suriye'de yaşananları anlamayanlar çok. en acı soru da: suriye'de ne işimiz var? daha da kötüsü: "ışid"le bir olup suriye'nin yerellerinin kıyımının önünü açıyoruz yanılsaması. ayrıca, türkiye'nin içinde "yenilenlere" arka çıkmayı barış, özgürlük ve demokrasi savunuculuğu sananlar var.
1989 öncesinde, 1945 sonrası "soğuk savaş" koşullarına göre değil de, 1914 sonrası ve 1917 koşulları geleneğiyle siyaset yapanlar, vietnam savaşı'nı halklar ve kurtuluşu görenler, 1989 sonrasında da "yenilmedik" yanlış algısıyla yaşıyorlar. yenilgi sevilen bir meyve değildir; insanı zehirleyicidir. yenilgi meyvesiyle zehirlenenlerin sonu da acıdır; acıklıdır.
suriye'de ne oldu; bundan sonra neler olur?
suriye'de sdg, pyd, ypg ve pkk sonlanmıştır. benzeri biçimde ışid ve türevleri de bitiktir. yenilmedik diyenlerle, buradayız ve bir yere gitmiyoruz diyenlere: her başlarını kaldırdıklarında yerin altına itilecekleri açıktır. gelen on yılların gelişimi budur. suriye de ırak'ın bağdat'tan yönetilmesi benzeri şam'dan yönetilecektir. ırak bağdat'tır; suriye şam'dır. bu gerçekliğe isyanları bağdat da, şam da sonlandırma gücünde olacaktır.
suriye'de büyük soru şudur: ahmet şara egemenliğini sürdürebilir mi? önyargıyla sürdüremez diyenler olacaktır. suriye'de isyanları bastırma gücünü gösteren ahmet şara uzun süreli olabilir. ahmet şara başarılı olamasa da, suriye'de yapay koşulların ortaya çıkardığı sdg ve ışid ancak ve ancak yeni adlarla, yeni önderlerle bir süre daha var olsalar da, şam'a egemen olamazlar ve şam'da olamazlar.
ahmet şara yönetimini, suriye'nin tamamına eriştirebilir mi? isyancıları bastırmada, yoketmede kullanacağı yöntemler geçicilikten sürekliliğe ulaştığında kazanmanın gücüne kapılıp zoryönetime dönüşür mü? suriye'de zoryönetim ahmet şara'yı da, suriye'yi de güçsüz kılar. ahmet şara'nın suriye'nin çoğunluğunun temsilcisi olduğunu varsaymalıyız. suriye'nin çoğunluğunun sünni müslüman olması şam'ın bildiği ve egemen kılacağı olacaktır. suriye'nin azınlığıyla elli yılı aşkın suriye'de egemenlik kuran ve sürdüren esat yönetiminin tabanı ile şara yönetiminin karşıtlaşma ve çarpışma yaşamaması gerekir. daha da önemlisi: "intikam" da bitirici olur. nasıl ki: bağdat'ta ırak'ın çoğunluğu egemense, şam'da da suriye'nin çoğunluğunun egemenliğine varılacaktır. suriye'nin geleceği bu yalın gerçekliktir.
tarihin kalıntısı azınlıklar, suriye'de de güçleri düzeyinde ve isyancı olmadıkları sürece barış içinde olurlar. aykırısı, suriye'de anlamsız ve acılı, korkulu kargaşa olur.
suriye'de birlik ve tümlük budur. özerklikler, federasyonlar ve benzeri oluşumlar suriye kargaşasının yeniden alevlenmesi ya da yer yer, zaman zaman yinelenmesi olur.
suriye'nin bilinmeyenleri çoktur. en bilinmeyeni açıktır: rusya'dan sonra, iran'dan sonra, abd de neden çekildi, çekiliyorlar? suriye türkiye, israil ya da arap devletlerinin güdümünde midir ya da o yönde mi gelişir? bunu anlamamız çok zaman alacaktır.
suriye'de kazananlar açıktır: suriye'nin çoğunluğu ilk ve en çok kazanandır. ayrıca, türkiye ırak'tan sonra, uzun suriye sınırında da güvencededir. suriye'den türkiye'ye sızıntıların kuşkusu da, korkusu da gerilemiştir. uzun süredir türkiye'nin iran, ırak ve suriye sınırları suriye'deki gelişmelerden sonra daha güvenlidir. israil'in(doğrusu abd'nin) kazanımı da 1967'den bu yana uzlaşım geliştiremediği suriye'de israil'e saldırganlık yapacak bir yönetim de geride kalacaktır uzun dönemde. israil mısır'dan sonra suriye ile de uzlaşıp yaşayacaktır.
yüzyıldır türkiye'nin güney sınırları ötesinde barış ve sürekliliği türkiye'nin iç gerilimini de azaltır olurken, kaynaklarının savaş olasılıklarına göre tüketilmesini de azaltıcı olacaktır. ya olmazsa sorusu her zaman geçerlidir ama, olmaması istenen olmalıdır.
değişimlerin anlaşılması ve anlamlandırılması çokça yenilenlerce görülmez, bilinmez.
23 ocak 2026, college station, texas.
