demokrasilerin birincil olgusu seçme seçilme olanağının varoluşu ise, tamamlayıcısı da uzlaşımdır. türkiye'de demokrasi olmadığının göstergeleri çoktur. kanıtsız, belgesiz, tanıksız gözaltılar, tutuklamalar, hapislikler en çarpıcı ve bilinenlerindendir. yönetimler değişir; demokrasilerde duraklamalar, yasaklamalar esnetilir, kaldırılır ve yeniden demokrasinin önü açılır. bir süre sonra varılan ise: siyasi partilerin kapatılması, kimi siyasilerin seçilmelerinin önünün kapanması olur. bu arada, kanıtsız, belgesiz, tanıksız gözaltılar, hapislikler yeniden yaşanır.
türkiye'de 1945 sonrası bu kısır döngü nice yaşandı. bu kısır döngünün 1980'le bittiğini, biteceğini umanların, 2002 sonunda başlayan akp yönetiminde ve iktidarında yinelenmesini öncekiler benzeri yaşadıkça tepkiler dinmiyor; dinmeyecek de.
siyasette seçim kazanmak, yönetme hakkını kullanmak öngörülen süre içindir. oysa seçim kazanma başarısını demokrasi olanaklarıyla kazananlar, iktidarlarını süreli değil de, sonsuza değin kullanılır davranıyorlar. neden?
"iktidarın nimetleri" deyişi yaygındır kitlelerin belleklerinde. siyasi iktidarlar, demokrasi olanaklarını, yönetmek gücünden çok, "iktidarlarını" süreklileştirmeye yönlendirmeyle uğraşmaya yöneldiklerinde, kısır döngüyü yineleme yoluna girdiklerini öngörmek zor değildir. türkiye'de en çok değiştirilmiş yasalardandır "seçim yasaları" ve anayasal dayanakları. kısaca, bu kısır döngüleri durduracağı öngörülen anayasal güvenceler de, kolayca değilse de, aşılır olur.
bir süredir ve özellikle 2023 seçimleriyle seçim yasaları ve anayasal değişim gündemi zorlanıyor. 2024 yerel seçim sonuçları ve sonraki siyasi gelişimlerle "erken seçim" istemiyle iktidarı zorlama chp için önceliklidir. akp-mhp birlikteliği seçimi gününde yapmak direnci gösterdikçe akp-mhp karşıtlarının ilk tepkisi: seçimi tümden kaldıracaklar kuşkusuyla korkusudur. seçimsizlik durağı, kısır döngüden öteye demokrasinin sonlanmasıyla iktidarın sonunu hızlandırıcı etmendir.
seçimsizlikten önce, seçimi iktidarlarını süreklileştirici yapmayı deneseler de sonlarını önleyemezler.
kısır döngülerin önlenmesi bu iktidar döneminde olmayacaktır. bunu ilk günden biliyor görünenler de, kısır döngünün seçimle kazanılmış iktidarla bunca uzun süreceğini öngöremediler. iktidar değişimi uzadıkça seçimlerin gücü eksildi. doğal ki, seçme ve seçilme gücü eksildikçe uzlaşım da yaşanmaz oldu. her toplumsal olaydan siyasi karşıtlaşma, cepheleşmeyi geliştirdi.
cepheleşmenin uzlaşımla gerilemesi çoktandır zordadır. kısacası, uzlaşımsızlık ve cepheleşme iktidarın tıkanmasıdır. demokrasi seçimsiz ve uzlaşımsız yaşanan gerçeklik olmaz.
25 nisan 2025, izmir.
