avrupa gerçekliği nedir? avrupa almanya'nın tanımladığı mı olur, fransa'nın mı, italya'nın mı, ispanya'nın mı? birleşik krallık avrupa mıdır? ya ötekiler? hollanda, belçika, portekiz, danimarka, isveç, norveç avrupa'nın neleridir? finlandiya, avusturya ya da 1989 sonrasının çekya'sı, slovakya'sı letonya'sı, estonya'sı, litvanya'sı nasıl avrupa'dır?
tarihte ve günümüzde avrupa, öncelikle "coğrafya"dır. avrupa'nın iktisadi birliği yenidir. avrupa'nın iktisadi birliğinin siyasi birliğe evrilmesi daha da yenidir. askeri birlik ise iki savaş sonrası abd'nin dayatmasıdır, abd'yle birlikteliktir. kısacası, bugün gelinen noktada avrupa'nın siyasi birliği "avrupa birliği" ile askeri birliği "nato" olmuştur.
avrupa birliği'nde abd, kanada, türkiye ve birleşik krallık eksiktir. nato'da ise son olarak finlandiya ve isveç de katılarak temsil gücü artmıştır.
avrupa'nın neredeyse orta yerinde isviçre ise avrupa birliği ve nato dışıdır. nato'nun kurucu 12 üyesinden biri olan norveç avrupa birliği dışındadır. sırbistan ve bosna-hersek de avrupa birl
kısacası, avrupa birliği de, nato da avrupa coğrafyasının tamamını kapsamıyor. avrupa birliği ve nato birbirinden bağımsız demeyelim ama, ayrı iki örgütlenmedir.
avrupa coğrafyasının çoğulluğuna katılıp ayrılan ya da hiç katılmamış olanlarla atlantik kıyısından abd ve kanada birliği gelişir mi; yürür mü; yoksa parçalanıp dağılır mı? bu soruların yanıtları yirmibirinci yüzyıl boyunca aranacaktır; bulundu sanıldığında karmaşıklaşırken, en olmadık anlarda iyimserlikler gerçeklik olarak belirebilecektir.
avrupa konusu abd için de, küresel için de birincil konumunu sürdürecektir.
avrupa karmaşıklığının çok sorunları vardır. sorunları yeniden gözden geçirmek geçerliliğini uzunca süre koruyacaktır. avrupa abd'yle çatışmadan, rusya'yla çatışmadan barışını ve birliğini nasıl geliştirir?
temel sorunlar açıktır: ulus ve ulusçuluk devlet örgütlenmesini avrupa'da gerçeklemiştir. abd ulusu ve ulusallığı iki yüz elli yıldır arayış ve gelişimdedir. abd ulus-devlet değildir. abd adı, işleyişi ve varlığıyla "birleşik" devlettir. tek devlet ya da birlik olarak merkeziliği değil, devletler birleşikliği olarak yaşamış ve yaşamaktadır. abd "birleşik devletler" konumunda mı ilerler; yoksa, tek merkezi devlete dönüşür mü?
abd toplumu "birleşik devletler" olgusunu ve anayasallığını korumak mı değiştirmek mi noktasındadır? trump olgusunu "kişi" olarak değil de 77 milyonluk seçmen kitlesi olarak alınca koruma-değişme karşıtlığı daha anlaşılır olur. avrupa benzeri abd de olanı koruma ve değiştirmeyle dönüştürme belirisizliğindedir. trump yönetiminin ortaya çıkışı korumadan çok yıkımla yükümlüdür. trump yönetimi seçmenlerin istediğini yapacak güce erşir mi? trump yönetimi saman alevi gibi yayılırken nasıl söndürülür?
avusturya nato üyesi değildir; ukrayna, belarus da değildir. doğal olarak rusya da değildir. nato sovyet rusya'ya karşı olarak "soğuk savaş" gerçekliğiydi. 1989 gerçekliğinde rusya'nın tüm çevresi avrupa'ya dönüştürülürken rusya dışarıda bırakılmıştır. rusya'nın türkiye, çin ve hindistan'a itilmesi de istenen bir durum sayılmıyor. abd çin'e karşı rusya, hindistan, türkiye ve japonya'yı yanında görmekten uzak duramıyor.
abd avrupa'yı karşısına almadan, rusya'yı yanına alarak çin'i durdurmak siyasetinin temelleri zayıftır; geleceği de zorludur.
bugün görünen odur ki: abd'nin avrupa'yla çelişik görünümü çatışmaya doğru gelişmez. abd avrupa'yı zorlar ama, abd için avrupa değişmeyecek "kader"dir ve geleceğidir. abd'den yalıtılmış avrupa abd'ye, abd'yle birlikte olmuş avrupa'dan daha çok zarar verir. tarihsel olarak avrupa'nın gelişmiş uzantısı abd avrupa'dan yalıtılamaz. avrupa birliği'ni nato olmadan da sürdürür. abd olmadan nato olmaz ama, yerine oluşacak askeri güçlenme avrupa içinde yeniden savaşmanın odağı olmaz. avrupa birliği dağılan değil birleşen güç olur.
avrupa'nın sorunu ne abd'dir, ne de rusya'dır. avrupa'nın ulusallıklarının güçlü olmasının getirdiği avrupa birliği gerçeğine toplumsal direniştir. norveç ve isviçre'nin avrupa birliği içinde olmamasının kaynağı norveç ve isviçre yurttaşlarının halkoylamasında ab'ye hayır demesidir. avrupa birliği'nin kurucu üyeleri avrupa birliği'ni avrupa uluslarına yukarıdan aşağıya zorlamışlardır. avrrupa birliği'ne direniş avrupa birliği'ne varan örgütlenmenin yurttaşlarına danışmadan gelişmesindendir.
avrupa birliği'nin geleceği de, abd'nin geleceği de trump kargaşasını kolay olmasa da aşacaktır.
7 mart 2025, college station, texas.
