2 mart cuma günü, iran'da meclisi yenileme seçimleri yaşandı. iran'da seçim ya da demokrasi deyince kimileri için ne inandırıcı, ne de benimseyici oluyor. oysa, 1979'dan bu yana iran'da derin ve kapsamlı bir demokrasi işlerlikte. kimi ülkelerde olduğu gibi, yüzde birin altındakilerle, yüzde üç beslik siyasilikler bağımsızca ve özgürce seçimlere katılmıyor. ayrıca, 1979 devrimi'ni yoksayan ya da ortadan kaldırmaya yönelik siyasiliklerin de açıktan örgütlenmesi yok. sonuçta ve kısaca, abd'de, ab ülkelerinin çoğunda, türkiye'deki zenginlikte değil siyasilikler ama, basbayağı demokrasi var ve siyasi işlerliğin temeli de, belirleyicisi de seçimler. iran'daki demokrasi yaşamı ve geleneği benzerleri ırak'tan, ürdün'den, suriye'den, mısır'dan, tunus'tan ileride ve kalıcı bir düzen.
2009 koşullarında yaşanan ve mahmud ahmedinejad'ın yeniden seçimiyle gerçeklenen seçimlere göre değişik siyasi günlerdeyiz iran'daç öncelikle, 2009 devlet başkanlığı seçimlerinde mahmud ahmedinejad'ı zorlayan siyasilik 2012 koşullarında neredeyse seçim meydanlarında yoktu. bundan yanlış sonuçlara varmak kolaydır. mirhüseyin musavi ile mehdi karubi'nin seçimlerin dşında kalması iran demokrasisinin büyük eksikliğidir ama, iran'daki demokrasi gerçekliğini tümden yoksaymayı gerektirmez. bir anlamda, türkiye'de, 1977 seçimlerinden sonra yaşanmış ilk seçimler olan 1983 seçimleri benzeridir. demirel, ecevit, türkeş ve erbakan'ın olmadığı, yönetemediği güçler bir biçimde bir yoldan aktılar, bir siyasilikte birleştiler. siyasi kısıtlamalar olmasaydı ayrı tartışmadır. 1983 seçimlerinin türkiye'de siyaseti yansıtmadığı yanlış bakıştır. musavi ile kurabi eli kolu bağlı olsa da, onların izlerleri toplumun içinde siyasi olarak da vardır. 2012 seçimlerin sonuçlarına göre, tartışmalı, 2009 seçimlerini de yeniden değerlendirebiliriz. 2009 seçimlerini musavi kazanamamıştı. sokak gösterileriyle yaşanan ve yaşatılan şiddetin geriye teptiğini bugün daha iyi görüyoruz. musavi'nin iran dışsalının da istediği olması hem o günü, hem de bugünü belirledi.
2009 seçimlerinde devlet başkanlığı'nda musavi'ye ya da dışsala göre ahmedinejad'aa birleşen, toplaşan siyasilikler, musavi'nin ve dışşsalın "tehdit" olmaktan uzaklaşmasıyla kendi içlerinde yaşanan aykırılığa göre seçmelerini yaşadı. 2008 meclis seçimlerinde yüzde elliyedi olan katılımın birazca yükseldiği görünüyor; 2012 meclis seçimlerinde katılım yüzde altmışdört olarak gerçeklendi. korkununö gerilimin olmadığı toplumlarda yüzde altmışdörtlük katılım düşük sayılmamalıdır. yeni meclisin temsil gücü yüksektir.
2012 iran'ında meclis seçimlerinin ilk sonuçlarına göre, ahmedinejad'ın siyasiliği yıkılmamıştır ama, epeyi gerilemiştir. örneğin, ençok temsilcisi olan tahran'da 1979'un geleneksel koruyucuları 19 temsilcilik kazanırken, ahmedinejad 11 temsilcilikte kalmıştır. tüm seçim yörelerinde sonuçlar benzeridir. kentlerde de, kırlara doğru da ahmedinejad yanlılarının kazanımları geride kalmıştır. iran'da ahmedinejad'ın siyasi gücü kentleri bulamayanlarla, kentleşmede geride kalanlardı. nüfus olarak iran'ın çokluğu onlardır.
iki kez başkanlık kazanan ahmedinejad, nasıl oldu da, dışsalın etkisi olmadan sarsıldı, geriledi. birincil ve kolaycı açıklama yaşamın pahalılaşmasıyla, gelirlerde gerileme ve yeterince yükselmelerin olmayışıdır. bu önemli etkendir ama, yeterince de, gereğince de açıklayıcı değildir. 2008'de de, 2009'da da iran'ın pazarıyla iktisadi güçlerinin durumu bugünden değişik değildi. bugün değişik olan umudun kırılmasıdır; umudun çözülmesidir. bunlardan da önemlisi, ahmedinejad'ın içerinin, iran'ın içselinden çok dışsalın sorunlarında tükenmesidir. iran'ın abd'yle, ab'yle, israil'le, suudiler'le bitmek bilmeyen karşıtlıklarından umarı kalmamıştır iran'ın seçmenlerinin. ülkesinin sorunlarını dışşsalın varlığıyla, dış baskılarla açıklamayla, uzlaşmaz karşıtlıklardan kurtulamamak ahmedinejad'tan beklenen umudun yıprandığını gösteriyor seçim sonuçları.
2 mart meclis seçimleriyle iran'da ahmedinejad'ın dışarıdan sonra, içeride de kısıtlandığını görmemiz gerekir. bu iki yanlı baskıdan ne çıkar? 2013 başkanlık seçimlerine değin bunalımın artacağını öngörmemiz gerekir. abd/ab'nin de, israil'in de iran'a saldırısı ötelenecektir. benzeri biçimde, dışarıdan yardımların ülkelerin iölerindeki işbirlikçileri geliştirmediği, gerilettiği iran deneyiminde de yaşanmaktadır. gücünü dışarıdan alan güçlerin siyasi iktidarları olasıdır ama, ülkelerin ulusça seçtikleri değildir.
2 mart seçimleriyle 1979 devrimi'nin gücünü koruduğunu, dışa karşı, güçlü olduğunu gözlemek doğrusudur, iran'ın gerçekliğidir.
4 mart 2012, college station, texas.
