abd'de 2007 duraklamasını gününde yoksaydılar. 2008 eylül'ünde "bunalım" saklanamaz olduğunda, neredeyse, "1929 buhranı" yeniden mi olmuştu.
paul krugman, 2008 eylül öncesi, gelene uyarılarını yineliyordu ama, etki alanı, etkinlerle seçkinler katındaydı. rastlantı, 2008 yılında, nobel iktisat ödülü de paul krugman'a verildi. doğal ki, bunalımı öngördüğünden ya da bunalımın buhrana dönüşmesine akıllı çözüm önerileri olduğundan değil. paul krugman'ın, uluslararası ticarette, tüketicilerin seçmeleri konusunda yaptığı çalışmalarıyla yayınları iktisat düşüncesine önemli katkı olarak sayıldı. 2008 öncesi de abd pazarıyla küreselin etkileşimleri üzerindeki düşünceleri abd siyasilerince benimsenmiş değildi; abd kapitalizmi üzerine yaklaşımları eleştirel ve gündelik siyasetlere karşıttı.
2008 bunalımıyla, abd'de, ardından küreselin tüm yörelerinde yaşanan ikitisadi karar siyasetlerine kıyasıya ve aralıksız eleştirilerini new york times köşesinde sürdürüyor. paul krugman, 2008 bunalımının ilk günlerinde de sorunun derinliğiyle ürkütücü boyutlarını konu eden bir kitapçık yayımlamıştı. paul krugman, yakın günlerde, "end this depression now!"[1] başlığıyla üç yılı aşkındır vurguladıklarını yeni bir kitapta, yeni bir "sistemetik"le okura, siyasilere, yürütme gücündeki, karar örgütlerindeki etkinlere uyarı niteliğinde yayımladı.
2008 bunalımı birdenbire ortaya çıkmadı. 2008 ocak ayı'yla, özellikle, abd'nin "fed" diye bilinen abd merkez bankasıyla, hazinenin kararlarıyla, öngörüleriyle eylül'e adım adım gelinmişti. 2008 eylül'ünde, 1989'la saygınlıklarıyla etkinliklere iyice gerilerde kalmış kapitalizm karşıtları, silkelenme olanağı buldular ve anında kapitalizmin son buhranına yolalındığını açıkladılar. ben onlardan olmadım. kapitalizmin sonunun, anlık ve birden olmayacağının açıklığından öteye; kapitalizmin sonlanabilirliğinin çok daha kolayca değerlendirme konusu olduğu yirminci yüzyıl'ın başlarından sonra yüzyılı aşkın gelişmişliği olan kapitalizmin kendini denetleyip koruyabileceği de açıktı. ayrıca, iktisatın bunalımının doğrudan siyasi değişime neden olmadığı; devrimlerin, siyasi önderlere, kararlı örgütlere ve kitlesel katılımı gerektirdiği bilinen gerçekliklerdi.
paul krugman'ın, kapitalizmin yıkılacağını ve yokolabileceğini öngören düşüncelerle ve siyasetlerle yakınlığı yok. kapitalizmin gücüne de, işlerliğine de, bunalımlarının süreklileşmemesinin öngörülerini de bilen bir iktisadi düşünür. 2008 seçimlerinyle abd başkanı olan demokrat obama, danışman olarak yanına da alabilirdi. obama'nın krugman'dan danışmanlık istemi ve gereği olmuş mudur, ileride öğrenebiliriz. bildiğimiz olmadığıdır. olsa ne olurdu ise boşluktadır. paul krugman'ın son kitabı, bir anlamda, demokrat başkan obama'nın yürüttüğü iktisadi siyasetin 2008 bunalımından buhran'a varmamanın, daha hızlı ve daha kalıcı bir iyileşmenin olabilirliği varsayımıyla kurgulanmış. daha da ötesi, 2009'la ve 2009'dan bu yana yapılmayanların, 2012'yle yeniden yapılabilir ve iyileştirici olacağı öngörüsüyle donanmış bir kitap.
2008 bunalımı kamuya malolduğunda, 2008 seçimlerini, demokrat başkan obama ve demokratlar meclis çoğunluğu destekleriyle kazanmalarıyla nasıl bir çözüm gerektiği konusunda, neredeyse, reçete diyebileceğimiz yaklaşımlarını, bukez üç yıllık yetersizlikle de aklanmış varsayımıyla da güçlendirmiş krugman. yeniden kuramlaştırma çabaından çok 1929 buhranı'nı ve çözümlenişinin kuramlarının, 2008 sonrasında da, günümüzde de tek seçenek ya da en geçerli yol olduğunun belgelenmesi olarak yazılmış kitap. bu yeni kitabın dayanağı da, kuramsallığı da, krugman'ın açıkça yinelediği gibi, ancak ve ancak "keynes" iktisatçılığıyla, "keynesci" yaklaşımlarla olması gerektiğini, olmazsa olmaz özüyle sözüyle yazılmış.
paul krugman, keynes konusunda ve bugün de en geçerliden öteye tek geçerli saydığı kapitalizmin buhranının hemen aşılabiliriliğini öngörüyor. keynes'in 1930'larda öngördüklerinin toplumsal denenmişliğinin ve başarılmışlığının siyasette yeterinci ilgi duyulmamasına tepkisini kitabın başından sonuna yineliyor. nedir keynes çözümü ya da keynes çözümüne ve uygulama gereğine, siyasiler neden uzaklar? kısaca, yalın olarak, keynes çözümü, buhran anlarında, iktiastın kurallarının, buhranın neden olduğu, önlenebilirliği ya da bir daha olmamasının önlemleri siyasetlerinde zaman tüketmekten çok, anında, kamu tüketiminin arttırılmasını istiyor. vergilendirme konusunda, pazarda iyileşme yaşanmadan, işsizlik oranı çalışanlar için de, sermaye için de, vergi toplayıcı devlet için de gelişmeden, uzak durulmasını benimsiyor. bütçe açıklarının, pazarın canlanmasını getirdiği sürece, işsizlik gerilediği sürece, sorun değil, katlanası değil iyi ve gereklidir diye görüyor, gösteriyor. önce pazarın iyileşmesi, alışverişin canlanmasıyla tüketim ve satınalma gücünün ardından vergilendirmenin de, bütçe açıklarının azalmasını getireceğini vurguluyor.
paul krugman iyimser mi? kendi öngörüleri konusunda ne kuşkusu ne de yanılma payı var. paul krugman, desteklediği ve güncelliği hiç eksilmemiş keynes ikisadi siyasetinin kaçınılmazlığı dayatıncaya iyimserliğinde kararlı. keynes çözümlerinin benimsenmediği durumda: buhranın uzayacağıyla, yıpratıcı olacağı konusundaki uyarılarıyla kötümser görünüyor.
2012 seçimleriyle olası cumhriyetçi yürütmenin karşısında güçlü bir eleştirmen bulacağını öngörmeliyiz. yine, 2012 seçimleriyle, olası demokrat yürütmenin başı derde girdiğinde, paul krugman'da, korkusuz bir dayanak bulacağını düşünmeliyiz.
1. paul krugman, "end this depression now", w.w. norton&company,2012, new york-london.
8 temmuz 2012, college station, texas.
