abd'de seçimler sonrası geçiş sürecidir. geçiş sureci 20 ocak'ta seçimi kazanan başkanın kamuya açık and içme töreniyle sonlanır. 20 ocak'la başlayacak dönem yeni yönetimin senato oylamalarıyla göreve başlamasının da başlangıcıdır. özellikle yürütme ve yasamada parti değişikliklerinde geçiş süreci çalkantılı olur. abd'de 5 kasım 2024-20 ocak 2025 geçiş süreci de sonlanmak üzeredir. geçiş süreci abd içinde olduğunca abd dışında da bilinen, izlenen ve oldubittilerle yaşanır ve yine öyle oldu.
kısaca anımsarsak: 7 ekim 2023 sonrası israil'in tepkisini denetlemekten uzak abd demokratları sonrası gazze'de ne olur; ukrayna'da demokratların önünü açtığı ve desteklediği rusya ile sıcak savaş ne yönde gelişir? bu iki sorunla başedilemezken suriye'de yönetim değişimi yaşandı. ukrayna, gazze ve suriye sorunları 20 ocak sonrası nasıl değişir ve ne yönde gelişir cumhuriyetçiler için ilk günden en büyük çözümsüzlüklerdir.
cumhuriyetçi başkan trump "amerika'yı yeniden büyük yapma" isteminin gereğini nasıl sunacaktır? "yeniden büyük" olma, geçmişinde büyüklük yaşamışlar için çekiciliği olan söylemdir. büyüklüğün yıpranması, duraklaması ve gerilemesine karşı "yeniden" istemini gerçeklemek ne kolaydır; ne de olabilir.
uzağa değil 1980'lere dönersek ilk büyük örnek birleşik krallık deneyimidir. margaret thatcher tüm söylemiyle ve eylemleriyle "birleşik krallığı" yeniden büyük kılmak istemiydi. olmadı. thatcher öncesi çalkantılı birleşik krallık, thatcher sonrası da yatışmış ya da büyük olmamıştır.
1980'ler boyunca içten içe daralan ve abd/ab direncini aşamayıp duraklayan, gelişemeyen sovyetler birliği de 1991'deki dağılmasından sonra 2000'lerle sovyetler öncesi ve sonrası yanıltıcı büyüklüğüne erişmek için uğraşıyor. rusya'nın putin'le "yeniden büyük" olduğunu da, olacağını da söylemek zordor. oysa rusya'da "büyük" olma istemi durmuş ya da durdurulmuş değildir.
1949 sonrası ve özellikle 1989 sonrası "yeniden" büyük çin gücü istemiyle gerçekleşen çin halk cumhuriyeti kalkınmasının da çin toplumuna, çinli insanlara özgürlük ve adalet getirdiğini söylemek yanlış olur.
büyüklük daha çok baskıcı ve zoryönetim istemine katlanmayı getirir. sırada abd örneği mi var? ya da, birleşik krallık benzeri büyüklük özlemi, bir süre sonrası demokrasi geleneklerini zorlayıp aşamadı. birleşik krallık ve demokrasi kargaşası kaldığı yerden sürüyor. rusya örneğinde de rusya sürüyor ve rusya'da baskı yeniden yaşayan gerçekliktir. büyüklük sözde kalmıştır.
abd örneğinde de, abd demokrasi geleneklerini ve insanların gündeliğini değiştirici olmayacaktır "yeniden büyüklük" söylemi.
abd belirsizliği döneminde türkiye'de ne olur? abd'nin cumhuriyetçi başkan trump'la başlayacak dönemi de önceki dönemlerden değişik yaşanmayacaktır. nasıl ki, gitmekte olan demokrat biden yönetimiyle türkiye-abd ilişkileri karşılıklı güvensizlikle sürdüyse, gelmekte olan cumhuriyetçi trump yönetimiyle de karşılıklı güvensizlik korunacaktır.
türkiye'de ayrılıkçı isyan insan haklarında özgürlük kısıtlamalarına ve adaletsizlikleri çoğaltan olarak yaşandıysa da türkiye cumhuriyeti açmaza düşmemiştir. isyan sorununun uzaması türkiye'yi güçsüzleştirmiştir demek yanlıştır. türkiye iç barışını sürdürmüştür. türkiye ile savaş arayışları türkiye'de özgürlük, demokrasi ve adalet uygulamalarını zorlasa da, yeniden büyüklük arayışları görüntüleri sıradanlığı aşamamıştır. türkiye açmazda olmayınca açılım benzeri beklentiler de boşuna yaşanmıştır.
abd'nin yeni yönetimiyle yeniden söyleminin ve eylemlerinin türkiye'de açmazlara yol açacağı kuşkuları da, açılımla sorunların çözümleneceği öngörğleri de boşinandır. abd'de yeni yönetime kuşkuların ve yeni yönetimin getireceği, yaratacağı kargaşaların, abd'nin dışından çok abd'nin içinde yaşanacağını düşünmeye yatkın olmayanların çoğunluğu türkiye'de de çoğunluktur.
17 ocak 2025, college station, texas.
