerinde meksika'da "pri" birinci parti olurken, "prd" 2006'da da olduğu gibi ikinci kalmıştır. "pan" ise "pri" ile yer değiştirmiştir. "prd" bir önceki seçimde "pan"ı oy çalmakla, oyların sayımını yozlaştırıcı yöntemlerle değiştirmekle suçlarken; 2012'de "pri"ye benzeri suçlamaları sürdürmektedir. 2006'da binlerle olan ayrım bukez beş milyonun üstündedir. yeniden sayımla da "prd"nin öne çıkabileceğini beklemek yanlış olurdu. ikinci sayım sonuçlarına göre başkanlık seçimlerinde dağılım şudur: "pri" adayı enrique peña nieto geçerli oyların yüzde 39,13'ünü toplarken, "prd" adayı andrés manuel lópez obrador yüzde 32,46'sını almıştır; "pan" adayı josefina vázquez mota da yüzde 26'da kalmıştır. oyların yöresel ve toplumsal dağılımına göre kazanan "pri" daha çok meksika'nın kuzey'inde ve güney'inde kırlık ve toprağa bağlı üretim temelinde oy toplamıştır. bir anlamda, geleneksel ve kurumsal oylar "pri"e geri dönmüş değil, "pri"den kopmamıştır. "pan" uzun süredir yükseldiği, sermaye güçlerinin egemen olduğu, kentleşmenin etkin olduğu yörelerde gücünü sürdürmüştür. meksika'nin işçi nüfusuyla, avrupa'lıyla çokça karışmamış yerli nüfusu da "prd"de toplanmıştır.
bundan sonra ne olur? "pan"dan "pri"ye doğru geri dönüş mü yaşanır; yoksa, "pri" de güvenlikte, üretimde, bölüşümde yetersiz kalıp, seçmenlerin yeniden gelişmiş umutlarının doyumsuzluğuyla geriler mi? öyle anlaşılıyor ki: "prd" ne sermaye, ne de tarım kitleleriyle geliştiremediği yayılmasını, olabildiğince koruyacaktır. sonuç olarak, meksika'da, brezilya benzeri, arjantin benzeri, şili benzeri bir değişim gerçeklenmemiştir. meksika'da "pri"nin başarısı güney amerika'da ya da abd'de bir ürküntü ve gerilim getirmez. "pan" kıyıda ve yedekte hızla boşluğu doldurur. "prd"nin donmuşluğunu nasıl değiştirebileceğinin temelleri zayıftır. küreselde, kamusal kalkınmacı, devleti güçlendirici, sermayeyi denetleyici siyasetler 1989'dan bu yana siyasiliklerini korusa da, iktidara uzaktır. meksika'da da "prd"nin iktidara uzak kalması doğaldır; "prd"nin siyasetleriyle bundan ötesini zorlaması zordur. sorun siyasetten öteye nicelikten kaynaklanmaktadır. işçi nüfus da, yerli nüfus da sermayeyi kısıtlayacak çoğunlukta değildir. meksika'da demokrasiyle yürüyüş sürecektir.
5 temmuz 2012, college station, texas.
