mali'de olanları izleyen yok. bir süredir alttan, dışarıdan kabaranları abd dışında izleyen var mı? libya'da kaddafi'ye ayaklanmada, kaddafi'ye yardıma koşan paralı askerler de vardı. mali'den kaddafi'ye destek olanları libya'dan sürdüler coğunu ama, giderken kaddafi'nin silahları da yanlarındaydı. elde silah, mali'de, bir yıldır yapmadıkları yok. bir yandan da, kendince sakin ilerleyen mali'de darbe, yıkım ve kıyımlar sıradanlaşıyor. mali'nin nüfusu yüzde doksandokuz sünni müslüman. hristiyan azınlık yok sayılır. bir yandan alçakgönüllü müslüman yaşamı sürerken, kuzey'deki "arap baharı" kaynaklı kabarış mali'de kızgın yakıcı küresel ısınma getirmiş durumda. kaddafi'nin silahlarıyla kendi başına buyruk olanlar mali'nin müslümanları'na "şeriat"ı dayatıp belirleyici olmaya çalışıyor. olan da, yaşamın sıradanlığına, doğallığına tutunmayla ölüm dirim mücadelesi. arada, tarihten kalma nice anıtlar, simgeler birbir yokediliyor. mali'de toplumsallığın ve kurumsallığın direnişi çözülmek isteniyor. çözülünce ne olur? somali, etiyopya, eritrea, liberya, sudan ve afganistan günleridir bundan sonrası.
suriye derken, arada mali de yaşanmazlığın kısır döngüsünde.
suriye'de şam da, halep de yıkımlarda. duracak ve gidecek yerleri olmayan yönetimlerin biri daha küreselin önünde can çekişiyor. esad yönetimi parçalanırken, suriye de parça parça dağılıyor. abd, son adım için kıyıda suriye'de. sonunda, 1950'lerden bu yana lübnan'a yığılmayı amaçlamış abd, muradına yaklaşmış görünüyor. abd'nin istemediği bir sonucun çıkmayacağı yönde gelişti suriye'de yaşananlar. türkiye ile rusya, bu noktada, birliktelik geliştirmeyeceğine göre abd suriye'de de libya'daki gibi kazanmış görünümdedir. "arap baharı"ndan öncesine göre tunus'ta da, libya'da da daha çoktur abd. mısır'da öncesinde çok olan abd, eski dostlarını eleyenlerle varolmaya çalışmaktadır. geçiş süreci sonunu bilmiyoruz ama, abd yeni dostlarıyla da oluvereceği açıktır.
suriye'de ne olur? rusya olmaz; türkiye'nin olabilirliği çok geriledi. beşar esad'ın en yakınında yaşamış ve iktidarı paylaşmış olan ailenin oğlu türkiye'de esad sonrasına adayım diye açığa çıktı. oysa, neredeyse, iki haftadır türkiye'de yaşıyordu. hafız esad'ın yanında iktidar sürmüş babası ise oğlundan önce şam'ı bırakıp kaçmıştı ve londra'da yaşıyor. abd, suriye'de rusya'yı da istemez, türkiye'yi de. abd kendinin olmasının güvencesini sağlayanlarla birliktir ama sonunda belirleyici abd olacağının güvencesiyle.
suriye'nin ırak'a taşması da, türkiye'nin suriye'ye taşması olasılığı gerilemiştir. görünürde, ırak'ın suriye'ye taşması oldubittisinin de sürdürülebilirliği boşluktadır. devletin kurumsallığı parçalandığında kendi başına buyruk olmayacak gelişimler yaşanır. önemli olan belirleyici güçlerin konumudur. 2003 saldırısı sonrasında bağdat'ta uzun süreli iktidar el değiştirmişti. iktidarı yitiren bağdat'ın egemenleri öteki parçaları benimsemekte zorlandı ve gecikti. suriye'de de iktidar değişiminde şam'ın egemenleriyle yer değişiminde zorlanma ve zorlama yaşanacaktır.
iran sessizdir. nasıl olmasın ki? 1979'dan bu yana lübnan'da olan iran'ın lübnan uzantıları koparılacaktır. iran'a giriş ötelenmiştir. iran'ın ırak'a ve suriye'ye taşkınlığı da bitmiştir diyemesek de, noktalanmıştır.
suriye'de ne olurdan çok; ingiltere ve fransa'nın arap evreninden tümden uzaklaşmasına gidişin yaşandığı açıktır. ingiltere ve fransa'nın yerini abd almıştır. türkiye'deki yönetimse, abd adına olmadan abd'yi sınırlarımıza taşıdığını yadsımayla gerilemektedir. türkiye suriye'de olamadığında akp'nin yönetiminin de türkiye'de kalması düşünülemez. o durumda, akp de, içten çok dışarıdaki dayanaklarını önemsemenin zararını yaşar.
suriye'de bilinmezde ilerleme sürüyor. esad yönetiminin gidişi de suriye'de duralama diye alınmayacaktır. suriye'de, gündelik insanların elindeki silahların neye direneceğiyle, neleri dayatacağını yarın göreceğiz.
abd'de seçim süreci ağırdan gelişiyor. ağustos sonunda cumhuriyetçiler ve demokratlar seçim öncesi en büyük gösterilerini yaşayacaklar. sonrası da kıyasıya meydan kavgasıdır, sokak mücadelesidir.
abd pazarı'nda cılız büyümeyle, işsizlik oranında düşüşün olmayışını seçmenler nasıl oylayacak konusunda abd'nin geçmişinden veriler yetersizdir. her seçimin kendine özgülüğü vardır; her seçim yaşanıncaya özeldir.
türkiye'de gündem: erdoğan'la davutoğlu'nun dirençli düşselliğiyle, anayasa yazımında gelişimin sessizliği ortadadır.
27 temmuz 2012, college station, texas.
